Makale

Geleneksel kâğıda dayalı işlemlerin dijital ortama taşınmasıyla birlikte, hukuki işlemlerin güvenli bir şekilde gerçekleştirilmesi ihtiyacı doğmuştur. Bu ihtiyaca cevap veren elektronik imza, özellikle 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu ile Türk hukuk sisteminde sağlam bir zemine oturtulmuştur. İlgili kanun kapsamında yapılan düzenlemelerde, tüm elektronik imza türleri değil, sadece belirli standartları sağlayan güvenli elektronik imza kavramı ön plana çıkarılmıştır. Kanunun 5. maddesi uyarınca güvenli elektronik imza, elle atılan imza ile aynı hukuki sonucu doğurur. Bu düzenleme sayesinde, özel hukuk alanında şekle tabi işlemlerin elektronik ortamda kurulabilmesi ve mahkemelerde kesin delil olarak kullanılabilmesi mümkün hale gelmiştir. Bilişim hukuku uygulamaları açısından bu durum, dijital dünyada yapılan irade beyanlarının, ıslak imza ile yapılmışçasına tam bir hukuki koruma altına alınmasını sağlamakta ve dijital dönüşüm sürecinde hukuki güvenliği temin etmektedir.

Elektronik İmza ile Islak İmzanın Fonksiyonel Eşitliği

Bir irade beyanının hukuken geçerli olabilmesi ve sahibini bağlayabilmesi için imza, asli unsurlardan biridir. Güvenli elektronik imza, geleneksel olarak kâğıt üzerinde ıslak imza ile gerçekleştirilen işlevleri elektronik ortamda birebir yerine getirmektedir. Bu duruma hukukta fonksiyonel eşitlik adı verilmektedir. Elektronik imza, belgenin içerik itibariyle sona erdirildiğini gösteren sonuçlandırma işlevini, elektronik metnin kalıcılığını sağlayan devamlılık işlevini ve belgeyi düzenleyenin kimliğini şüpheye yer bırakmayacak şekilde tayin eden kimlik tespit etme işlevini kusursuz olarak sağlar. Ayrıca, beyan ile imza arasındaki mantıki ve sistemsel bağ sayesinde metnin sonradan değiştirilmediğini garanti eden gerçeklik işlevi ve alıcının imzanın doğruluğunu denetleyebilmesini sağlayan tasdik işlevi de mevcuttur. Bunun ötesinde, imza sahibini hukuki bağlayıcılık konusunda uyaran uyarı işlevi ve her imzanın kişiye özgü ve benzersiz olmasını sağlayan teklik işlevi sayesinde, elektronik imza hukuki ve fonksiyonel anlamda ıslak imza ile tam bir eşdeğerlik sergiler.

Elektronik İmzanın Türk İspat Hukukundaki Yeri

Türk ispat hukuku sisteminde kural olarak senetle ispat zorunluluğu bulunmaktadır. Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun ilgili hükümlerine göre belli bir meblağı aşan hukuki işlemlerin kesin delil niteliği taşıyan senetle ispatı şarttır. 5070 sayılı Kanun'un 23. maddesiyle usul kanunumuza eklenen 295/A maddesi uyarınca, usulüne göre güvenli elektronik imza ile oluşturulan elektronik veriler senet hükmündedir. Bu veriler, aksi ispat edilinceye kadar mahkemeler nezdinde kesin delil sayılmaktadır. Bu yasal değişiklikten önce elektronik ortamdaki kayıtlar yalnızca takdiri delil niteliğinde görülmekte ve ispat gücü açısından zayıf kalmaktaydı. Ancak yeni düzenlemeler ışığında, Borçlar Kanunu'nun 14. maddesine eklenen ifadeyle de sabit olduğu üzere, güvenli elektronik imza elle atılan imza ile aynı ispat gücünü haizdir. Yargılamada ibraz edilen böyle bir belgenin, güvenli elektronik imza ile imzalanıp imzalanmadığını hâkim re'sen inceler ve tespit eder.

Güvenli Olmayan Elektronik İmzaların Delil Değeri

5070 sayılı Kanun yalnızca güvenli elektronik imzaya kesin delil statüsü tanımış olup, basit veya gelişmiş elektronik imza gibi türlerin hukuki niteliğini doğrudan düzenlememiştir. Ancak bu durum, güvenli olmayan elektronik imza ile imzalanmış verilerin mahkemelerde hiçbir şekilde kullanılamayacağı anlamına gelmez. Bu nitelikteki belgeler, taraflar arasında geçerli bir delil sözleşmesi bulunması halinde ispat vasıtası olarak değerlendirilebilir. Ayrıca, Hukuk Usulü Muhakemeleri Kanunu'nun özel hüküm sebepleri kapsamında takdiri delil olarak veya tasarı süreçlerinde benimsendiği üzere delil başlangıcı niteliğinde mahkemeye sunulabilmektedir. Yani, güvenli elektronik imza sertifikasına dayanmayan belgeler doğrudan senet sayılmasa da, uyuşmazlığın çözümünde tamamlayıcı ve takdiri bir ispat aracı olarak hâkimin kanaat oluşturmasına yardımcı olabilir.

Güvenli Elektronik İmzanın Sağladığı Temel İşlevler

Güvenli elektronik imzanın hukuki sonuçlarını tam olarak anlayabilmek için, bu teknolojinin ıslak imzanın yerine geçerken sağladığı temel işlevleri sistematik olarak incelemek faydalı olacaktır. Aşağıda, elektronik imzanın yasal bağlayıcılığını tesis eden ve ispat hukukunda ona kesin delil vasfını kazandıran en önemli hukuki fonksiyonlar sıralanmıştır:

• Sonuçlandırma İşlevi: Elektronik ortamda hazırlanan metnin içerik itibariyle tamamlandığını ve irade beyanının kesinleştiğini açıkça ifade eder.
• Kimlik Tespit Etme İşlevi: Nitelikli elektronik sertifika aracılığıyla imza sahibinin kimliğinin şüpheye yer bırakmayacak şekilde ve yasal zeminde doğrulanmasını sağlar.
• Gerçeklik ve Bütünlük İşlevi: İmza ile metin arasındaki yapısal bağ sayesinde, belgenin imzalandıktan sonra herhangi bir değişikliğe uğramadığını, yani tahrif edilmediğini hukuken garanti altına alır.
• İspat ve Uyarı İşlevi: Hukuki işlemin içeriğine şeffaflık getirerek uyuşmazlık anında yargı makamlarına kesin ispat aracı sunar ve sahibini bağlanma niyeti hususunda dikkatli olmaya sevk eder.