Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Silahların eşitliği yargılamanın adil olmasını sağlar.
• Taraflara delillere karşı çıkma imkânı verilmelidir.
• Kamera kayıtları savunma tarafı için erişilebilir olmalıdır.
• Tanık dinletme talepleri yargılamada gerekçesiz reddedilemez.

Anayasa Mahkemesi tarafından verilen bu karar, ceza infaz kurumlarında yürütülen disiplin soruşturmalarında ve bu cezalara karşı yapılan itiraz süreçlerinde adil yargılanma hakkının ne denli kritik bir öneme sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Karar, silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin sadece genel mahkemelerdeki davalarda değil, infaz hâkimlikleri önündeki şikâyet süreçlerinde de titizlikle uygulanması gerektiğini vurgulamaktadır. Mahpuslara verilen cezaların yargısal denetimi sırasında, hükme esas alınan kamera kayıtları ve tutanaklar gibi maddi delillerin mahpusların erişimine açılması ve bu delillere karşı etkin bir savunma geliştirme imkânı tanınması hukuki bir zorunluluk olarak tanımlanmıştır.

Benzer uyuşmazlıklarda bu kararın emsal etkisi oldukça güçlüdür. İnfaz hâkimlikleri ve itiraz mercii konumundaki ağır ceza mahkemeleri, hükümlü ve tutukluların tanık dinletme, delil inceleme ve çelişmeli yargılama haklarını salt dosya üzerinden şeklî bir inceleme ile geçiştiremezler. Özellikli delillerin tartışılması gereken durumlarda duruşma açılması veya delilin mahpusa fiziken incelettirilmesi gerekliliği doğmaktadır. Yargı makamlarının, savunma tanıklarını dinlemeyi reddetmesi hâlinde bu ret kararını somut, haklı ve ikna edici gerekçelere dayandırması şarttır. Aksi bir uygulama, tıpkı bu olayda olduğu gibi, doğrudan adil yargılanma hakkının ihlali sonucunu doğuracak ve idari ile yargısal süreçlerin kalitesini zedeleyecektir. Bu yönüyle karar, infaz hukukunda savunma hakkının güçlendirilmesi adına önemli bir köşe taşı niteliğindedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Bolvadin T Tipi Kapalı Ceza İnfaz Kurumunda hükümlü olarak bulunan Baki Altıntaş, avluda top oynandığı sırada topun yan koğuşun bahçesine atılması olayıyla ilgili olarak cezaevi idaresince tutulan tutanak sonucunda idarece verilen eşyayı kötü kullanma gerekçesiyle kınama cezası almıştır. Baki Altıntaş, olay sırasında kendi koğuşunda dinlendiğini, avluda dahi olmadığını ve top oynamadığını belirterek bu cezaya infaz hâkimliği nezdinde itiraz etmiştir. Kendi masumiyetini kanıtlamak için cezaevi kamera kayıtlarının kendisine izletilmesini ve olay anına dair bildiği bir tanığın mahkemece dinlenmesini talep etmiştir. Ancak Bolvadin İnfaz Hâkimliği, kamera kayıtlarını sadece kendisi izleyerek ve gösterilen tanığı hiç dinlemeyerek cezayı hukuka uygun bulmuştur. İtirazın taşındığı Ağır Ceza Mahkemesi de başvurucunun taleplerini sadece dosya üzerinden ve duruşmasız olarak reddetmiştir. Bunun üzerine Baki Altıntaş, savunma hakkının elinden alındığını ve aleyhindeki delilleri incelemesine izin verilmediğini belirterek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Uyuşmazlığın çözümünde Anayasa'nın 36. maddesinde güvence altına alınan adil yargılanma hakkı ile bu hakkın en önemli yansımalarından olan silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkeleri yer almaktadır. Ceza infaz kurumlarındaki disiplin uygulamalarının temelini oluşturan 5275 sayılı Ceza ve Güvenlik Tedbirlerinin İnfazı Hakkında Kanun m.39 hükmü, idarece verilen eşyanın kötüye kullanılması durumunda verilecek kınama ve benzeri disiplin cezalarını düzenlemektedir. Söz konusu yaptırımların idari ve yargısal süreçleri yürütülürken adil yargılanma hakkının asgari güvencelerinin eksiksiz sağlanması hukuki bir mecburiyettir.

Silahların eşitliği ilkesi, bir davanın taraflarının usul kuralları bakımından tamamen aynı ve eşit koşullara tabi tutulmasını zorunlu kılar. Bu ilke gereğince, taraflardan birinin diğerine göre daha dezavantajlı veya zayıf duruma düşürülmesine izin verilemez. Her iki taraf da iddia ve savunmalarını, delillerini mahkeme önünde eşit bir biçimde dile getirme şansına sahip olmalıdır.

Bunun ayrılmaz bir parçası olan çelişmeli yargılama ilkesi ise, taraflara dava dosyasına dâhil edilen her türlü bilgi, belge ve delil hakkında tam bir bilgi sahibi olma hakkı tanır. Mahkemelerin veya infaz hâkimliklerinin, tarafların haberi olmadan veya onlara inceleme fırsatı sunmadan bir delili hükme esas alması, yargılamanın hakkaniyetini doğrudan zedeler. Hukuk devletinde yargı yerleri, kişilere aleyhlerindeki delillere karşı çıkma ve kendi lehlerindeki delilleri sunma imkânı tanımak zorundadır. Bir iddiayı ispatlamak için dosyaya getirilen kamera kayıtları veya tutanakların, hakkında yaptırım uygulanan mahpusla paylaşılması ve savunma dengesinin korunması, adil bir yargılamanın en temel şartlarındandır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, somut olayda başvurucu Baki Altıntaş'a verilen kınama cezasına dayanak oluşturan tutanağa ve idarece mahkemeye sunulan kamera kayıtlarına karşı, başvurucunun ortaya koyduğu iddia ve delillerin derece mahkemelerince dikkate alınıp alınmadığını titizlikle incelemiştir. Başvurucu, olayın yaşandığı tarihte koğuşunda dinlendiğini, hiçbir şekilde avluda bulunmadığını ve top atma olayına karışmadığını sürecin başından itibaren istikrarlı bir şekilde dile getirmiştir. Masumiyetinin kanıtlanması için cezaevi kamera görüntülerinin kendisine izlettirilmesini ve olaya şahit olan tanığının dinlenmesini yargı makamlarından açıkça talep etmiştir.

Ancak Bolvadin İnfaz Hâkimliği, sadece kendisi kamera görüntülerini dosyadan incelemiş ve olayın tutanakta belirtildiği şekilde gerçekleştiğine kanaat getirerek şikâyeti reddetmiştir. Kararın asıl dayanağı olan bu kamera görüntüleri, yargılamanın hiçbir aşamasında başvurucuya gösterilmemiş, böylece başvurucunun aleyhindeki bu görüntülere karşı savunma geliştirme ve itiraz etme olanağı tamamen elinden alınmıştır. Bu adaletsiz durum, başvurucuyu idare karşısında yargılama sürecinde açıkça dezavantajlı ve zayıf bir konuma itmiştir.

Bununla birlikte başvurucu, iddialarını desteklemek amacıyla net bir biçimde savunma tanığı göstermesine rağmen İnfaz Hâkimliği bu tanığı dinlemeye gerek görmemiş ve kararında bu delili neden reddettiğine dair tek bir mantıklı gerekçe dahi sunmamıştır. İtiraz mercii konumundaki Ağır Ceza Mahkemesi de başvurucunun duruşma açılması, kamera kayıtlarının izlettirilmesi ve tanık dinletilmesi yönündeki hukuki taleplerini sadece evrak üzerinden yaptığı yüzeysel bir inceleme ile reddetmiş, yargılamanın sonucunu etkileyebilecek nitelikteki esaslı itirazları tamamen cevapsız bırakmıştır. Anayasa Mahkemesi, mahkûmiyete temel teşkil eden belirleyici delil niteliğindeki kamera görüntülerinin izlenmesine izin verilmemesinin ve tanığın dinlenmemesinin, başvurucunun menfaatlerini koruyan temel usul güvencelerini ortadan kaldırdığına hükmetmiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, başvurucunun adil yargılanma hakkı kapsamındaki silahların eşitliği ve çelişmeli yargılama ilkelerinin ihlal edildiği yönünde karar vermiştir.