Makale
Kişisel verilerin işlenmesi sürecinde ilgili kişilerin sahip olduğu bilgi edinme, silme ve düzeltme gibi haklar ile KVKK ve TMK kapsamında başvurulabilecek hukuki yollar, idari şikayet süreçleri ve tazminat davaları bilişim hukuku perspektifiyle detaylıca incelenmiştir.
İlgili Kişinin KVKK ve TMK Kapsamında Hakları ve Başvurulabilecek Hukuki Yollar
Gelişen bilişim teknolojileri ve dijitalleşen dünyada, kişisel verilerin korunması ihtiyacı her zamankinden daha kritik bir hukuki mesele haline gelmiştir. Kişisel verilerin işlenmesi aşamasında, verisi işlenen ilgili kişilerin haklarının korunması, hem 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) hem de Türk Medenî Kanunu (TMK) çerçevesinde güvence altına alınmıştır. İlgili kişiler, veri işleme faaliyeti üzerinde bir denetim mekanizması kurabilmek amacıyla KVKK kapsamında çeşitli talep haklarına sahip kılınmıştır. Aynı zamanda, hukuka aykırı veri işleme eylemleri nedeniyle ortaya çıkabilecek ihlallere karşı idari ve yasal başvuru yolları açık tutulmuştur. Bu süreçte, hukuka aykırı saldırıların durdurulması veya meydana gelen zararların tazmini için hem Kişisel Verileri Koruma Kurulu nezdinde idari şikayet yolları hem de mahkemeler nezdinde dava hakkı mevcuttur. Bu makalede, uzman bir bilişim hukuku avukatı perspektifiyle, ilgili kişinin sahip olduğu haklar ve bu hakların ihlali durumunda başvurulabilecek hukuki yollar detaylıca ele alınmaktadır.
KVKK Kapsamında İlgili Kişinin Temel Hakları
Kişisel Verilerin Korunması Kanunu'nun 11. maddesi, ilgili kişilere veri sorumlusuna karşı kullanabilecekleri geniş kapsamlı haklar tanımıştır. Bu hakların en başında, kişisel verilerin işlenip işlenmediğini öğrenme hakkı ve bilgi talep etme hakkı gelir. Bireyler, verilerinin hangi amaçlarla işlendiğini ve bu amaca uygun kullanılıp kullanılmadığını denetleme imkanına sahiptir. Ayrıca, verilerin yurt içinde veya yurt dışında aktarıldığı üçüncü kişileri bilme hakkı da kanunla güvence altına alınmıştır. Eksik veya hatalı işlenen veriler söz konusu olduğunda, ilgili kişi bunların düzeltilmesini talep etme yetkisine sahipken; işleme sebeplerinin ortadan kalkması halinde verilerin silinmesini veya yok edilmesini isteme hakkı da mevcuttur. İşlenen verilerin münhasıran otomatik sistemler vasıtasıyla analiz edilmesi sonucu kişi aleyhine bir sonuç doğuyorsa, bu duruma itiraz etme hakkı kullanılarak sürecin durdurulması sağlanabilir.
Veri Sorumlusuna Başvuru ve Kurula Şikayet Süreci
KVKK sistematiğinde hak arama süreci kademeli bir yapıya bağlanmıştır. İlgili kişinin, ihlallerin giderilmesi için öncelikle zorunlu bir adım olan veri sorumlusuna başvuru yolu ile hakkını araması şart koşulmuştur. Veri sorumlusu, kendisine yöneltilen talepleri niteliğine göre en kısa sürede ve en geç otuz gün içinde sonuçlandırmak zorundadır. Talebin reddedilmesi, verilen cevabın yetersiz bulunması veya süresi içinde hiç cevap verilmemesi hallerinde ise ikinci aşama olan Kişisel Verileri Koruma Kuruluna şikayet hakkı doğar. İlgili kişi, veri sorumlusunun cevabını öğrendiği tarihten itibaren otuz gün ve herhalde başvuru tarihinden itibaren altmış gün içinde Kurula şikayette bulunabilir. Kurul, yapacağı inceleme neticesinde ihlal kararı verirse idari para cezası veya veri işlemenin durdurulması gibi idari yaptırımlara hükmedebilir. Bu idari başvuru mekanizması, uyuşmazlıkların hızlıca çözülmesi ve yargının iş yükünün azaltılması amacıyla getirilmiştir.
TMK Kapsamında Başvurulabilecek Dava Yolları
Kişisel verilere yönelik hukuka aykırı saldırılar aynı zamanda kişilik haklarının ihlali niteliği taşıdığından, Türk Medenî Kanunu'nun 25. maddesi uyarınca çeşitli yasal yollara başvurulabilir. KVKK'nın getirdiği idari koruma mekanizmalarına ek olarak, yargı mercileri nezdinde açılacak davalar, ihlalin niteliğine göre şekillenmektedir. Özellikle internet ortamında kişisel verilerin izinsiz paylaşılması veya itibar zedeleyici içeriklerin yayılması durumlarında, saldırının durumuna göre farklı hukuki talepler ileri sürülebilir. Kişiliğin korunmasına yönelik bu davalarda temel amaç, hukuka aykırı müdahalenin derhal sonlandırılması, tehlikenin uzaklaştırılması veya mevcut ihlalin hukuka aykırılığının tespit edilmesidir. Bilişim sistemleri üzerinden gerçekleşen veri ihlalleri genellikle etkilerini hızlı ve geniş çaplı gösterdiğinden, bu davalar etkin birer hukuki koruma aracı olarak öne çıkar. Aşağıdaki tabloda ilgili kişilerin açabileceği kişilik haklarını koruyucu davalar ve özellikleri özetlenmiştir:
| Dava Türü | Kullanım Amacı ve Şartları |
|---|---|
| Önleme Davası | Kişisel verilere yönelik hukuka aykırı, yakın ve ciddi bir saldırı tehlikesi bulunduğunda bu tehlikenin önlenmesi amacıyla açılır. |
| Durdurma Davası | Kişisel verilerin hukuka aykırı işlenmesi maddi olarak devam ediyorsa, bu fiilin durdurulması ve saldırıya son verilmesi için açılır. |
| Tespit Davası | Saldırı sona ermiş olmasına rağmen etkileri (örneğin internetteki bir haberin itibar zedelemesi) devam ediyorsa, saldırının hukuka aykırılığının tespiti istenir. |
| Haksız Kazancın İadesi | Hukuka aykırı veri işleme fiili sonucunda fail bir maddi kazanç elde etmişse, elde edilen bu kazancın mağdura iadesi talep edilir. |
Tabloda detaylandırılan koruyucu hukuki yollara ek olarak, hukuka aykırı fiil neticesinde ilgili kişinin şahsında veya malvarlığında bir zarar meydana gelmişse tazminat davaları gündeme gelmektedir. Hukuka aykırı saldırı neticesinde mağdurun malvarlığında doğrudan oluşan eksilmenin veya uğranılan ekonomik kayıpların karşılanması için maddi tazminat davası açılabilir. Öte yandan, ihlal nedeniyle kişinin yaşadığı acı, elem, psikolojik sarsıntı ve ıstırabın bir nebze olsun hafifletilebilmesi gayesiyle manevi tazminat davası yoluna gidilmesi mümkündür. 6698 sayılı Kanun'un 14. maddesinin üçüncü fıkrası da kişilik hakkı ihlal edilenlerin genel hükümlere göre tazminat haklarını açıkça saklı tuttuğunu belirtmektedir. Dolayısıyla, hukuka aykırı veri işleme faaliyeti neticesinde zarar gören bireyler, idari yolları tüketmek zorunda kalmaksızın doğrudan yargı mercilerine başvurarak oluşan her türlü maddi ve manevi zararlarının adil bir şekilde giderilmesini talep etme hakkına sahiptir.