Mobbing Çeşitleri (Türleri)

İşyerinde psikolojik taciz anlamına gelen işyerinde mobbing genelde işyerinde aynı seviyede çalışanların birbirine uyguladığı eşitler arası psikolojik taciz olarak görülür. Bunun yanında işyerinde psikolojik taciz (mobbing), düşey psikolojik taciz (düşey mobbing) olarak adlandırılabilecek üstten alta doğru ya da dikey psikolojik taciz (dikey mobbing) olarak adlandırılabilecek alttan üste doğru da görülebilir.

Mobbing Türlerinden Düşey Mobbing Nedir?

İşveren, işveren vekili, amir ya da yöneticinin uyguladığı düşey mobbingte (düşey psikolojik taciz), fail gücünü işyeri içi hiyerarşiden almaktadır. Düşey mobbing olarak adlandırılan bu durumda, fail elinde bulunan sevk ve idare etme, talimat verme gibi yetkileri kötüye kullanmakta ve mobbinge yol açmaktadır. Burada hiyerarşik üstünlüğü elinde tutan kişi, kendisinden daha düşük seviyedeki bir başka çalışana karşı işyerinde mobbing (psikolojik taciz) uygulamaktadır.

Bunun en bilinen nedenleri failin kendisinden daha başarılı olan bir astın varlığıdır. Bu gibi durumlarda amir konumundaki fail, mağdurun başarısını kendi başarısı gibi görür ve göstermeye çalışır. Diğer bir nedeni ise faille mağdur arasındaki yaş farkıdır. Kendisinden daha genç bir çalışanın varlığından tedirginlik duyan fail, mağdur üzerinde mobbing kurmaya eğilimlidir. Tersi durum da söz konusu olabilir, amir konumundaki çalışanın genç, alt pozisyondaki çalışanın yaşlı olduğu durumlarda amir kendisini mağdurdan daha yetersiz görüp bunu kompleks yapabilir. Otoritesinin farkına varabilmek için mağdura olağan emir verme şeklinin dışına çıkarak, taciz edici davranışlar sergileyebilir. Diğer bir neden de kayırmadır. Bir kimse, kayırılarak amir pozisyonuna geliyorsa kendini daha güçlü ve dokunulmaz hissedebilir ve işyerinde mobbing uygulamaya başlayabilir. Politik nedenlerle de dikey mobbingin varlığından söz etmek mümkündür, politika kayırma ve iltimas için en uygun zemindir. Bu halde politik görüşü kendisine yakın olmayan çalışan potansiyel bir mobbing kurbanıdır.

Mobbing Türlerinden Dikey Mobbing Nedir?

Dikey mobbing, çalışanın yöneticiye psikolojik şiddet uygulamasıdır. Aşağıdan yukarıya doğru ast durumda çalışanın üst durumda çalışana uyguladığı dikey mobbingte ise, mobbingin meydana gelmesi için birden çok çalışanın birlikte hareket etmesi gerekir. Böylelikle, ast durumundaki birkaç çalışan birlikte hareket ederek üst durumunda çalışan mağdur aleyhine güç dengesini değiştirmek suretiyle mobbing eylemini meydana getirir. Aşağıdan yukarıya doğru mobbing, amirin yetkisi astlar tarafından tartışılır duruma geldiği hallerde meydana gelmektedir. Genelde grup, mağdur üzerinde işyerinde mobbing uygular. Mobbingciler, amirlerini yönetim karşısında küçük düşürmek eğiliminde olabilirler.

Yatay Mobbing (Eşitler Arası Mobbing) Nedir?

Genelde eşit koşullar içinde bulunan çalışanların çekememezlik, rekabet, kişisel hoşnutsuzluk gibi gerekçelerle birbirlerine uyguladıkları psikolojik şiddettir.

Eşitler arası mobbing, yukarıdan aşağıya doğru mobbingden farklı olarak bir ast-üst ilişkisine dayanmayan ve daima eşit konumdakiler arasında gerçekleşen mobbing türüdür. Bir işyerine yeni alınan, görev yeri bir başka yere çıkarılan veya terfi ile gelen çalışan, grubun yeni bir elamanıdır ve kabul edilmiş iç dengeleri bozar. En basit nedenleriyle yatay mobbing; birbirini çekememezlik, kıskançlık, kişisel hoşlanmama, rekabet, farklı bir ülke veya kültürden gelme ve yukarı da da belirttiğimiz politik nedenler olarak sayılabilir. Rekabet duygusu güçlü çalışanlar, diğer çalışanlara mobbing uygulamak eğiliminde olurlar. Çalışanlar arasında güç dengesinin eşit olduğu durumlarda mobbingin meydana gelmesi için güç dengesinin mağdur aleyhine bozulması gerekir. Bu durumda yatay mobbing meydana gelir ve buna yol açan şartlar failin ya işveren veya işveren vekili tarafından korunup kollanmasıdır ya da diğer çalışanların mobbinge destek vermesi veya faille birlikte hareket etmesidir. Aksi takdirde, mağdurla failin eşit güçte bulunduğu durumda mağdurun şikayeti üzerine failin iş sözleşmesi 4857 Sayılı İş Kanunu Madde 25 uyarınca işveren tarafından feshedilebilir.

Mobbing İle Alakalı Emsal Kararlar

Görüldüğü üzere, bir eylemin psikolojik taciz olarak kabul edilebilmesi için, bir işçinin hedef alınarak gerçekleştirilmesi, belli bir süreye yayılması ve bu durumun sistematik bir hal alması gerekir. Belirtilen şartların gerçekleşip gerçekleşmediğinin, her somut olayda ayrı ayrı değerlendirilmesi gerekir. Psikolojik tacizin nedenleri farklılık göstermesine karşın amaç, çoğu kez işçinin işyerinden ayrılmasını sağlamaktır.

Önceleri özel bir düzenleme olmamasına rağmen, çalışanların maruz kaldıkları psikolojik taciz, hizmet sözleşmesinin taraflara yükledikleri borçlar ve ödevler kapsamında değerlendirilmiştir. Buna göre, psikolojik taciz eylemi, işverenin işçiyi koruma (gözetme) ve eşit davranma borçlarına aykırılık oluşturmaktadır. Bunun yanında, psikolojik taciz aynı zamanda, işçinin kişilik haklarına da müdahale niteliği taşıması dolayısıyla, buna ilişkin hukuki yolların da kullanılması gündeme gelebilir.

Mobbingin meydana gelebilmesi için bir işçinin hedef alınarak, uzun bir süre ve belli aralıklarla sistematik biçimde tekrarlanan, mağdurun karşı koymasına rağmen yapılan aşağılayıcı, küçük düşürücü ve psikolojik olarak acı veren, işteki performansı engelleyen veyahut olumsuz bir çalışma ortamına sebep olan tehdit, şiddet, aşağılama, hakaret, ayrımcılık, ağır eleştiri, taciz ve çalışma şartlarını ağırlaştırma gibi eylem, tutum ve davranışların uygulanması gerekir. Uluslararası Çalışma Örgütü’ne göre de mobbing; “bir veya bir grup işçiyi sabote etmek için yapılan, zalimce, kötü niyetli, intikamcı, aşağılayıcı ve eleştirici tavırlarla kendini gösteren davranış biçimi” şeklinde tanımlanmaktadır.

Mobbingde, hedef alınan kişinin şerefine, kişiliğine, karakterine, inancına, değerlerine, yeteneklerine, tecrübelerine, birikimlerine, düşüncelerine, etnik kökenine, yaşam biçimine, kültür vb. yönlerine topluca bir saldırı sözkonusudur. Bu saldırı, dedikodu ve söylenti çıkarma, iftira atma, toplum önünde küçük düşürme, hafife alma, karalama, kötüleme ve yok sayma gibi kişiyi zihinsel, ruhsal, fiziksel ve bedensel olarak etkileyebilecek eylemlerle yapılmaktadır. Süreklilik göstermeyen, belli aralıklarla sık sık tekrarlanmayan, ara sıra münferit olarak meydana gelmiş birkaç haksız, kaba, nezaketsiz veya etik dışı davranış mobbing olarak nitelendirilemez.

Mobingi; stres, tükenmişlik sendromu, işyeri kabalığı, iş tatminsizliği ya da doyumsuzluğu gibi olgulardan ayıran husus, belli kişinin belli bir amaca yönelik olarak hedef alınması, yapılan haksızlığın sürekli, sistematik ve sık oluşudur.

Süreklilik göstermeyen, belli aralıklarla sık sık tekrarlanmayan, ara sıra münferit olarak meydana gelmiş birkaç haksız, kaba, nezaketsiz veya etik dışı davranış mobing olarak nitelendirilemez.

Mobingin varlığı için kişilik haklarının ağır şekilde ihlaline gerek yoktur. Kişilik haklarına yönelik bir haksızlığın varlığı yeterlidir. Ayrıca, mobing gibi diğer dava türlerine göre ispatı nispeten daha zor olan bir konuda, kesin ve mutlak bir ispat şartı aranmamalıdır. İşçinin, kendisine işyerinde mobing uygulandığına dair kuşku uyandıracak olguları ileri sürmesi yeterlidir. İşyerinde mobingin varlığını gösteren olguların mahkemeye sunulması halinde, işyerinde mobingin gerçekleşmediğini ispat külfetinin işverene düştüğü kabul edilmelidir.

Genel olarak “İşyerinde gerçekleşen, sistematik hale gelen, kasıtlı olarak yapılan ve süreklilik gösteren, yıldırma ve işten uzaklaştırma amacı taşıyan, kişinin kişiliğinde, sağlığında ve mesleki durumunda zarar doğuran davranışlar” psikolojik taciz (mobbing)’ olarak ifade edilmektedir. Mobbingde, işçiye karşı taciz psikolojik olmalı, işçinin özgüvenini ve özsaygısını kaybettirmeli, sistematik olarak tekrarlanmalı, uzun bir zamandan beri devam ediyor olmalı ve en önemlisi işçinin buna karşı silahı olmamalı, olsa bile kullanamamalıdır.

Davacı avukatın iş sözleşmesine tabi çalıştığı, işyerinde maruz kaldığı ve işyeri yetkililerin bilgisi dahilinde gerçekleşen olay sebebiyle kişilik haklarının zedelendiği ve manevi zarara uğradığı sabittir. Bu itibarla davalı şirket aleyhine manevi tazminata hükmedilmesi yerindedir. Ancak mahkeme kararında davacı işçinin mobbing ( psikolojik taciz ) eylemine de maruz kaldığı belirtilmişse de, işçi üzerinde sürekli bir baskı kurulmuş değildir. Olay işçinin işyerinden çıkışına izin verilmemesi ve çantasının aranmak istenmesi ve bu arada güvenlik görevlisinin fiili saldırısından ibarettir. İşyerinde kısa bir süre çalışmış olan işçiyi feshe zorlama yapılmış değildir ve zaman içinde sistematik bir hal alan psikolojik baskı ve bezdirme şeklinde gerçekleşmemiştir. Bu itibarla manevi tazminat taktirinde mobbing ( psikolojik taciz ) değerlendirmesiyle sonuca gidilmesi yerinde değildir.

İlgili Gönderiler

Mobbing Yönünden İşverenin Koruma, Gözetme Ve Eşit Davranma Borcu

Önceleri özel bir düzenleme olmamasına rağmen, çalışanların maruz kaldıkları psikolojik taciz, hizmet sözleşmesinin taraflara yükledikleri borçlar ve ödevler kapsamında değerlendirilmiştir. Buna göre, psikolojik taciz eylemi (mobbing), işverenin işçiyi koruma (gözetme) ve eşit davranma borçlarına aykırılık oluşturmaktadır. Bunun yanında, psikolojik taciz aynı zamanda, işçinin kişilik haklarına da müdahale niteliği taşıması dolayısıyla, buna ilişkin hukuki yolların da kullanılması gündeme gelebilir.

Mobbing Nedir?

Mobbing (işyerinde psikoljik taciz) günümüzde çalışma hayatında çok sık karşılaşılan bir olgu olup, özellikle işverenlerin psikolojik baskı ve yıldırma politikası sonucu bazı çalışanların kendiliğinden işten ayrılması ile tazminat ödememe sonucunu elde etmesine olanak sağlamaktadır. Çalışan üzerinde oluşan bu baskı çalışma hayatı için önemli bir tehdit oluşturmaktadır.

İşyerinde Psikolojik Tacizin (Mobbing) Unsurları

Bir çalışanın karşılaştığı her haksızlık ya da hukuk dışı eylem mobbing değildir. Mobbing kavramının popüler hale gelmesi taraflar arasındaki her anlaşmazlığın mobbing olarak algılanmasına neden olmaktadır. Oysaki mobbing oluşması için bir takım unsurların varlığı şarttır.

Beyaz Yaka Suçları / Ekonomik Suçlar

Beyaz yaka, iş dünyasında bedenden ziyade zihin gücünü kullanan üst düzey şirket çalışanları ve memur sınıfını belirtir. Failinin meslek sınıfıyla anılan beyaz yaka suçları, itibarlı bir bireyin mesleğinin sağladığı olanakları kullanarak işlediği şiddet içermeyen suçları kapsar.

Sayfayı
Share on linkedin
Linkedin
Share on facebook
Facebook
Share on twitter
Twitter
Share on email
Email
Share on telegram
Telegram

Av. Hanifi Bayrı

Avukat Hanifi Bayrı, kurumsal ve bireysel müvekkillerine gerekli akademik ve mesleki tecrübeye sahip dinamik yapıdaki kadrosu ile etkili avukatlık ve danışmanlık hizmeti vermektedir. Önleyici hukuk anlayışı doğrultusunda, hukuki uyuşmazlık ortaya çıkmadan önce kişisel ya da mesleki faaliyetlere ilişkin sözleşmelerin hazırlanması, müzakeresi ve uygulanması ile hukuki risk analizlerinin yapılması noktasında müvekkillerine danışmanlık hizmeti vermekte, bununla birlikte ortaya çıkan hukuki ihtilafların çözümünü noktasında da tüm kurum ve kuruluşlarda müvekkillerine avukatlık hizmeti sunmaktadır.

T: +902123436060 F: +902123436063 M: +905322707614 

Merkez Mah. Abide-i Hürriyet Cad. No: 154/6 34384 Şişli-İstanbul//Türkiye

Web sitemiz, Türkiye Barolar Birliği’nin reklam yasağı sınırlamaları ve mesleki kurallarına tabidir. www.hanifibayri.av.tr üzerinden yayın yapan web sitemiz sadece bilgi amaçlıdır. Yayınlanan bilgi ve belgeler hukuki tavsiye niteliğinde olmayıp avukat müvekkil ilişkisi kurmaya yönelik değildir. Ayrıntılı bilgi ve sorularınız için iletişim formunu kullanabilirsiniz.

Hukuki Bülten
Hukuki Yayınlar