AYM Bireysel Başvuruya Konu Olabilecek Haklar

AYM Bireysel Başvuruya Konu Olabilecek Haklar

Anayasa Mahkemesi kararları ile anayasada yargı denetimi dışında bırakılan işlemler bireysel başvuru konusu yapılamaz. Bu nedenle parlamento kararları, cumhur başkanının tek başına yaptığı işlemler, Yüksek Seçim Kurumu kararları bireysel başvuru konusu yapılamaz.

Anaysa Mahkemesi’ne bireysel başvuruya konu olabilecek haklar, Anayasada güvence altına alınmış olması ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında bulunması gerekmektedir. 

Türkiye’nin imzaladığı 4, 7, 12 nolu protokoller henüz onaylanmamıştır. Bu protokollerde düzenlenen hakların bireysel başvuruya konu olup olamayacağı tartışmalıdır. Bu haklar;

  • Sözleşmeden Doğan Bir Yükümlülük Nedeniyle Kişi Özgürlüğünün Kısıtlanma Yasağı,
  • Yerleşme ve Seyahat Özgürlüğü,
  • Vatandaşların Sınır Dışı Edilmesi ve Ülkeye Girmelerinin Engellenmesi Yasağı,
  • Yabancıların Toplu Olarak Sınır Dışı Edilmeleri ve Meşru Yollarla Ülkede Bulunan Yabancıların Keyfi Olarak Sınır Dışı Edilmesi Yasağı,
  • Eşler Arasında Eşitlik,
  • Bir Suçtan Hüküm Giyen Kişinin Üst Mahkemeye Başvurma Hakkı,
  • Haksız Hüküm Giyen Kişiye Tazminat Hakkı,
  • Aynı Suçtan İki Kere Yargılanmama ve Cezalandırılmama,

Herkes, Anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne başvurabilir. Başvuruda bulunabilmek için olağan kanun yollarının tüketilmiş olması şarttır.

Herkes, anayasada güvence altına alınmış temel hak ve özgürlüklerinden, Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve buna ek Türkiye’nin taraf olduğu protokoller kapsamındaki herhangi birinin kamu gücü tarafından, ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesi’ne başvurabilir.

Yukarıdaki maddelerde açıkça belirtildiği üzere bireysel başvuru hakkı, kamu gücü tarafından gerçekleştirilen ihlaller yönünden kullanılabilir. Bireysel başvuru yapmak için öncelikle bir ihlal olmalı ve bu ihlal kamu gücünden kaynaklanmalıdır. Kamu gücünden kastedilen yasama, yürütme ve yargı organlarıdır.

Bununla birlikte yasama işlemleri ile düzenleyici idari işlemler aleyhine doğrudan bireysel başvuru yapılamaz. Yine Anayasa Mahkemesi kararları ile anayasada yargı denetimi dışında bırakılan işlemler bireysel başvuru konusu yapılamaz. Bu nedenle parlamento kararları, cumhur başkanının tek başına yaptığı işlemler, Yüksek Seçim Kurumu kararları bireysel başvuru konusu yapılamaz.

Anaysa Mahkemesi’ne bireysel başvuruya konu olabilecek haklar, Anayasada güvence altına alınmış olması ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi kapsamında bulunması gerekmektedir. Bu haklar yan tarafta belirtilmiştir.

Yaşam Hakkı

(AİHS Madde 2)

Kişinin yaşama hakkı ile maddi ve manevi varlığının korunmasına yönelik başvurular bireysel başvuruya konu olabilir.

 

İşkence ve Kötü Muamele Yasağı 

(AİHS Madde 3)

Kişinin işkence ve eziyet görmesi, haysiyetiyle bağdaşmayan bir ceza veya muameleye tabi tutulması bireysel başvuruya konu olabilir.


Kölelik ve Zorla Çalıştırma Yasağı

(AİHS Madde 4)

Kişinin angarya ve zorla çalıştırılması bireysel başvuru kapsamındadır.


Özgürlük ve Güvenlik Hakkı 

(AİHS Madde 5)

Hürriyeti ve güvenliği ihlal edilen kişi bu ihlali bireysel başvuruya konu edebilir.


Adil Yargılanma Hakkı

(AİHS Madde 6)

Adil Yargılanma Hakkı kapsamında kalan bir çok hak bulunmaktadır. Hak arama hürriyeti, kanuni hakim güvencesi, kanunilik ilkesi, masumiyet karinesi gibi bir çok husus bu hak kapsamında kalmaktadır. Adil Yargılanma Hakkı’nın ihlal edilmesi bireysel başvuru konusu yapılabilir.

Suç ve Cezaların Kanuniliği

(AİHS Madde 7)

Hiç kimse işlediği zaman kanunun suç saymadığı bir fiilden dolayı cezalandırılamaz. Nitekim suç ve cezalar geçmişe yürümez. Bu hususlarda karşılaşılan ihlaller bireysel başvuru konusu yapılabilir.

Özel Yaşama ve Aile Yaşamına, Konut ve Haberleşme Özgürlüğüne Saygı

(AİHS Madde 8)

Herkes özel hayatına ve aile hayatına saygı gösterilmesini isteme hakkına sahiptir. Özel hayatın ve aile hayatının gizliliği ihlal edilemez. Hiç kimsenin konutuna dokunulamaz. Herkes haberleşme hürriyetine sahiptir ve haberleşmenin gizliliği esastır. Bu haklardan herhangi birinin ihlal edildiğini düşünen kimse bireysel başvuru yapabilir.


Düşünce, Vicdan ve Din Özgürlüğü

(AİHS Madde 9)

Herkes vicdan, dini inanç ve kanaat hürriyetine sahiptir. Ayrıca herkes dil, ırk, renk, cinsiyet, siyasi düşünce, felsefi inanç, din, mesep vb. sebeplerle ayrım gözetilmeksizin kanun önünde eşittir. Bu hakları ihlal edilen kişi Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunabilir.


İfade Özgürlüğü

(AİHS Madde 9)

Herkes düşünce ve fikirlerini söz, yazı, resim vaya başka bir yolla tek başına ya da toplu olarak açıklama ve yayma hakkına sahiptir. Ayrıca kimse düşünce ve kanaatlerini açıklamaya zorlanamaz. Bu haklarının ihlal edildiğini düşünen kimse Anyasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunabilir.


Dernek ve Toplantı Kurma Hakkı

(AİHS Madde 11)

Herkes izin almaksızın dernek kurabilir bu derneklere üye olabilir ya da üyeliğini sonlandırabilir. Ayrıca hiç kimse bir derneğe üye olmaya veya üye kalmaya zorlanamaz. Yine herkes önceden izin almadan toplantı ve gösteri yürüyüşü düzenleme hakkına sahiptir. Bu haklarının ihlal edildiğini düşünen kimse Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunabilir.


Evlenme ve Aile Kurma Hakkı

(AİHS Madde 12)

Herkes ulusal kanunlara göre Evlenme ve Aile Kurma Hakkı’na sahiptir. Bu haklarının ihlal edildiğini düşünen kimse Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunabilir.


Etkili Başvuru Hakkı

(AİHS Madde 13)

Etkili başvuru hakkı mahkemeye başvuru hakkı ve kişi özgürlüğü güvencesiyle yakından ilgilidir. Herkes meşru yollardan faydalanmak suretiyle yargı mercileri önünde davacı veya davalı olarak iddia ve savunma ile adil yargılanma hakkına sahiptir. Anayasa ile tanınmış hak ve hürriyetleri ihlal edilen herkes yetkili makama geciktirilmeden başvurma imkanının sağlanmasını isteme hakkına sahiptir. Bu haklarının ihlal edildiğini düşünen kimse Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunabilir.


Ayrımcılık Yasağı

(AİHS Madde 14)

Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ve ek protokoller ile güvence altına alınan bir hak ayrımcılık sebebiyle ihlal edilirse bu ihlaller bireysel başvuru konusu yapılabilir.


Mülkiyet Hakkı

(AİHS Ek 1 Nolu Protokol Madde 1)

Herkes mülkiyet ve miras hakkına sahiptir. Bu haklarının ihlal edildiğini düşünen kimse Anayasa Mahkemesi’ne bşreysekl başvuruda bulunabilir.


Eğitim ve Öğrenim Hakkı

(AİHS Ek 1 Nolu Protokol Madde 2)

Herkes eğitim ve öğrenim hakkına sahiptir. Devletin eğitim ve öğrenim alanında yükümlülüklerini yerine getirirken kişinin, ana ve babanın dini inanaç ve felsefelerine saygı gösterme mecburiyeti vardır. Bu haklarının ihlal edildiğini düşünen bir kimse Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunabilir.


Seçme ve Seçilme Özgürlüğü

(AİHS Ek 1 Nolu Protokol Madde 3)

Herkes özgür iradesine hiç bir baskı ve zorlamaya uğramadan ortaya koyarak oy kullanma ve seçilme hakkını kullanabilir. Bu haklarının ihlal edildiğini düşünen kimse Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunabilir.

İlgili Diğer Gönderiler

Anayasa Mahkemesine Bireysel Başvuru

Anayasa Mahkemesi’ne bireysel başvuruda bulunmak bazı kurallara tabi tutulmuştur. Böylelikle yapılan başvurular belli bir ön incelemeye tabi tutularak süzgeçten geçirilir. Bu nedenle bireysel başvuruda bulunurken başvuru formu ve ekleri usule uygun yöntemlerle düzenlenip mahkemeye sunulmalıdır. Çünkü Anayasa Mahkemesi’ne yapılan bireysel başvuru belirlenen usul kurallarına uymadığı gerekçesiyle reddedildiğinde AİHM’e yapılan başvuruda iç hukuk yollarının tüketilmediği gerekçesiyle reddedilecektir.

AYM Bireysel Başvuruda İç Hukuk Yollarının Tüketilmesi Şartı

Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapılabilmesi için iç hukuk yollarının tüketilmesi şarttır. Hakkı ihlal edilen birey, idari başvurular ve olağan kanun yollarının tüketilmesi ile bir sonuca varılamaması halinde ihlalin giderilebilmesi amacıyla son çare olarak Anayasa Mahkemesine başvurabilecektir.

Sayfayı
Share on linkedin
Linkedin
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on email
Email
Share on telegram
Telegram

Av. Hanifi Bayrı

Avukat Hanifi Bayrı, kurumsal ve bireysel müvekkillerine gerekli akademik ve mesleki tecrübeye sahip dinamik yapıdaki kadrosu ile etkili avukatlık ve danışmanlık hizmeti vermektedir. Önleyici hukuk anlayışı doğrultusunda, hukuki uyuşmazlık ortaya çıkmadan önce kişisel ya da mesleki faaliyetlere ilişkin sözleşmelerin hazırlanması, müzakeresi ve uygulanması ile hukuki risk analizlerinin yapılması noktasında müvekkillerine danışmanlık hizmeti vermekte, bununla birlikte ortaya çıkan hukuki ihtilafların çözümünü noktasında da tüm kurum ve kuruluşlarda müvekkillerine avukatlık hizmeti sunmaktadır.

T: +902123436060 F: +902123436063 M: +905322707614 

Merkez Mah. Abide-i Hürriyet Cad. No: 154/6 34384 Şişli-İstanbul//Türkiye