Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Örgütle irtibat tespiti için ceza mahkûmiyeti aranmaz.
• Arabuluculuk sicili için idarenin takdir yetkisi geniştir.
• OHAL döneminde alınan tedbirler amaca uygun olmalıdır.
• Beraat kararı idari işlemin iptalini doğrudan gerektirmez.

Bu karar, terör örgütleriyle irtibat ve iltisak kavramlarının katı ceza hukuku kuralları anlamındaki örgüt üyeliğinden çok daha farklı ve geniş değerlendirilmesi gerektiğini ortaya koyması bakımından hukuken büyük bir önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, kamu hizmeti niteliğindeki arabuluculuk faaliyetini yürütecek kişilerin taşıması gereken şartlar konusunda idarenin takdir yetkisinin geniş olduğunu kesin bir dille kabul etmiştir. Ceza yargılamasında beraat kararı verilmiş olsa dahi, idare hukuku ilkeleri çerçevesinde kişinin örgütle iltisaklı olduğuna dair objektif delillerin varlığı, sicilden silinme işlemi için yeterli bir sebep olarak görülmüştür.

Benzer davalarda bu kararın emsal etkisi, özellikle olağanüstü hâl dönemi tedbirleri ve sonrasında tesis edilen idari işlemlerde kendini güçlü bir şekilde gösterecektir. Karar, ceza mahkemelerinde beraat eden kişilerin idari yaptırımlardan otomatik olarak muaf tutulamayacağını, idari yargı yerlerinin kendi kriterleri çerçevesinde tamamen bağımsız bir değerlendirme yapabileceğini netleştirmektedir. Ayrıca uygulanan idari tedbirin sadece belirli bir sicilden silinme ile sınırlı kalması ve kişinin asıl mesleği olan avukatlığı yapmasına engel olmaması, tedbirin ölçülülük sınırları içinde kaldığının temel bir göstergesi olarak idare hukukundaki uygulamalara yön verecektir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Kim kime dava açmış? Mustafa Karaduman, Adalet Bakanlığına karşı arabuluculuk sicilinden silinme işleminin iptali talebiyle dava açmıştır.

Neden dava açılmış? Başvurucu, Kütahya Barosuna kayıtlı olarak serbest avukatlık yaparken aynı zamanda arabulucular siciline kayıtlı olarak arabuluculuk faaliyetini yürütmektedir. Adalet Bakanlığı, başvurucunun terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmama şartını taşımadığı gerekçesiyle arabuluculuk sicilindeki kaydını silmiştir. Başvurucu, FETÖ/PDY terör örgütüyle hiçbir bağlantısının olmadığını, katıldığı iddia edilen etkinliklerin genç avukatlar arasında düzenlenen sıradan mesleki kahvaltılar olduğunu ve yargılandığı ceza davasında da kesin olarak beraat ettiğini belirterek sicilden silinme işleminin iptali için idare mahkemesine başvurmuştur.

Ne talep edilmiş? Başvurucu, hiçbir somut delil olmadan haksız yere arabuluculuk sicilinden silindiğini ifade ederek söz konusu idari işlemin iptal edilmesini, süreçte özel hayata ve aile hayatına saygı hakkı ile masumiyet karinesinin ihlal edildiğinin tespit edilmesini talep etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı incelerken öncelikle Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.20 kapsamında güvence altına alınan özel hayata saygı hakkını temel referans norm olarak almıştır. Yüksek Mahkemenin yerleşik içtihatlarına göre, kişilerin mesleki hayatlarına yönelik gerçekleştirilen müdahalelerin, onların sosyal çevreleriyle olan ilişkilerini ve toplum nezdindeki itibarlarını ciddi şekilde etkilediği durumlarda özel hayata saygı hakkının doğrudan devreye girdiği kabul edilmektedir.

Olayın gerçekleştiği dönemin niteliği dikkate alınarak tüm hukuki değerlendirme, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası m.15 uyarınca olağanüstü hâllerde temel hak ve hürriyetlerin kullanılmasının durdurulması rejimi çerçevesinde ve hassasiyetle yapılmıştır. İdari işlemin temel kanuni dayanağı olan 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m.20 uyarınca arabulucular siciline kayıt şartları arasında "terör örgütleriyle iltisaklı veya irtibatlı olmamak" şartı açıkça ve kesin bir dille yer almaktadır. Aynı Kanunun 6325 sayılı Kanun m.21 hükmü ise, başlangıçta bu şartları taşıyıp da sonradan kaybeden kişilerin sicilden silinmesini amir hüküm olarak emretmektedir.

Yüksek yargı kararlarında yer alan yerleşik içtihat prensiplerine göre, idare hukuku ile ceza muhakemesi hukuku birbirinden tamamen farklı kural ve ilkelere tabi iki ayrı disiplindir. Bir fiilin ceza hukuku kapsamında suç oluşturmaması veya failin beraat etmesi, o fiilin idari disiplin hukuku veya idari memuriyet şartları bakımından bir yaptırıma konu edilemeyeceği anlamına asla gelmez. Kanun koyucunun aradığı "iltisak" ve "irtibat" kavramları, ceza hukukundaki dar ve katı örgüt üyeliği kavramından çok daha geniş ve farklı bir mahiyete sahiptir. Adalet sistemine yardımcı bir kamu hizmeti niteliği taşıyan arabuluculuk kurumunun güvenilirliğinin zedelenmemesi ve tarafsızlığının korunması için idarenin takdir yetkisi oldukça geniştir ve bu yetkinin hukuka uygun kullanıldığı kabul edilmiştir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun arabulucular sicilinden silinmesi işleminin, kişinin mesleki faaliyetlerini ve itibarını etkilemesi nedeniyle özel hayata saygı hakkına bir müdahale oluşturduğunu tespit etmiştir. Ancak bu müdahalenin, olağanüstü hâl döneminde devletin millî güvenliğine yönelik çok ciddi tehditleri bertaraf etmek amacıyla kanuni dayanaklarla alındığı ve tamamen meşru bir amaca hizmet ettiği vurgulanmıştır.

Başvurucu hakkında yürütülen ceza yargılamasında hiyerarşik yapıya dahil olma şartı oluşmadığı için beraat kararı verilmiş olsa da, mahkeme tutanaklarına ve tanık beyanlarına yansıyan gerçekler idari yargı makamlarınca idare hukuku prensipleriyle ayrıca değerlendirilmiştir. Başvurucunun, terör örgütünün organize ettiği sohbet, piknik ve kahvaltı organizasyonlarına bilerek katıldığı yönündeki tutarlı ve somut tanık beyanları, idare mahkemelerince örgütle iltisak ve irtibat bağının kurulması için yeterli objektif delil olarak kabul edilmiştir. Anayasa Mahkemesi, olağanüstü hâl koşulları içinde bu tür görgüye dayalı, tutarlı ve kesin beyanların idari işlem tesisi için ciddi ve somut nitelikteki olgular olarak değerlendirilmesinin son derece makul olduğuna kanaat getirmiştir.

Ayrıca arabuluculuğun alternatif bir uyuşmazlık çözüm yöntemi ve yargı sistemine entegre bir kamu hizmeti niteliğinde olması sebebiyle, bu kritik faaliyeti yürütecek kişilerde aranan tarafsızlık ve güvenilirlik şartları konusunda idarenin takdir yetkisinin geniş tutulması gerektiği belirtilmiştir. Başvurucunun arabuluculuk sicilinden çıkarılmasına rağmen asıl ve temel mesleği olan serbest avukatlık faaliyetini sürdürmesine idarece herhangi bir ilave kısıtlama veya engel getirilmemiştir. Bu önemli durum, uygulanan tedbirin kişinin mesleki hayatını tamamen ortadan kaldırmadığını, yalnızca belirli bir kamu hizmeti niteliğindeki görevi yapmasının engellendiğini ve dolayısıyla alınan idari tedbirin ölçülülük ilkesi sınırları içinde kaldığını net bir şekilde göstermektedir. Yargılama sürecinde başvurucuya iddialara karşı etkin savunma yapma ve delillerini sunma imkânı sonuna kadar verilmiş, yargısal denetim mekanizmaları tarafsız ve etkili bir şekilde işletilmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, uygulanan idari tedbirin ölçülü ve meşru olduğu gerekçesiyle Anayasa'nın 20. maddesinde güvence altına alınan özel hayata saygı hakkının ihlal edilmediği yönünde karar vermiştir.