Etkili Başvuru Hakkı

Anayasa Mahkemesi bu tür uyuşmazlıklarda hakkınızın ihlal edildiğini tespit ederse, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması için kural olarak tazminat yerine yeniden yargılama yapılmasına karar vermektedir. Yüksek mahkeme, kanuni düzenleme sonucu alacağın tahsil imkânının ortadan kaldırılması nedeniyle mülkiyet hakkı ile bağlantılı olarak etkili başvuru hakkı ihlal edildiğinde, bu ihlalin mahkeme kararından veya yasal engelden kaynaklandığını tespit ederek dosyayı ilgili derece mahkemesine geri göndermektedir.

Evet, Anayasa Mahkemesi dava sürerken çıkan kanun sebebiyle alacağın tahsil edilememesi durumlarına ilişkin uyuşmazlıklarda daha önceden belirlediği emsal kararlarındaki anayasal ilkeleri aynen uygulamaktadır. Yüksek mahkeme, benzer nitelikteki olay ve olguları incelediği kararlarında, vatandaşların alacaklarını tahsil etmek amacıyla uygun hukuki yollara başvurmasına rağmen yargılama sırasında yapılan kanuni düzenleme nedeniyle mağdur edilmelerini anayasaya aykırı bulmaktadır.

Şirkete yatırdığınız paranın iadesi için dava açtıktan sonra çıkarılan bir kanuni düzenleme ile alacağınızı tahsil etme imkânınızın ortadan kaldırılması durumunda anayasal haklarınızın ihlal edildiği kabul edilmektedir. Anayasa Mahkemesi, alacağın tahsili için uygun hukuki yollara başvurulmasına rağmen yargılama sırasında yapılan yasal bir değişiklik nedeniyle kişilerin hukuki mekanizmaları işletme imkânından mahrum bırakılmasını hukuka aykırı bulmuştur.

Hakkınızı aramak için mahkemeye başvurduktan sonra çıkarılan bir yasa ile alacağınızı tahsil imkânınızın elinizden alınması, Anayasa tarafından güvence altına alınan mülkiyet hakkınızın ve bu hakla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkınızın ihlal edildiği anlamına gelmektedir. Siz yargı yoluna başvurarak üzerinize düşeni yapmış olmanıza rağmen, yargılama esnasında yürürlüğe giren kanuni düzenleme nedeniyle adalete erişiminiz ve hakkınızı fiilen elde etmeniz imkânsız hâle getirilmektedir.

Açtığınız alacak davası devam ederken yapılan kanuni bir düzenleme neticesinde alacağınızı tahsil etme imkânınızın elinizden alınması, anayasal güvence altındaki haklarınızın ihlal edildiği anlamına gelmektedir. Anayasa Mahkemesi benzer nitelikteki uyuşmazlıklarda, alacağın tahsili için uygun hukuki yollara başvurulmasına rağmen yargılama sırasında yürürlüğe giren yeni bir kanuni düzenleme sebebiyle kişilerin hukuki mekanizmaları işletme imkânından mahrum bırakılmasını hukuka aykırı bulmaktadır.

Cezaevindeki tutulma koşullarının yetersizliği nedeniyle yapılan şikayetlerin infaz hakimlikleri tarafından esasa girilmeden reddedilmesi, kişinin hak arama hürriyetini ve etkili bir hukuki yola başvurma imkanını zedeleyen bir uygulamadır. Anayasa Mahkemesi, mahpusların barınma, beslenme, temizlik ve sağlık gibi temel yaşamsal faaliyetlerine ilişkin şikayetlerinin titizlikle incelenmesi gerektiğini belirtmektedir.

Sınır dışı etme kararına karşı açılan iptal davasının sonucu beklenmeden ve geri gönderilecek ülkede karşılaşılabilecek riskler değerlendirilmeden kişinin zorla ülkesine gönderilmesi hukuka uygun değildir ve yaşam hakkı ihlali sayılır. Kamu makamları, kişiyi sınır dışı etmeden önce gönderilecek ülkede gerçek bir ihlal riski ve can güvenliği sorunu olup olmadığını ayrıntılı bir şekilde araştırmalıdır.

Üst mahkemenin teknik bilgi gerektiren bir uyuşmazlıkta eksik bulduğu bilirkişi raporunu tamamlatmadan ve somut bilimsel verilere dayanmadan davanızı kesin olarak reddetmesi anayasal haklarınızın ihlali anlamına gelebilir. Çevresel meselelerde devletin muhtemel olumsuz etkileri önleme yükümlülüğü bulunduğundan, yargılama sürecinin ilgili tarafların menfaatlerini titizlikle değerlendirecek şekilde yürütülmesi gerekmektedir.

İdare mahkemelerinin terör saldırıları nedeniyle açılan davaları yalnızca sosyal risk ilkesi çerçevesinde değerlendirmesi ve idarenin kusur sorumluluğunu hiç incelememesi, yaşam hakkıyla bağlantılı olarak etkili başvuru hakkı ihlali anlamına gelmektedir. Anayasa Mahkemesi, idarenin olaydaki olası ihmallerinin veya kusurlarının araştırılmamasının, devlete yüklenen yaşamı koruma yükümlülüğünün ihlal edilip edilmediğinin tespitini engellediğini belirtmektedir.

Haksız yere ülkeye girişinize izin verilmemesi ve bu işlemin mahkeme kararıyla iptal edilmesi durumunda, uğradığınız zararların giderilmesi için idareye karşı tam yargı davası açarak maddi ve manevi tazminat talep etmeniz mümkündür. İdari makamların hukuka aykırı olduğu tespit edilen işlemleri nedeniyle kişilerin özel ve aile hayatlarına haksız bir şekilde müdahale edildiğinde, ortaya çıkan mağduriyetlerin giderilmesi devletin sorumluluğundadır.