Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Alt işveren işçisi ilave tediye talep edemez.
• İlave tediye hakkı kamu personeline özgüdür.
• Üniversiteler yargı harçlarından yasal olarak muaftır.
• Harçtan muaf kuruma harç masrafı yükletilemez.

Bu karar, kamu kurumlarında alt işveren (taşeron) nezdinde çalışan işçilerin mali haklarının sınırlarını netleştirmesi bakımından büyük bir hukuki öneme sahiptir. Kararda, bir devlet üniversitesi bünyesinde özel güvenlik şirketi aracılığıyla çalışan bir işçinin ilave tediye alacağına hak kazanıp kazanmayacağı tartışılmıştır. Yargıtay, ilave tediye hakkının doğrudan ilgili kanun kapsamında sayılan kamu tüzel kişiliği bünyesinde iş sözleşmesi ile çalışan işçilere özgü olduğuna hükmetmiştir. Buna göre, işveren vasfı doğrudan kamu kurumu olmayan, sadece kamu kurumundan ihale ile iş alan özel şirketlerin personeli ilave tediye hakkından faydalanamaz. Ayrıca, harçlardan muaf olan kamu idarelerine, işçinin dava açarken yatırdığı harçların yargılama gideri adı altında yükletilmesi de hukuka aykırı bulunmuştur.

Uygulamada, kamu idarelerinde ihale kapsamında çalışan alt işveren işçilerinin, asıl işveren olan kurumun kendi personeline sağlanan mali haklardan faydalanmak amacıyla açtıkları davalara sıklıkla rastlanmaktadır. Bu Yargıtay kararı, alt işveren işçilerinin ilave tediye taleplerinin reddedilmesi gerektiğine yönelik çok net bir emsal teşkil etmektedir. Kurumun harçtan muafiyeti ile ilgili getirilen prensip de yerel mahkemelerin hüküm kurarken yaptıkları usuli hataları gidermeye yöneliktir. Dolayısıyla bu içtihat, kamu kurumlarının bütçe disiplininin korunması ve alt işveren işçilerinin hak iddialarının yasal sınırlarının çizilmesi adına oldukça önemlidir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, bir üniversite kampüsünde yıllarca alt işverenlere bağlı olarak güvenlik görevlisi sıfatıyla çalışan bir işçi ile işverenleri arasındadır. Davacı işçi, işyerinde nöbet yerlerinin sürekli değiştirilerek kendisine mobbing uygulandığını, yıllık izinlerinin tam olarak kullandırılmadığını, fazla mesai, genel tatil ve ilave tediye alacaklarının ödenmediğini ileri sürerek iş sözleşmesini haklı nedenle feshetmiştir. İşten ayrılmasının ardından kıdem tazminatı ile birlikte sayılan diğer işçilik alacaklarının asıl işveren olan üniversite ve alt işveren konumundaki özel güvenlik şirketinden tahsili amacıyla dava açmıştır. Yerel mahkeme davacının iddialarını kısmen kabul ederek alt işveren işçisi olmasına rağmen ilave tediye alacağına hükmetmiş, ayrıca harçtan muaf olan üniversiteye yargılama gideri kapsamında harç yüklemiştir. Davalıların kararı temyiz etmesi üzerine dosya Yargıtay önüne gelmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Mahkemenin uyuşmazlığı çözerken dayandığı en temel hukuki kural, ilave tediyenin sınırlarını ve yararlanacak kişileri belirleyen 6772 sayılı Devlet ve Ona Bağlı Müesseselerde Çalışan İşçilere İlave Tediye Yapılması Hakkındaki Kanun düzenlemeleridir. Kanunun 1. maddesi; genel, katma ve özel bütçeli idareler, sermayesinin yarısından fazlası devlete ait olan kurumlar ve belediyeler gibi kurumlarda çalışan işçilere ilave tediye ödeneceğini açıkça emretmektedir.

Yargıtay'ın yerleşik içtihat prensiplerine göre, 6772 sayılı Kanun kapsamında ilave tediye alacağına hak kazanabilmek için işçinin, kanunun açıkça saydığı ve kamusal ayrıcalıklardan yararlanan bir kamu tüzel kişiliğinde bizzat "iş sözleşmesi" ile çalışması gerekmektedir. İşe alım sürecini yürüten, çalışma koşullarını belirleyen ve sözleşme tarafı kamu idaresi olmayan, idareden yalnızca ihale alan bir özel hukuk tüzel kişisinin (alt işveren) çalışanı olan işçiler bu kapsama dâhil edilmemektedir. İş hukuku anlamında asıl işveren-alt işveren ilişkisinin bulunması, alt işveren işçisine 6772 sayılı Kanun'dan doğan ilave tediye hakkını doğrudan bahşetmez.

Ayrıca yargılama hukuku kuralları gereğince, devlet üniversiteleri 2547 sayılı Yükseköğretim Kanunu ve ilgili mali mevzuat uyarınca her türlü yargı harcından muaftır. Harçtan muaf olan kurumlara karşı açılan davalarda yargılama giderleri hesaplanırken, davacının yatırdığı peşin başvuru ve karar harçlarının bu idarelere yükletilmesi hukuka aykırıdır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, dosya kapsamındaki bilgi ve belgeleri inceleyerek uyuşmazlığa dair önemli hukuki tespitlerde bulunmuştur. İlk olarak davacı işçinin çalışma şekli ve işverenin hukuki statüsü ele alınmıştır. Dosyadaki delillere göre davacı, davalı üniversitenin kadrolu veya doğrudan iş sözleşmeli personeli değildir. Davacı, üniversitenin açtığı ihaleleri alan alt işveren niteliğindeki özel güvenlik şirketlerinin personeli olarak istihdam edilmiş ve hizmet sunmuştur.

Yüksek Mahkeme, ilave tediye hakkının kapsamının kanunla sıkı sıkıya belirlendiğini hatırlatarak, 6772 sayılı Kanun hükümlerinin yalnızca ilgili kamu idarelerinde doğrudan iş sözleşmesiyle çalışan işçilere uygulanabileceğini vurgulamıştır. Somut olayda davacı işçi, asıl işveren konumundaki davalı üniversiteden iş alan bir alt işverenin işçisi olarak güvenlik hizmeti vermiştir. Bu nitelikteki bir çalışma statüsü gereğince, davacının doğrudan kamu işçilerine tanınan özel bir hak olan ilave tediyeden yararlanması kanunen olanaklı değildir. Yerel mahkemenin, kanunun açık hükmüne ve işçinin çalışma statüsüne rağmen ilave tediye ücreti talebini kabul etmesi Daire tarafından hatalı bulunmuştur.

Karardaki bir diğer usuli tespit ise yargılama giderlerinin davalılara yansıtılmasına ilişkindir. Davalı üniversite, kanun gereğince harçlardan muaf bir kamu kurumudur. İlk derece mahkemesince, kararın ilam harcından muaf tutulan davalı üniversitenin, davacının yatırdığı peşin harçlar da dâhil edilerek hesaplanan toplam yargılama giderlerinden sorumlu tutulması usul ve yasaya aykırı bulunmuştur. Harçtan muaf olan idareye, masraf adı altında dolaylı yoldan harç yükletilmesinin hukuken korunamaz olduğu açıkça belirtilmiştir.

Sonuç olarak Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, alt işveren işçisinin ilave tediye hakkından yararlanamayacağı ve harçtan muaf üniversiteye yargılama gideri kapsamında harç yükletilmesinin hatalı olduğu yönünde kararı bozmuştur.