Adil Yargılanma Hakkı

Mahkemenin kendi eksik işlemi nedeniyle sizi düşük bir tazminat miktarına mahkum edip ardından parasal sınır gerekçesiyle kararı kesinleştirmesi anayasal hakların ihlali niteliğindedir. Dava değerini artırma imkanı verilmeden davanın düşük bir tutar üzerinden kabul edilmesinin ardından, bu tutarın kanunlarda belirtilen kesinlik sınırının altında kaldığı gerekçesiyle istinaf veya temyiz gibi üst kanun yollarına başvuru hakkınızın kısıtlanması durumunda adil yargılanma hakkı zedelenmektedir.

Disiplin cezasına itiraz sürecinde avukatınıza haber verilmemesi veya tercüman sağlanmaması gibi usule ilişkin şikâyetlerinizin bireysel başvuruya konu edilebilmesi için öncelikle bu itirazlarınızı derece mahkemeleri önünde usulüne uygun şekilde dile getirmiş olmanız şarttır. Yargılama sürecinde infaz hâkimliği duruşmalarında veya ağır ceza mahkemesine yaptığınız itiraz kanun yolu aşamasında bu iddialarınızı açıkça ileri sürmez ve bunlara ilişkin bilgi veya belgeleri sunmazsanız, doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmanız durumunda talebiniz incelenmeyebilir.

Uzaklaştırma gibi tedbir kararı uygulamalarına karşı yaptığınız itirazların ve sunduğunuz delillerin mahkemeler tarafından etkili bir şekilde incelenerek karara bağlanması anayasal bir zorunluluktur. İtiraz mercii, şiddet iddialarının gerçek dışı olduğuna veya karşı tarafın şiddet mağduru olmadığına dair ileri sürdüğünüz somut beyanları ve delilleri dikkate alıp bunları neden reddettiğini açıklamak zorundadır.

Mahkemelerin hakkınızda verilen uzaklaştırma kararına yaptığınız itirazları somut ve tatmin edici bir şekilde açıklığa kavuşturmadan reddetmesi gerekçeli karar hakkı ihlali olarak kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, aleyhinize verilen tedbir kararına karşı sunduğunuz şiddet eyleminin gerçek dışı olduğu yönündeki itirazlarınızın yargı mercileri tarafından etkili bir şekilde karşılanması zorunludur.

Mahkemenin davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki temel iddialarınızı kararda tartışmaması ve cevapsız bırakması adil yargılanma hakkı kapsamındaki gerekçeli karar hakkı ihlaline yol açar. Yargılama sürecinde ileri sürdüğünüz ve uyuşmazlığın esasını oluşturan önemli itirazların mahkemeler veya istinaf mercileri tarafından mutlaka değerlendirilmesi ve kararın gerekçesinde bu hususlara tatmin edici yanıtlar verilmesi gerekmektedir.

İleri sürdüğünüz itirazların ve mahkemeye sunduğunuz esaslı iddiaların mahkeme kararlarında cevapsız bırakılması veya detaylı bir şekilde tartışılmaması durumunda Anayasa ile güvence altına alınmış olan gerekçeli karar hakkı ihlal edilmiş olabilir. Kural olarak mahkemelerin, uyuşmazlığın esasını ilgilendiren ve davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikte olan iddia ile savunmalara karar gerekçesinde makul ve yeterli bir yanıt vermesi zorunludur.

Davanızda komutanınızın gazi olduğunu ve onunla aynı birlik çatısı altında fiilen görev yaptığınızı belirterek sunduğunuz iddiaların mahkeme tarafından hiç araştırılmaması, adil yargılanma hakkınızın zedelendiği anlamına gelebilir. Yargılama sürecinde, davanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikteki savunmalarınızın ve delil toplanması yönündeki taleplerinizin mahkeme tarafından dikkate alınması zorunludur.

İnfaz hâkimliğinin lehinize verdiği karara savcılık tarafından itiraz edilmesi üzerine, ağır ceza mahkemesinin sizden hiçbir sözlü savunma almadan disiplin cezasını onaylaması hukuken geçerli değildir. Ceza infaz kurumlarında yürütülen disiplin soruşturmaları neticesinde verilen cezalara karşı yargısal yollara başvurduğunuzda, mahkemelerin itirazları değerlendirirken savunma hakkınızı kısıtlamaması esastır.

Askerî okuldan ilişiğinizin kesilmesi ve subay olarak nasbınızın yapılmaması işleminin iptali için açtığınız davanın esasa girilmeden reddedilmesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkınızın ihlali sonucunu doğurmaktadır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, doğrudan kanun hükmünde kararname ile tesis edilen bu tür işlemlere karşı açılan davalarda mahkemelerin dosyayı incelenmeksizin reddetmek yerine, uyuşmazlığı çözmekle yetkilendirilen Olağanüstü Hâl İşlemleri İnceleme Komisyonu bünyesine göndermesi gerekirdi.

İdare mahkemesinin davanızı doğrudan reddetmek yerine yasal düzenlemeler uyarınca ilgili uyuşmazlıkları incelemekle görevlendirilen komisyona göndermesi gerekirdi ve bu işlemin yapılmaması mahkemeye erişim hakkının ihlali olarak kabul edilmektedir. İlgili kanunlar uyarınca, olağanüstü hâl döneminde doğrudan kanun hükmünde kararname ile tesis edilen ilişiğin kesilmesi veya rütbe nasbının yapılmaması gibi idari işlemler hakkında karar verme görevi açıkça kurulan bu özel komisyona verilmiştir.