Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru hakkı, 12 Eylül 2010 tarihinde yapılan halk oylamasında kabul edilen 5982 Sayılı Kanun ile tanınmıştır. Anaysa Mahkemesi’ne bireysel başvuru, temel hak ve özgürlükleri kamu gücü tarafından ihlal edilmiş kişilere Anayasa Mahkemesi’ne doğrudan başvuru hakkı veren bir çözüm yoludur. Tüm yasal yolları tüketmesine rağmen temel hak ve özgürlüklerine yönelik ihlalin giderilmediğini düşünen kişilere son adım olarak Anayasa Mahkemesi’ne başvuru hakkı tanınmaktadır.

Anayasa Mahkemesi sadece başvurucunun temel haklarından bir ya da birkaçının ihlal edilip edilmediği hususunda denetim yapmaktadır. Dolayısıyla genel mahkemelerin yaptığı gibi olay ve delillerin değerlendirilmesi hususlarında denetim yapmamaktadır.
Türkiye, AİHM tarafından en fazla mahkum edilen ülkelerden birisidir. Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvurunun kabul edilmesiyle AİHM’e yapılan başvuru sayısı ve mahkumiyet kararlarının azalmasında büyük gelişme kaydedilmiştir.

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunmak bazı kurallara tabi tutulmuştur. Böylelikle yapılan başvurular belli bir ön incelemeye tabi tutularak süzgeçten geçirilir. Bu nedenle bireysel başvuruda bulunurken başvuru formu ve ekleri usule uygun yöntemlerle düzenlenip mahkemeye sunulmalıdır. Çünkü Anayasa Mahkemesi’ne yapılan bireysel başvuru belirlenen usul kurallarına uymadığı gerekçesiyle reddedildiğinde AİHM’e yapılan başvuruda iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle reddedilecektir.

Anayasa Mahkemesi’ne yapılacak bireysel başvurular İçtüzük ekinde ve Mahkeme İnternet sitesinde bulunan başvuru formu ile yapılmalıdır. Sözlü başvuru yapılması mümkün değildir. Bununla birlikte başvurular resmi dilde yani Türkçe olarak yapılır. Başvuru formunun okunaklı, açık ve anlaşılır olması gerekir. Yine talepler gerekçeli olarak belirtilir.

Anayasa Mahkemesi’ne yapılacak bireysel başvurularda hangi temel hak ve özgürlüklerin ihlal edildiği delilleri ile birlikte ortaya konmalıdır. Bu nedenle bireysel başvuruda bulunurken Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru formunda belirtilen hak ihlallerine ilişkin tüm belgeler ek olarak eklenmelidir.

Anayasa Mahkemesi tarafından yapılan bireysel başvurularda herhangi bir eksiklik bulunup bulunmadığı incelenir. Eksiklik bulunması halinde başvurucuya eksikliğin giderilmesine yönelik tebligat gönderilir. Bu durumda Anayasa Mahkemesi tarafından verilen kesin süre içerisinde eksikliğin giderilmesi gerekmektedir. Aksi durumda bireysel başvuru reddedilir.

Anayasa Mahkemesi’ne yapılan bireysel başvurular Bireysel başvuru bürosu tarafından şekli incelemeden geçirilir. Bu incelemede başvurunun 30 günlük süre içerisinde yapılmadığı tespit edilirse başvurunun reddine karar verilir.

Anayasa Mahkemesi tarafından verilen sürede eksikliklerin giderilmemesi yahut bireysel başvurunun süresinde yapılmaması nedeniyle idari red kararı verilmesi halinde başvurucu yedi gün içinde bu karara itiraz edebilir.

Kabul edilebilirliğine karar verilen başvurular hakkında Mahkeme söz konusu başvuruların esastan incelemesine başlayacaktır. Başvuru şartlarını taşıyan ve incelenmeye değer görülmek suretiyle kabul edilen başvurular içeriği itibariyle değerlendirilecektir. Esas hakkında inceleme, Anayasa Mahkemesi’nin, temel bir hak ihlali olup olmadığı yönünde yaptığı bir yargılama faaliyetidir. Anayasa Mahkemesi tarafından esas hakkında yapılacak inceleme bir temel hakkın ihlal edilip edilmediği ve bu ihlalin nasıl ortadan kaldırılacağının belirlenmesi ile sınırlıdır.

Kabul edilebilirliğine karar verilen başvurunun bir örneği, bilgi için Adalet Bakanlığı’na gönderilir. Adalet Bakanlığı da, gerekli gördüğü hallerde söz konusu başvuruya ilişkin olarak görüşünü yazılı olarak Mahkemeye bildirebilir.

Bireysel başvurunun, başvuruya konu edilen işlemler ve kararların yürürlüğü üzerinde bir etkisi bulunmamaktadır. Başka bir deyişle, temel hak ihlaline neden olduğu iddiasıyla kamu gücünün kesinleşmiş karar ve işlemleri aleyhine Anayasa Mahkemesi’ne yapılan bireysel başvurular, söz konusu karar ve işlemlerin icrasını durdurmaz. Bu durum, başvurunun esası hakkındaki incelemeler tamamlanıp, bir karar verilinceye dek, başvurucunun ağır zararlara uğramasına neden olabilir. Ayrıca, yargılama sonunda lehe karar verilse dahi, kararın artık temel hakkın korunması açısından bir etkisi kalmayabilir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi, başvurunun esası hakkındaki incelemelerini tamamlayıncaya dek başvurucunun ihlale karşı korunabilmesi amacıyla kendiliğinden ya da taleple tedbir kararı verilebilir.

Bir mahkeme kararından kaynaklanan ihlallerle alakalı bireysel başvurularda, Anayasa Mahkemesi öncelikle ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılabilmesi için yeni bir yargılama yapılmasına ihtiyaç bulunup bulunulmadığını değerlendirir. İhlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılabilmesi için yeniden bir yargılama yapılması gerekliliğine karar verilmesi durumunda dosya ilgili mahkemeye gönderilir. Yeniden yargılama yapmakla yükümlü mahkeme, Anayasa Mahkemesi’nin ihlal kararında açıkladığı ihlali ve sonuçlarını ortadan kaldıracak şekilde ve mümkünse dosya üzerinden karara bağlar. Başka bir deyişle, yeniden yargılama yapan mahkemenin, Anayasa Mahkemesi’nin ihlale ilişkin verdiği karara direnmesi mümkün olmadığı gibi, tüm mahkemeler açısından bağlayıcı nitelikte olan Anayasa Mahkemesi kararının aksine bir karar vermesi de mümkün değildir.

Anayasa Mahkemesi tarafından yapılan inceleme sonucunda kamu işlemi veya eyleminde bir ihlal tespit edilmezse, Mahkeme başvurucunun hakkının ihlal edilmediğine karar verecektir. Anayasa Mahkemesi tarafından verilen bu karar, ihlal iddiasına konu olan bu işlemin Anayasaya uygun olduğuna dair bir tespit anlamını da içerir. Anayasa Mahkemesinin verdiği hak ihlalinin olmadığına yönelik kararı kesindir. Hakkın ihlal edilmediği kararların aleyhine gidilebilecek herhangi bir kanun yolu öngörülmemiştir. Bu kararın verilmesi ile daha önceden verilen tedbir kararı ortadan kalkar ve başvurucu tedbirin sağladığı imkanlardan faydalanmaz. Niteliği gereği verilen tedbir kararı kendiliğinden kalkacaktır. Bunun kararda ayrıca belirtmesine gerek yoktur.

Başvurucunun bir hakkının ihlal edildiğine dair ihlal kararı veren Mahkeme, yeniden yargılama yapılmasında hukuki bir yararın olmadığını tespit ederse, başvurucu lehine uygun bir tazminata hükmedebilir. Hükmedilecek tazminat miktarının Anayasa Mahkemesi tarafından belirlenememesi durumunda Anayasa Mahkemesi genel mahkemelerde dava açılması yolunu gösterebilir. Tazminat miktarı genel mahkemede ayrıntılı bir inceleme yapılarak tespit edilecektir.

Anayasa Mahkemesi Bireysel Başvuru Formu Nasıl Doldurulur?

Anayasa Mahkemesi bireysel başvuru formu İçtüzük ekinde ve Anayasa Mahkemesi internet sitesinde yayımlanmıştır. Bireysel başvurunun başvuran lehine sonuçlanabilmesinin en önemli kriteri bu formun özenli ve dikkatli bir şekilde hazırlanarak mahkemeye sunulmasıdır.

Anayasa Mahkemesi’ne başvuru hakkı ihlal edilen kişi tarafından yapılabilir. Başvuru formundaki kişisel bilgiler ile iletişim bilgileri eksiksiz doldurulmalıdır. Yine başvuru formunda hangi işlem, eylem ya da ihmalin hak kaybına neden olduğu açıkça belirtilmelidir. Yine hak kaybına ilişkin gerekçe ve deliller başvuru formunda bulunmalıdır.

Bireysel başvuru formunda iç hukuk yollarının tüketilmesine ilişkin aşamalar tarih sırasına göre açıkça belirtilmelidir. Yine hak ihlalinin öğrenildiği tarihin belirtilmesi de gerekir. Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru süresinde yapılmıyorsa mazeret nedeni ile mazeretin başlangıç ve bitiş tarihleri formda belirtilmelidir.

Bireysel başvuru formunda başvurucunun kimliğinin gizli tutulması talebi varsa sebepleriyle birlikte belirtilmeli, başvuru formu başvurucu ile varsa avukatı tarafından imzalanmalıdır.

Başvuru formunun sayfa sayısı sınırlandırılmıştır. Anaysa Mahkemesi bireysel başvuru formu yeterli gelmemesi halinde başvurucu başvuru formuna olayların özetini eklemelidir. Yine başvuru formu ekinde sunulan belgeler tarih sırasına göre numaralandırılarak dizi pusulasına bağlanmalıdır.

Başvuru formu bilgisayar gibi elektronik ortamda doldurulduktan sonra çıktısı alınıp imzalanarak Mahkeme’ye teslim edilmelidir. Bununla birlikte başvuru formu el yazısı ile de doldurulabilir. Bu durumda formun okunaklı ve anlaşılabilir olması önemlidir.

AYM Bireysel Başvuru Formuna Eklenmesi Gereken Belgeler

Bireysel başvuru formuna başvurucunun kimlik belgesi, başvurucu tüzel kişiyse temsile ilişkin yetki belgesi eklenmelidir. Bireysel başvurunun avukat aracılığı ile yapılması zorunlu değildir. Ancak avukat aracılığıyla yapılıyorsa vekaletname aslı veya onaylı örneği forma eklenmelidir.

Bireysel başvuru konusu hak ihlaline ilişkin tüm Mahkeme kararları veya idari işlemler forma eklenmelidir. Tüketilen iç hukuk yollarına ilişkin belge ve bilgiler de formda bulunmalıdır. Bu belgelerin aslı yahut onaylı örneği eklenmelidir. Başvurucunun tazminat talebi varsa uğranılan zarara ilişkin belgeler başvuru formuna eklenmelidir.

Başvuru formuna eklenen belgeler asıl ya da onaylı suret olmalıdır. Bununla birlikte başvurucu bu belgeleri temin edememiş ise nedenleriyle birlikte bu durumu başvuru formunda belirtmelidir. Anayasa Mahkemesi tarafından temin edemem nedenleri makul karşılanırsa bu belgeler Anayasa Mahkemesi tarafından temin edilir.

Anayasa Mahkemesi'ne Bireysel Başvuru Nereye Yapılır?

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru doğrudan Anayasa Mahkemesi’ne yapılabilir. Bu işlemlerin takibi için Anayasa Mahkemesi bünyesinde bireysel başvuru bürosu kurulmuştur. Başvurular şahsen bu büroya yapılabilir. Anayasa Mahkemesi’ne doğrudan başvuru başvurucunun temsilcisi yahut avukatı ile de yapılabilir.

Bununla birlikte Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru herhangi bir adliyeden de yapılabilir. Adliyelerde hizmet veren ön büro, ön büro bulunmayan adliyelerde ise nöbetçi mahkeme kanalıyla bu işlemler yürütülmektedir. Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvurular Danıştay, Yargıtay gibi yüksek yargı mercileriyle Baro Disiplin Kurulu, Sayıştay gibi maddi yargılama yapan yerler aracılığıyla yapılması mümkün değildir.

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru tarihi başvuru formunun Anayasa Mahkemesi’ne ulaştığı tarih değil, başvuru formunun Anayasa Mahkemesi ya da diğer mahkemelerce kayda alındığı tarihtir.

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru, bulundukları ülkedeki yurt dışı temsilcileri aracılığıyla da yapılabilir. Bu nedenle Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru konsolosluk, büyük elçilik ve elçilikler aracılığıyla da yapılabilir.

Cezaevlerinde bulunan tutuklu ve hükümlüler Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvurularını Ceza İnfaz Kurumları aracılığıyla yapabilirler.

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvurular posta, faks, elektronik posta, mektup, telgraf vb. yollarla yapılmamalıdır. Bu yollarla yapılan başvurular Anayasa Mahkemesince kayda alınmamaktadır.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru için bireyin kişisel, güncel ve doğrudan etkilendiği bir ihlalin bulunması gerekir. Bireysel başvuruyu mağdur yada onun temsilcisi yapabilir. Tüzel kişiler kendi tüzel kişilikleri ile ilgili hak ihlalleri hakkında bireysel başvuruda bulunabilirler.

Fiil ehliyeti bulunmayanlar adına yasal temsilcileri bireysel başvuruda bulunabilir. Ayrıca yaşam hakkının ihlali gibi durumlarda mağdurun bizzat başvurması imkansız olacağından mağdur ile özel ve yakın ilişkisi bulunanların mağdur adına ya da söz konusu ihlalden mağdura olan yakınlıkları sebebiyle bizzat kendilerinin de zarara uğradıkları iddiasıyla kendi adlarına bireysel başvuruda bulunabilirler.

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruların, başvuru yollarının tüketildiği tarihten; başvuru yolu öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten itibaren otuz gün içinde yapılması gerekir. İhmalden kaynaklanan ihlallere karşı ihmalin devamı süresince ve ihmalin sona ermesi durumunda da sona erme tarihinden itibaren otuz gün içerisinde başvuru yapılması zorunludur.

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuru harca tabi tutulmuştur. Gerekli başvuru ücretinin yatırılarak makbuzunun başvuru formu ekine eklenmesi gerekmektedir. Başvuru ücretini karşılayamayacak durumda olan ihtiyaç sahipleri adli yardım talebinde bulunabilir. Eğer adli yardım talebinde bulunulmuş ise başvurucunun ihtiyaç sahibi olduğuna yönelik belgelerinde (fakirlik belgesi, SGK kayıt belgesi vs.) başvuru formuna eklenmesi gerekir.

İlgili Diğer Gönderiler

AYM Bireysel Başvuruya Konu Olabilecek Haklar

Anayasa Mahkemesi kararları ile anayasada yargı denetimi dışında bırakılan işlemler bireysel başvuru konusu yapılamaz. Bu nedenle parlamento kararları, cumhur başkanının tek başına yaptığı işlemler, Yüksek Seçim Kurumu kararları bireysel başvuru konusu yapılamaz. Anaysa Mahkemesi’ne bireysel başvuruya konu olabilecek haklar, Anayasada güvence altına alınmış olması ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında bulunması gerekmektedir.

AYM Bireysel Başvuruda İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi Şartı

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilmesi için iç hukuk yollarının tüketilmesi şarttır. Hakkı ihlal edilen birey, idari başvurular ve olağan kanun yollarının tüketilmesi ile bir sonuca varılamaması halinde ihlalin giderilebilmesi amacıyla son çare olarak Anayasa Mahkemesine başvurabilecektir.

Sayfayı
Share on linkedin
Linkedin
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on email
Email
Share on telegram
Telegram

Av. Hanifi Bayrı

Avukat Hanifi Bayrı, kurumsal ve bireysel müvekkillerine gerekli akademik ve mesleki tecrübeye sahip dinamik yapıdaki kadrosu ile etkili avukatlık ve danışmanlık hizmeti vermektedir. Önleyici hukuk anlayışı doğrultusunda, hukuki uyuşmazlık ortaya çıkmadan önce kişisel ya da mesleki faaliyetlere ilişkin sözleşmelerin hazırlanması, müzakeresi ve uygulanması ile hukuki risk analizlerinin yapılması noktasında müvekkillerine danışmanlık hizmeti vermekte, bununla birlikte ortaya çıkan hukuki ihtilafların çözümünü noktasında da tüm kurum ve kuruluşlarda müvekkillerine avukatlık hizmeti sunmaktadır.

T: +902123436060 F: +902123436063 M: +905322707614 

Merkez Mah. Abide-i Hürriyet Cad. No: 154/6 34384 Şişli-İstanbul//Türkiye

Web sitemiz, Türkiye Barolar Birliği’nin reklam yasağı sınırlamaları ve mesleki kurallarına tabidir. www.hanifibayri.av.tr üzerinden yayın yapan web sitemiz sadece bilgi amaçlıdır. Yayınlanan bilgi ve belgeler hukuki tavsiye niteliğinde olmayıp avukat müvekkil ilişkisi kurmaya yönelik değildir. Ayrıntılı bilgi ve sorularınız için iletişim formunu kullanabilirsiniz.

Hukuki Bülten
Hukuki Yayınlar