İnsan Hakları

İptal davasında mahkemenin sadece geçmişte başka bir amaçla, örneğin uzman erbaş sözleşmesinin yenilenmesi maksadıyla alınmış eski sağlık kurulları raporlarına dayanarak ve güncel bir uzman incelemesi yaptırmadan davanızı reddetmesi sahip olduğunuz hukuki güvencelerinize zarar verebilir. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, taraflara iddia ve savunmalarını makul bir şekilde dile getirme fırsatı tanınması kapsamında uyuşmazlığın esasını oluşturan iddiaların mahkemece etkili bir biçimde incelenmesi şarttır.

Emsal nitelikteki yargı kararlarının dosyaya sunulmasına rağmen mahkemenin bu kararlardan neden ayrıldığını açıklamaması ve itirazınızı gerekçesiz reddetmesi adil yargılanma kurallarına aykırılık oluşturabilir. Mahkemelerin aynı maddi veya hukuki olgularla ilgili çelişkili kararlar vermekten kaçınması, hukuk devleti ilkesinin en temel gerekliliklerinden biridir.

Mahkeme kararıyla veya komisyon vasıtasıyla göreve iade edildikten sonra açacağınız manevi tazminat davasında, yargı mercileri ileri sürdüğünüz iddiaları ve yaşadığınız zararları davanın esasına girerek detaylıca incelemek zorundadır. Daha önceki süreçlerde, kanunda yer alan yasaklayıcı hükümler nedeniyle mahkemeler kişilerin uğradığı manevi çöküntüye veya idarenin haksız işlemine dair delilleri değerlendirmeden davaları doğrudan reddedebiliyordu.

Mahkemenin, genel düzenleyici işlemin iptali sonrası yaptığınız yeni başvurunun reddine karşı açtığınız davayı, sadece ilk terfi ettirilmeme kararına zamanında dava açmadığınız gerekçesiyle reddetmesi hukuka aykırı bulunabilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, temel dayanağı yargı kararıyla ortadan kalkan bir işlem sonrasında idareden durumun yeniden incelenmesini talep etmeniz ve bu talebin reddi üzerine dava açmanız durumunda, mahkemelerin uyuşmazlığın esasını incelemesi gerekmektedir.

İstinaf veya temyiz merciinin, ilk derece mahkemesinin kararında yeterli gerekçe bulunmadığı halde sizin esaslı itirazlarınızı gerekçeli bir şekilde karşılamadan kararı onaması adil yargılanma hakkı ihlali sayılır ve bu duruma karşı Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilirsiniz. Kural olarak mahkeme kararlarında esasa ilişkin hususlarda yeterli gerekçe bulunması hâlinde kanun yolu merciince bu karara atıf yapılarak değerlendirme yapılması makul görülebilir.

Mahkemelerin hakkınızda yürütülen herhangi bir adli veya idari soruşturma bulunmamasına rağmen idare tarafından sunulan genel geçer fesih gerekçelerini detaylıca incelemeden onaylaması hukuka uygun bir yaklaşım değildir. Yargı mercileri, sözleşmenin iptali gibi mesleki hayatı derinden etkileyen davalarda, idarenin takdir yetkisini kullanırken dayandığı kanuni ve fiili nedenleri derinlemesine denetlemekle yükümlüdür.

Cezaevi yönetiminin bilgisayar ve çıktı alma talebinizi reddederken hakkınızda kesinleşmiş bir karar olmaksızın sizi doğrudan örgüt üyesi olarak nitelendirmesi durumunda hukuki yollara başvurarak hakkınızı arayabilir ve yeniden yargılama ile tazminat talep edebilirsiniz. Kurum idare ve gözlem kurulu dışarıdaki kişilere talimat gönderme ihtimalinizi gerekçe göstererek teknolojik imkânlardan faydalanmanızı kısıtlayabilir fakat bu kısıtlama kararını yazarken yargılaması süren bir tutuklu için örgüt üyeliğinin hâlen devam ettiği gibi kesin ve peşin hükümlü ifadeler kullanması kişinin suçluluğuna dair bir kanaat bildirdiği için adil yargılanma hakkı çerçevesinde korunan haklarınızı ihlal edecektir.

Emekli aylığınızın idarenin kendi kusuru veya hatalı işlemi sonucunda geriye dönük olarak iptal edilmesi ve tarafınıza yersiz ödeme adı altında borç çıkarılması durumunda elbette dava açarak hukuki yollara başvurabilirsiniz. Anayasa Mahkemesi kararlarına konu olan benzer uyuşmazlıklarda, mahkemelerin davayı incelerken kişinin emeklilik şartlarını taşıyıp taşımadığının yanı sıra, hatanın kimden kaynaklandığını ve bu süreçte kişinin atfı kabil bir kusuru olup olmadığını da detaylıca değerlendirmesi gerektiği vurgulanmaktadır.

Açtığınız davada lehinize düzenlenen ve uyuşmazlığın çözümü için büyük önem taşıyan bir raporun mahkeme tarafından hiçbir gerekçe gösterilmeden göz ardı edilmesi adil yargılanma hakkının ihlali anlamına gelmektedir. Yargılama sürecinde ortaya konulan ve davanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikte olan esaslı iddiaların mahkemeler tarafından makul bir gerekçe ile yanıtlanması anayasal bir zorunluluktur.

İcra davalarında veya diğer yargılamalarda mahkemenin gerekçe açıklamadan karar vermesi ve itiraz süresini bu andan başlatarak başvurunuzu reddetmesi, anayasal güvence altındaki adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkınızı ihlal etmektedir. Kanun yolu merciinin somut olayın şartlarında itiraz süresini ilk derece mahkemesi kararının gerekçesi açıklanmadan başlatması, vatandaşların mahkemelere ulaşmasını ciddi şekilde zorlaştıran orantısız bir müdahaledir.