Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Maddi olgular ile değer yargıları ayırt edilmelidir.
• Olgusal iddiaların ispatlanabilir bir temeli olmalıdır.
• Basın mensuplarının ciddi iddiaları araştırma yükümlülüğü vardır.
• Tanınmış kişilerin eleştiriye tahammül sınırı daha geniştir.

Bu karar, ifade özgürlüğü ile şeref ve itibarın korunması hakkı arasındaki hassas dengenin somut bir yansımasıdır. Mahkeme, kamusal tartışmalara katkı sağlayan ifadeleri genel olarak koruma altına alırken, bireylerin lekelenmeme hakkının sınırlarını da oldukça net bir şekilde çizmektedir. Karar, siyasetçilerin ve toplum önünde olan kamuoyunca tanınmış kişilerin eleştiriye karşı daha toleranslı olması gerektiğini vurgulasa da, tamamen dayanaksız olgusal iddiaların ifade özgürlüğü şemsiyesi altında korunamayacağını açıkça ortaya koymuştur.

Özellikle basın mensuplarının veya kamuoyunu aydınlatma misyonu üstlenen siyasetçi ve yazarların, dile getirdikleri çok ciddi olgusal iddiaları asgari düzeyde araştırma ve temellendirme yükümlülüğü bulunmaktadır. Benzer davalarda emsal teşkil edecek bu yaklaşım, haber veya köşe yazısı adı altında kişilere yönelik ağır suçlamalar yöneltilirken mutlaka objektif kriterlere dayanılmasının zorunlu olduğunu göstermektedir. Haberlerin geçmiş tarihlere ait olması veya yazar tarafından çarpıtılarak sunulması, gazetecilik etiğiyle bağdaşmadığı gibi hukuki sorumluluğu da hiçbir şekilde ortadan kaldırmamaktadır. Uygulamada bu karar, ifade özgürlüğüne dayanılarak yapılan paylaşımlarda ispatlanabilir maddi vakıalar ile kişisel değer yargıları arasındaki ayrımın mahkemelerce titizlikle incelenmesi gerektiğine ilişkin çok güçlü bir referans oluşturacaktır.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Başvurucu Rifat Serdaroğlu, kendine ait internet sitesinde yayımladığı bir köşe yazısında, toplumda bilinen bir iş insanı ve vakıf yöneticisi olan N. B.E. hakkında çok ciddi iddialarda bulunmuştur. Yazıda, bu kişinin İtalya'da kara para aklama suçuyla arandığı, sahte pasaportla yurt dışına kaçtığı, vakıflar aracılığıyla kamu mallarını üzerine geçirdiği ve yurt dışında milyarlarca dolarlık serveti olduğu ileri sürülmüştür. Bu ağır ifadeler üzerine onur ve saygınlığının zedelendiğini belirten N. B.E., başvurucu hakkında şikâyetçi olmuştur. Açılan dava sonucunda başvurucu, yazısındaki iddiaları kanıtlayamadığı gerekçesiyle hakaret suçundan 2 ay 27 gün hapis cezasına çarptırılmıştır. Başvurucu, yazdıklarının ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilmesi gerektiğini, yalnızca geçmiş tarihli haberleri derlediğini savunarak verilen mahkûmiyet kararının iptali istemiyle Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, uyuşmazlığı değerlendirirken temel olarak Anayasa'nın ifade özgürlüğünü güvence altına alan 26. maddesi ve basının sorumluluklarını çerçeveleyen kurallar etrafında bir inceleme yapmıştır. İfade özgürlüğüne yönelik müdahalenin kanuni dayanağını, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu m. 125 kapsamında düzenlenen hakaret suçu oluşturmaktadır.

Yerleşik içtihatlara göre, ifade özgürlüğü mutlak ve sınırsız bir hak olmayıp başkalarının şöhret veya haklarının korunması amacıyla kanunla sınırlandırılabilir. Mahkeme, bu tür uyuşmazlıklarda ifade özgürlüğü ile şeref ve itibar hakkı arasında adil bir denge kurulup kurulmadığını denetlemektedir. Bu dengeleme yapılırken; hedeflenen kişinin kimliği, kamusal bilinirliği, ifadelerin genel yarara ilişkin bir tartışmaya katkı sağlayıp sağlamadığı ve en önemlisi ifadelerin maddi bir vakıanın açıklaması mı yoksa bir değer yargısı mı olduğu kriterlerine bakılmaktadır.

Maddi olgular ile değer yargıları arasındaki hukuki ayrım büyük önem taşır; zira maddi olgular ispatlanabilir nitelikteyken, değer yargılarının doğruluğunu ispatlamak mümkün değildir. Bir kişiye yönelik ağır suç teşkil eden fiiller isnat ediliyorsa (örneğin kara para aklama, yolsuzluk veya sahtecilik), bunlar somut olgusal iddialardır ve ifade sahibinin bu iddiaları ileri sürerken asgari bir ispat temeline, yani makul bir dayanağa sahip olması beklenir. Kamuoyunu aydınlatma amacı güden basın mensuplarının veya yazarların, bireyler hakkında ciddi iddialar ortaya atarken iyi niyet kurallarına uygun davranma, gerçeği araştırma ve objektif verilere dayanma gibi hukuki ödev ve sorumlulukları bulunmaktadır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucunun dile getirdiği ifadelerin niteliğini incelemiş ve yazıda yer alan söylemlerin birer değer yargısı değil, yer ve eylem belirten doğrudan olgusal iddialar olduğunu tespit etmiştir. Müştekinin tanınmış bir kişi olması ve ülke yöneticilerinin aile fertleri olarak kamunun her zaman ilgisini çekmesi nedeniyle eleştiri sınırlarının sade bir vatandaşa göre daha geniş olduğu kabul edilmiştir. Ancak bu durum, hedef alınan kişinin lekelenmeme hakkının tamamen ortadan kalktığı anlamına gelmemektedir.

Başvurucu, yazısındaki ağır iddiaların daha önce basında yer alan haberlere dayandığını savunmuştur. Fakat yapılan incelemede, başvurucunun delil olarak sunduğu haberlerin birçoğunun köşe yazısının yayımlandığı tarihten çok daha sonra yapıldığı saptanmıştır. İhtilaflı yazıdan önce yayımlanan haberler incelendiğinde ise, müştekinin sahte pasaportla İtalya'dan kaçtığına veya yurt dışında 128 milyar dolar serveti olduğuna dair iddiaları doğrulayacak herhangi bir bilginin yer almadığı açıkça görülmüştür.

Mahkeme, başvurucunun ortaya attığı bu ağır olgusal iddiaları hangi temele dayanarak ileri sürdüğünü izah edemediğini, ifade ve basın özgürlüğünün sağladığı hakları kullanırken üzerine düşen araştırma yükümlülüğü ile özen sorumluluğuyla hareket etmediğini belirlemiştir. Toplumu bilgilendirme misyonuna sahip kişilerin, doğruluk payı olmayan ve temellendirilemeyen asılsız iddialarla bireylerin şeref ve itibarını zedelemesi, demokratik toplum düzeninin gerekleriyle bağdaşmamaktadır. Yerel mahkemeler tarafından yapılan değerlendirmede, şeref ve itibarın korunması hakkı ile ifade özgürlüğü arasında adil bir dengenin kurulduğu ve başvurucu aleyhine verilen cezanın orantılı olduğu sonucuna varılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, derece mahkemelerinin çıkarları dengelerken sahip oldukları takdir paylarını aşmadıklarını belirterek, Anayasa’nın 26. maddesinde güvence altına alınan ifade özgürlüğünün ihlal edilmediğine karar vermiştir.