Açık Rıza

Sağlık hizmetlerinin ertelenemez ve ikame edilemez doğası gereği, salt kişisel verilerinizin işlenmesine yönelik bir onamı vermediğiniz için temel bir hak olan tedavi hakkı kapsamında hizmetten mahrum bırakılmanız hukuken kabul edilebilir bir durum değildir. Hastanelerin size sunduğu aydınlatma metni bir rıza alma işleminden ziyade kanuni bir bilgilendirme yükümlülüğünün yerine getirilmesidir.

Size sağlık merkezinde sunulan belgede, hem yapılacak tıbbi müdahalenin risklerine dair bilgilendirmenin hem kanuni aydınlatma metninin hem de verilerinizin işlenmesine yönelik onayın birleştirilerek tek seferde imzalatılması yasal düzenlemelere aykırılık teşkil edebilecek bir uygulamadır. Kanun çerçevesinde veri sorumlusunun sizi aydınlatma ve bilgilendirme yükümlülüğü ile sizden verilerinizi işleyebilmek için talep edeceği açık rıza süreci birbirinden tamamen bağımsız ve net bir şekilde yürütülmek mecburiyetindedir.

Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi ile açık rıza alınması işlemlerinin aynı kutucuk üzerinden veya iç içe geçmiş tek bir metinle gerçekleştirilmesi, mevzuat uygulamaları açısından uygun bulunmayan bir yöntemdir. Aydınlatma yükümlülüğü, veri sorumlusunun yerine getirmesi gereken kanuni bir zorunluluk iken, rıza alınması kişinin özgür iradesiyle karar vermesi gereken ayrı bir süreçtir.

Standart sözleşme gibi uygun güvencelerden birinin sağlanması durumunda yurt dışına veri aktarımı için ilgili kişilerden açık rıza alınması zorunlu olmamakla birlikte, aktarım öncesinde mutlaka şeffaf bir şekilde aydınlatma yükümlülüğü yerine getirilmelidir. Veri sorumlusu, kişisel verilerin kim tarafından, hangi hukuki sebebe dayanılarak, hangi amaçla işleneceğini ve yurt dışındaki hangi alıcı gruplarına aktarılacağını veri sahiplerine sade ve anlaşılır bir dille bildirmelidir.

Kesinlikle mecburidir, zira kanun gereği veri sorumlusu veya yetkilendirdiği kişi, kişisel verilerinizi elde ettiği sırada sizi verilerin hangi amaçla işleneceği ve kimlere aktarılacağı konusunda mutlaka bilgilendirmek zorundadır. Aydınlatma yükümlülüğü adı verilen bu kural, açık rıza alınan veya kanundaki diğer hukuka uygunluk nedenlerine dayanılarak yapılan tüm veri işleme faaliyetlerinde eksiksiz olarak yerine getirilmelidir.

Bir elektronik ticaret sitesinin kişisel verilerinizi toplarken size bu bilgilerin hangi amaçla kullanılacağına dair bilgi vermemesi, kanuni bir zorunluluk olan aydınlatma yükümlülüğü ihlali anlamına gelebilecektir. Mevzuata göre, verilerinizi toplayan veri sorumlusu kişi veya kurumlar; verilerinizin hangi amaçla işleneceği, kimlere aktarılabileceği, toplanma yöntemi ve hukuki sebebi ile haklarınız konusunda sizi en geç verilerin elde edildiği anda bilgilendirmek zorundadır.

Hayır, size yeterli aydınlatma yapılmadan ve metni okuyup anlamanıza imkan tanınmadan alelacele imzalatılan bir onam formu hukuken geçerli bir açık rıza olarak kabul edilemeyeceği için bu durum yasal mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. Kanunlarımız uyarınca, rızanın hukuken geçerli olabilmesi için belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirilmeye dayanması ve tamamen özgür iradeyle, hiçbir baskı altında kalmadan açıklanmış olması şarttır.

Akıllı şehir uygulamalarında kişisel verilerinizin toplanabilmesi için kural olarak sizden açık rıza alınması gerekmektedir. Kaynakta belirtildiği üzere, akıllı ulaşım sistemi gibi projelerde toplanan verilerin işlenebilmesi için kullanıcıların bilgilendirilmesi ve serbest iradeleriyle onay vermeleri şarttır.

Aydınlatma metni ile açık rıza onayının tek bir kutucuk üzerinden birlikte alınması mevzuata uygun bir uygulama olarak değerlendirilmemektedir. Sizi bilgilendirme amacı taşıyan aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi ile kişisel verilerinizin işlenmesine özgür iradenizle onay vermenizi ifade eden açık rıza beyanınızın birbirinden tamamen ayrı işlemler olarak yürütülmesi gerekir.

Bir dijital platformun hem bilgilendirme metnini okuduğunuza dair onayı hem de verilerinizin işlenmesine yönelik rızanızı tek bir kutucukla aynı anda talep etmesi, mevcut mevzuatımız açısından hukuka aykırılık teşkil edebilecek bir durum olarak değerlendirilmektedir. İlgili dijital platformlar, her türlü veri toplama faaliyetinden önce size yönelik aydınlatma yükümlülüğü gereklerini eksiksiz yerine getirmeli ve rıza gerektiren işlemler için sizden ayrıca ve çok açık bir şekilde onay almalıdır.