Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Kesinleşmemiş ceza kararları idari yaptırımlara doğrudan gerekçe yapılamaz.
• Masumiyet karinesi idari yargılamada da mutlak surette gözetilmelidir.
• Örgütle irtibat ve iltisakın tespiti ihracı hukuka uygun kılar.
• Ceza davasının derdest olması idari davanın sonucunu bağlamaz.

Bu karar, olağanüstü hal (OHAL) kapsamında tesis edilen kamu görevinden çıkarma işlemlerine karşı açılan davalarda idari yargı mercilerinin dikkate alması gereken temel anayasal prensipleri ortaya koyması bakımından hukuken büyük bir önem taşımaktadır. Danıştay, idari yaptırımların hukuka uygunluk denetiminde, ilgililer hakkında yürütülen ceza yargılamalarındaki "masumiyet karinesi" ilkesine güçlü bir vurgu yapmıştır. Kararda açıkça ifade edildiği üzere, mahkûmiyet hükmü kesinleşmeden söz konusu ceza yargılamasının idari işlemin tesisinde doğrudan ve tek başına aleyhe bir gerekçe olarak kullanılması, evrensel bir hukuk ilkesi olan masumiyet karinesiyle bağdaşmamaktadır. İdarenin tesis ettiği meslekten çıkarma işleminin hukuki denetimi salt ceza davasının varlığına bağlanamaz.

Benzer davalardaki emsal etkisi değerlendirildiğinde, bu içtihat ilk derece mahkemelerinin karar gerekçelerini oluştururken ne denli titiz davranmaları gerektiğini göstermektedir. Yerel mahkemeler, kişinin henüz sonuçlanmamış veya kesinleşmemiş bir ceza yargılamasını ret gerekçesi yapamayacak, işlemin sebep unsurunu teşkil eden irtibat ve iltisak olgusunu dosyadaki somut, maddi ve bağımsız idari verilerle değerlendirmek zorunda kalacaktır. Uygulamada sıkça karşılaşılan, süreci devam eden ceza davasının doğrudan ve yegane ihraç sebebi sayılması eğiliminin önüne geçilmesi adına bu yaklaşım kritik bir hukuki güvence sunmaktadır. Danıştay, her ne kadar masumiyet karinesi ihlalini tespit etmiş olsa da, dosyadaki diğer bağımsız idari delillerin irtibat ve iltisakı kanıtlamaya yetmesi halinde kararın nihai sonucunun değişmeyeceği prensibini de yerleşik içtihatlarına uygun biçimde pekiştirmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Uyuşmazlık, olağanüstü hal kapsamında yayımlanan 701 sayılı Kanun Hükmünde Kararname (KHK) ile kamu görevinden ihraç edilen bir pilotun, görevine iade edilmek amacıyla OHAL İşlemleri İnceleme Komisyonu'na yaptığı başvurunun reddedilmesi üzerine başlamıştır. Davacı, herhangi bir terör örgütüyle irtibatının bulunmadığını, örgüt mensubu komutanları tarafından kendisine mobbing uygulandığını ve haksız yere sicilinin bozularak pilotluk kariyerinin engellendiğini, ayrıca darbe girişimi gecesinde darbe karşıtı tavır sergilediğini belirterek ihraç işleminin iptalini talep etmiştir. İdare ise tesis edilen komisyon kararının ve ihracın hukuka uygun olduğunu savunmuştur. Olay, idarenin kamu görevinden çıkarma işlemindeki sebep unsurlarının hukuka uygunluğu ile davacının terör örgütüyle irtibat ya da iltisakının somut delillerle kanıtlanıp kanıtlanmadığının tespitine dayanmaktadır.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Uyuşmazlığın çözümlenmesinde idari yargı mercilerinin başvurduğu temel hukuki düzenleme, 701 sayılı Kanun Hükmünde Kararname ve OHAL komisyonunun çalışma esaslarını belirleyen mevzuat hükümleridir. Bu olağanüstü dönem düzenlemeleri kapsamında kamu görevlilerinin terör örgütleriyle veya devletin milli güvenliğine karşı faaliyette bulunduğuna karar verilen yapılarla "irtibat" ve "iltisak" düzeyinde bir bağının bulunması, kamu görevinden çıkarılmaları için yeterli hukuki sebep olarak kabul edilmektedir. İrtibat ve iltisak kavramları, hiyerarşik veya organik bir üyelik bağı bulunmasa dahi, kişinin örgütün amaçlarına hizmet edecek eylem ve tavırlar içinde bulunmasını, örgütle temas halinde olmasını ifade eden, idarenin önleyici tedbirler almasını haklı kılan hukuki terimlerdir.

Bununla birlikte, uyuşmazlığın idari yargı sürecindeki çözümünde başvurulan en temel evrensel hukuk kuralı, Türkiye Cumhuriyeti Anayasası ve Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi ile güvence altına alınan "masumiyet karinesi" ilkesidir. Masumiyet karinesi, suçluluğu yasal olarak kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla sabit oluncaya kadar kimsenin suçlu sayılamayacağını ifade eder. İdari disiplin hukuku ve ceza hukuku birbirlerinden bağımsız alanlar olmakla birlikte, bir kamu görevlisinin sırf hakkında devam eden bir ceza yargılaması veya kesinleşmemiş bir mahkûmiyet kararı bulunduğu gerekçesiyle idari yaptırıma maruz bırakıldığının yargı kararında ifade edilmesi hukuka aykırılık teşkil eder. İdari yargı hakimi, idari işlemin hukuka uygunluğunu denetlerken, ceza davasının süregelen durumunu doğrudan bir kusur karinesi olarak kullanamaz ve uyuşmazlığı tamamen bağımsız idari deliller ve tespitler üzerinden çözmekle mükelleftir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Danıştay 5. Dairesi, uyuşmazlığa konu dava dosyasını incelerken öncelikle ilk derece mahkemesinin karar gerekçesindeki usul ve esas hatasına dikkat çekmiştir. İdare Mahkemesi, davanın reddi yönündeki kararını kurarken davacının hapis cezası ile cezalandırıldığını açıkça belirterek bunu hükme esas almıştır. Ancak dosyaya yansıyan bilgi ve belgelere göre, davacı hakkındaki söz konusu ceza mahkûmiyeti kararı henüz kesinleşmemiştir. Yargılama süreci halen devam eden ve yasal kanun yolları tükenmemiş bir ceza davasının, davacı aleyhine kesin bir durummuş gibi gerekçelendirilmesi, anayasal bir güvence olan masumiyet karinesinin açık ve tartışmasız bir ihlali olarak tespit edilmiştir.

Danıştay, mahkemenin gerekçesindeki bu önemli hukuki hataya vurgu yaptıktan sonra dosyanın esasına inerek davacı hakkındaki idari ve kurum içi tespitleri bağımsız bir şekilde yeniden değerlendirmiştir. Yapılan bu inceleme sonucunda, davacının iddia ettiği mobbing hususu veya diğer şahsi beyanlarından bağımsız olarak, idare tarafından dava dosyasına sunulan ve davacının FETÖ/PDY terör örgütü ile iltisak ve irtibatının bulunduğunu net olarak gösteren somut delillerin varlığı saptanmıştır. İdari yargı denetiminde aslolan, kamu görevinden çıkarma işleminin dayandığı "irtibat ve iltisak" olgusunun idari verilerle yeterince kanıtlanabilmesidir.

Danıştay 5. Dairesi, ilk derece mahkemesinin masumiyet karinesini ihlal eden gerekçesini son derece hatalı bulmakla birlikte, dava dosyasındaki mevcut diğer idari tespitlerin davacının örgütle olan bağını ispatlamak için tek başına yeterli olduğuna kanaat getirmiştir. Bu nedenle, ilk derece mahkemesi ve bölge idare mahkemesi tarafından ulaşılan nihai ret sonucu, işlem tesisindeki temel hukuki sebep bağlamında doğru bulunmuştur.

Sonuç olarak Danıştay 5. Dairesi, davanın reddi yolundaki karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine dair bölge idare mahkemesi kararının onanması yönünde karar vermiştir.