Adil Yargılanma Hakkı

İtiraz mercilerinin dosya üzerinden yeknesak bir şekilde ve sadece şeklî şartlar yönünden inceleme yaparak itirazları tek cümlelik gerekçelerle reddetmesi adil yargılanma hakkının ihlali olarak kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararlarına karşı yapılan itirazlarda, üst mahkemelerin davayla doğrudan ilgili olan itirazları, örneğin hatalı bilirkişi raporu iddialarını, esaslı bir şekilde değerlendirmesi ve yeterli bir gerekçe ile cevap vermesi gerekmektedir.

İstinaf mahkemesinin, idari işlemin iptal edilmesinin doğrudan tazminat ödenmesini gerektirmeyeceği ve idarenin takdir yetkisi bulunduğu şeklindeki genel geçer gerekçelerle tazminat talebinizi reddetmesi hukuka uygun kabul edilmemektedir. Anayasa Mahkemesi, haksız yere sözleşmesi yenilenmeyen kamu görevlilerinin açtığı davalarda, mahkemelerin olayın somut koşullarını derinlemesine incelemesi gerektiğini vurgulamaktadır.

Sadece soruşturma aşamasında dinlenen ve duruşmada size soru sorma imkânı tanınmayan tanıkların beyanlarına dayanılarak ceza verilmesi kural olarak adil yargılanma hakkı kapsamında ihlale yol açar. Ceza yargılamasında temel prensip, mahkûmiyetin dayandırıldığı delillerin ve özellikle tanık beyanlarının kararı verecek hâkim huzurunda doğrudan tartışılmasıdır.

Mahkemenin yargılama sırasında ileri sürdüğünüz ve davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddia ile savunmalarınızı cevapsız bırakarak karar vermesi gerekçeli karar hakkı yönünden ihlal oluşturur. Mahkemeler elbette tarafların ileri sürdüğü her türlü iddiaya ayrıntılı olarak tek tek yanıt vermek zorunda değildir.

İstinaf mahkemesinin, itiraz dilekçenizde açıkça ileri sürdüğünüz uzlaşma tutanağını ve tarihini hiç dikkate almadan karar vermesi hukuka ve adil yargılanma ilkelerine uygun değildir. Vergi uyuşmazlıklarında ceza ihbarnamesi elektronik tebligat yoluyla iletilmiş olsa bile, sonradan gerçekleştirilen uzlaşma toplantısının olumsuz sonuçlanması halinde düzenlenen tutanak, dava açma süresini yeniden belirleyen kritik bir belgedir.

Davanızın sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikteki esaslı iddialarınızın ve sunduğunuz kritik delillerin mahkeme tarafından hiçbir değerlendirmeye tabi tutulmadan karara bağlanması, anayasal güvence altında olan adil yargılanma hakkı çerçevesindeki gerekçeli karar hakkınızın ihlali anlamına gelebilmektedir. Mahkemeler tarafların öne sürdüğü her türlü iddiaya tek tek yanıt vermek zorunda olmasalar da uyuşmazlığın çözümünde kilit rol oynayan ve davanın seyrini değiştirebilecek argümanları makul bir gerekçeyle karşılamakla yükümlüdürler.

İnfaz hâkimliğine yapılan şikâyet incelemeleri sırasında alınan savcılık görüşünün size bildirilmemesi, içerikte cevap vermenizi gerektiren yeni bir olgu yoksa adil yargılanma hakkının ihlali olarak kabul edilmemektedir. Kural olarak şikâyet sürecinde, savcılık makamının sunduğu görüşün taraflara bildirilmesi şeffaf bir yargılamanın gereği olsa da, bu bildirimin yapılmaması her durumda anayasal bir soruna yol açmaz.

Hakkınızdaki ceza davası düşmüş olmasına rağmen idare mahkemesinin karar gerekçesinde sizin o suçu işlediğinize dair ifadelere yer vermesi ve suçlu olduğunuz inancını yansıtması anayasal haklarınızın ihlali anlamına gelmektedir. Bir kişi hakkında beraat veya düşme kararı verilmişse, daha sonraki idari uyuşmazlıklarda mahkemelerin bu kararı sorgulamaması ve kişinin suçlu olduğu izlenimini uyandıracak işlem ve uygulamalardan kaçınması gerekmektedir.

Ceza yargılaması sonucunda hakkınızda hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararı verilmiş olması, hukuk mahkemelerinin tazminat davasında otomatik olarak aleyhinize karar vermesini haklı kılmaz. Hukuk mahkemelerinin, ceza dosyasındaki sonuca körü körüne bağlı kalmak yerine, olayın özelliklerini ve çatışan hakları kendi yargılaması içinde bağımsız olarak değerlendirmesi gerekmektedir.

İstinaf mahkemesinin vekalet ücretine yönelik itirazlarınızı hiçbir gerekçe göstermeden ve değerlendirme yapmadan reddetmesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki anayasal haklarınızın ihlali anlamına gelmektedir. Kişilerin dava açma ve mahkemeye başvurma süreçlerinde karşılaştıkları hukuka aykırı durumları ileri sürebilmeleri ve bu iddialarının bir mahkeme tarafından etkili bir biçimde incelenmesi, temel bir anayasal güvencedir.