Aydınlatma Yükümlülüğü

Elektronik ticaret sitelerinin, kullanıcıların kimlik, iletişim, konum veya site içi gezinme verilerini elde ederken ve işlerken kişisel verilerin korunması mevzuatına uygun hareket etmesi yasal bir mecburiyettir. Çerezler vasıtasıyla toplanan IP adresi, arama alışkanlıkları ve görüntülenen ürünler gibi bilgilerin sizin onayınız olmaksızın kaydedilmesi ve reklam amacıyla kullanılması hukuka aykırılık teşkil edebilir.

Suç işlenmesinin önlenmesi veya adli bir soruşturmanın yürütülmesi amacıyla yetkili kolluk kuvvetleri tarafından kişisel verilerinizin işlenmesi sırasında size önceden haber verilmemesi kural olarak bir hak ihlali oluşturmamaktadır. Kanun koyucu, devletin güvenliğini sağlamak ve suçlarla mücadele edebilmek amacıyla yürütülen bu tür resmi süreçlerde kurumu aydınlatma yapma yükümlülüğünden istisnai tutmuştur.

Kiraladığınız elektrikli scooter gibi araçların konumunuzu anlık olarak takip etmesi, hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir kişisel veri işleme faaliyetidir. Şehirlerde sağlanan ulaşım hizmetlerinde araçların nerede hareket ettiğine dair bilgiler, o aracı kullanan kişinin konum bilgilerini de açığa çıkarmaktadır.

İşverenin size tahsis ettiği araçta bulunan konum belirleme sistemi aracılığıyla, mesai saatleri dışında ve hafta sonlarında nerede olduğunuzu izlemesi hukuka aykırı ve özel hayatınıza açık bir müdahale niteliğindedir. Araç takip sistemlerinin kullanımı, mesai saatleri içerisinde işin verimli yürütülmesi, güvenliğin sağlanması ve iş planlaması gibi amaçlarla sınırlı tutulmalı, bu izlemenin hangi koşullarda yapılacağı konusunda tarafınıza mutlaka aydınlatma yükümlülüğü kapsamında önceden bilgi verilmiş olmalıdır.

Kanun koyucu, devletin ekonomik menfaatleri, suç işlenmesinin önlenmesi veya adli soruşturmaların yürütülmesi gibi üstün kamu yararı barındıran bazı özel durumları aydınlatma yükümlülüğü istisnaları arasına alarak bu kurumlara muafiyet tanımıştır. Örneğin, kolluk kuvvetleri tarafından yürütülen bir suç soruşturmasında şüphelinin verilerinin işlenmesi sırasında veya vergi müfettişlerinin gerçekleştirdiği mali denetim süreçlerinde, ilgili mercilerin size önceden bilgi vermesi incelemenin selametini tehlikeye sokabileceği için aydınlatma yapma zorunlulukları kural olarak bulunmamaktadır.

Size sağlık merkezinde sunulan belgede, hem yapılacak tıbbi müdahalenin risklerine dair bilgilendirmenin hem kanuni aydınlatma metninin hem de verilerinizin işlenmesine yönelik onayın birleştirilerek tek seferde imzalatılması yasal düzenlemelere aykırılık teşkil edebilecek bir uygulamadır. Kanun çerçevesinde veri sorumlusunun sizi aydınlatma ve bilgilendirme yükümlülüğü ile sizden verilerinizi işleyebilmek için talep edeceği açık rıza süreci birbirinden tamamen bağımsız ve net bir şekilde yürütülmek mecburiyetindedir.

Hekimin veya hizmet sunan platformun, uzaktan sağlık hizmeti sunmadan önce sizi hizmetin mahiyeti, riskleri ve potansiyel dezavantajları konusunda bilgilendirmemesi açık bir hukuka aykırılık durumu oluşturabilir. Mevcut hukuki düzenlemelere göre, hekim size uygulanacak tıbbi müdahalenin sonuçları, tehlikeleri ve uzaktan alınacak hizmetin yüz yüze tedavinin tam bir muadili olamayacağı konularında kapsamlı bir aydınlatma yapmakla yükümlüdür.

Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi ile açık rıza alınması işlemlerinin aynı kutucuk üzerinden veya iç içe geçmiş tek bir metinle gerçekleştirilmesi, mevzuat uygulamaları açısından uygun bulunmayan bir yöntemdir. Aydınlatma yükümlülüğü, veri sorumlusunun yerine getirmesi gereken kanuni bir zorunluluk iken, rıza alınması kişinin özgür iradesiyle karar vermesi gereken ayrı bir süreçtir.

Hastane gibi sağlık hizmeti sunan kurumların kişisel verilerinizi elde etmeden önce size hangi verilerinizi hangi amaçlarla işleyeceklerini anlaşılır ve sade bir dille bildirmeleri gerekmektedir. Kanun koyucu, bu bilgilendirme sürecini veri sorumluları için bir aydınlatma yükümlülüğü olarak düzenlemiş olup bu yükümlülüğün usulüne uygun yerine getirilmemesi durumunda yapılan veri işleme faaliyetinin hukuka aykırı olarak değerlendirilme ihtimali bulunmaktadır.

Standart sözleşme gibi uygun güvencelerden birinin sağlanması durumunda yurt dışına veri aktarımı için ilgili kişilerden açık rıza alınması zorunlu olmamakla birlikte, aktarım öncesinde mutlaka şeffaf bir şekilde aydınlatma yükümlülüğü yerine getirilmelidir. Veri sorumlusu, kişisel verilerin kim tarafından, hangi hukuki sebebe dayanılarak, hangi amaçla işleneceğini ve yurt dışındaki hangi alıcı gruplarına aktarılacağını veri sahiplerine sade ve anlaşılır bir dille bildirmelidir.