Makale

Bankacılık sektörü, yoğun rekabetin ve sürekli yüksek performans beklentisinin hakim olduğu, bu nedenle psikolojik taciz (mobbing) vakalarının sıklıkla karşılaşıldığı bir iş koludur. İş hukukumuz bağlamında mobbing, bir veya daha fazla kişinin bir diğer çalışanı hedef alarak, düşmanca ve etik olmayan iletişim ile sistematik saldırganlık göstermesi olarak tanımlanır. Uzman bir mobbing hukuku avukatı olarak sıklıkla karşılaştığımız üzere, mağdurun psikolojik bütünlüğünü ve iş performansını doğrudan zedeleyen bu eylemler, yalnızca bireysel bir çatışma değil, yaptırımları olan ağır bir çalışma hakkı ihlali niteliğindedir. Özel bankaların yoğun performans baskısı altında, çalışanları istifaya zorlamak veya onları itibarsızlaştırmak amacıyla uygulanan sistematik yıldırma politikaları, çalışma barışını temelden sarsmaktadır. Bu yazımızda, banka çalışanlarının sıklıkla maruz kaldığı psikolojik taciz eylemlerinin türleri ve hukuki niteliği üzerinde duracağız.

Bankacılıkta Sık Karşılaşılan Psikolojik Taciz Eylemleri

Banka çalışanlarına yönelik mobbing eylemleri, mağdurun mesleki ve kişisel itibarına yönelik doğrudan veya dolaylı saldırılar şeklinde ortaya çıkmaktadır. Araştırmalar ve saha uygulamalarımız göstermektedir ki, en yaygın saldırgan davranışlar çalışanın kişisel ve mesleki itibarına yönelik tehditleri içermektedir. Örneğin, çalışanın sözünün sürekli kesilmesi, iş arkadaşları tarafından görmezden gelinerek sosyal izolasyona tabi tutulması ve yaptığı işlerin sürekli olarak önemsizleştirilmesi tipik yıldırma politikası araçlarıdır. Hukuki uyuşmazlıklarda sıklıkla gördüğümüz üzere, çalışana kapasitesinin çok altında veya çok üzerinde işler verilmesi, asli görevlerinin elinden alınarak niteliksiz işlere zorlanması veya sorumlu olmadığı konularda asılsız şekilde suçlanması ağır birer psikolojik taciz eylemi teşkil etmektedir. Bu eylemler tek seferlik değil, sistematik ve tekrarlayan bir yapıda kurgulanarak çalışanın işyerindeki varlığını kasıtlı biçimde çekilmez hale getirmeyi amaçlamaktadır.

Yönetimsel Baskı ve Eşitler Arası Yıldırma Politikaları

Mobbing, sadece üst düzey yöneticilerden alt kademeye doğru dikey bir düzlemde gerçekleşmez; aynı zamanda eşit statüdeki çalışanlar veya alt kademedeki personelden üstlere doğru da yöneltilebilir. Ancak bankacılık sisteminde yönetici mobbingi, hiyerarşik gücün kötüye kullanılması sebebiyle hukuken en ağır ihlallerden biridir. Yöneticilerin tehditkar bir dil kullanması, çalışanın eğitim durumu veya yetenekleriyle alay etmesi, başarılı projelerinin kasıtlı olarak görmezden gelinmesi ve düşük zam gibi cezalandırıcı finansal araçların bir baskı unsuru olarak kullanılması açıkça hukuka aykırıdır. Ayrıca çalışanın tenzili rütbeye uğratılması, isteği dışında uzak şubelere sürgün niteliğinde atanması ve işini yapması için gereken önemli bilgi ve belgelerin saklanması gibi eylemler, kişinin kariyer gelişimini kasıtlı olarak engelleme amacı taşımaktadır. Tüm bu düşmanca eylemler, mağdurun onurunu kırarak istifaya zorlanması stratejisinin birer parçasıdır.

Kişilik Haklarına ve Özel Hayata Yönelik Saldırılar

Hukuk düzenimiz, işçinin sadece emeğini değil, aynı zamanda kişiliğini ve onurunu da sıkı bir şekilde koruma altına almıştır. Bankacılık sektöründe mesleki becerilerin hedef alınmasının yanı sıra, doğrudan kişilik haklarına saldırı niteliğinde olan eylemler de yoğun bir şekilde gözlemlenmektedir. Çalışanın siyasi görüşü, dini inancı veya fiziksel görünümü ile dalga geçilmesi, cinsiyete dayalı ayrımcılığa maruz bırakılması hukuki anlamda net bir ayrımcılık yasağı ihlali olarak değerlendirilir. Eylemlerin boyutu kimi zaman jest, mimik ve bakışlarla taciz etme, kötü söz veya küfür kullanma seviyesine kadar ulaşabilmektedir. Bununla birlikte, telefon, mesaj veya e-posta yoluyla devam eden dijital taciz ve çalışanın özel yaşamına dair hassas konuların işyerinde konuşulması, özel hayatın gizliliğini ihlal eden etik dışı davranışlar kapsamındadır. Hatta mağdura kasıtlı olarak psikolojik destek alması gerektiği imasında bulunulması dahi, kişinin akıl sağlığını sorgulatmaya yönelik ağır bir manipülasyon ve psikolojik şiddet türüdür.

Tipik Mobbing Göstergesi Olan İşyeri Davranışları

Bankacılık operasyonlarında ve şube içi çalışma dinamiklerinde sıklıkla tespit edilen, çalışanı pasifize etmeye ve iş ortamından uzaklaştırmaya yönelik başlıca psikolojik şiddet yöntemleri, uygulamada belirli kalıplar halinde kendisini göstermektedir. Bir avukat gözüyle değerlendirdiğimizde, failin niyetini ve eylemin sürekliliğini ortaya koyan bu spesifik saldırılar, mağdurun çalışma iradesini kırmaya odaklanmaktadır. İşyerinde huzuru bozarak çalışanı yalıtan bu eylemler, genellikle performansa yönelik haksız eleştirilerle başlayıp zamanla kişisel bir saldırıya dönüşmektedir. Aşağıda listelenen eylemler, hukuki süreçlerde iddiaların temelini oluşturan ve işyerindeki hiyerarşik veya yatay tahakkümün bir sonucu olarak karşımıza çıkan en belirgin ihlal örnekleridir:

• İşyerinde sosyal izolasyon sağlamak amacıyla mağdurla iletişimin kasıtlı olarak kesilmesi ve çalışanın soyutlanmış fiziksel alanlarda çalışmaya zorlanması.
• Çalışanın yerine getirmesi gereken görevlerin sürekli değiştirilmesi veya yetki alanındaki işlerin gerekçesiz şekilde, haksızca geri alınması.
• Terfi ve ödüllendirme süreçlerinde başarılı işlerin görmezden gelinerek, önemli görevlerin kasten daha niteliksiz çalışanlara devredilmesi.
• Çalışan hakkında asılsız söylemler üretilerek mesleki itibarının, kurum içi güvenilirliğinin ve saygınlığının açıkça zedelenmesi.
• Sosyal etkinliklerden sistematik olarak dışlanma ve iş ile ilgili fikir, öneri veya taleplerin sürekli olarak reddedilip yanıtsız bırakılması.