Makale

Bilişim hukukunun en temel konularından biri olan internet içeriğinin düzenlenmesi, ülkemizde 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun ile yasal bir çerçeveye oturtulmuştur. Bu yasal düzenleme, internet ortamında gerçekleştirilen eylemlerin sınırlarını çizerken, sorumluluk rejimini internet aktörlerinin niteliklerine göre farklılaştırmaktadır. Yasa koyucu, internetin karmaşık yapısını göz önünde bulundurarak içerik sağlayıcı, yer sağlayıcı, erişim sağlayıcı ve toplu kullanım sağlayıcı gibi süjeleri ayrı ayrı tanımlamış ve her birinin hukuki, idari ve cezai yükümlülüklerini özel olarak belirlemiştir. Sorumlulukların doğru tespit edilmesi, hukuka aykırı içeriklerle etkin mücadele edilmesini sağlarken, aynı zamanda internet aktörlerinin haksız yaptırımlarla karşılaşmasını da önlemektedir. Bir bilişim hukuku avukatı perspektifiyle, bu süjelerin kanun kapsamındaki sorumluluklarını ve ihlal durumunda karşılaşacakları yaptırımları doğru analiz etmek, yasal süreçlerin sağlıklı ilerlemesi adına kritik bir öneme sahiptir.

İçerik Sağlayıcıların Sorumlulukları ve Yükümlülükleri

İnternet ortamı üzerinden kullanıcılara sunulan her türlü bilgi veya veriyi üreten, değiştiren ve sağlayan gerçek veya tüzel kişiler içerik sağlayıcı olarak kabul edilmektedir. Kanun uyarınca, içerik sağlayıcılar kendi ürettikleri ve internet ortamında kullanıma sundukları her türlü içerikten doğrudan sorumludurlar. Ancak, bağlantı sağladıkları başkasına ait içerikten kural olarak sorumlu tutulmazlar. Sorumluluğun doğabilmesi için, sunuş biçiminden bağlantı sağlanan içeriğin benimsendiği ve kullanıcının bu içeriğe ulaşmasının amaçlandığının açıkça belli olması gerekmektedir. İdari yükümlülükler açısından, özellikle ticari veya ekonomik amaçlı içerik sağlayıcılar, tanıtıcı bilgilerini kullanıcıların kolayca ulaşabileceği şekilde ana sayfalarında bulundurmak zorundadır. Bu bilgilendirme yükümlülüğü yerine getirilmediği takdirde, yetkili merciler tarafından ikibin Türk Lirasından onbin Türk Lirasına kadar idari para cezası uygulanabilmektedir. Ayrıca mahkeme kararıyla verilen içeriğin yayından çıkarılması kararlarını yerine getirmeyen sorumlular hakkında altı aydan iki yıla kadar hapis cezası öngörülmektedir.

Erişim Sağlayıcıların Sorumluluk ve Yaptırım Rejimi

Kullanıcılara internet ortamına erişim sağlayan her türlü gerçek veya tüzel kişi, erişim sağlayıcı statüsündedir. Bilişim hukuku uygulamaları kapsamında, erişim sağlayıcıların kendileri aracılığıyla erişilen bilgilerin içeriğinin hukuka aykırı olup olmadığını veya sorumluluk gerektirip gerektirmediğini kontrol etme yükümlülüğü bulunmamaktadır. Ancak, hukuka aykırı içerikten yargı mercilerinin veya yetkili idari otoritelerin kararları doğrultusunda haberdar edilmeleri halinde, teknik olarak imkân bulunduğu ölçüde erişimi engelleme yükümlülüğü altındadırlar. Bu kararları yerine getirmeyen erişim sağlayıcı sorumluları, fiil daha ağır bir cezayı gerektirmiyorsa altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile karşı karşıya kalırlar. İdari yükümlülükler bakımından ise erişim sağlayıcıların mutlaka faaliyet belgesi alma yükümlülüğü bulunmaktadır. Bununla birlikte, sağladıkları hizmetlere ilişkin trafik bilgisini bir yıl süreyle saklama ve gizliliğini temin etme zorunlulukları vardır. Bu saklama yükümlülüğünün ihlali halinde, onbin Türk Lirasından ellibin Türk Lirasına kadar idari para cezası yaptırımı uygulanmaktadır.

Yer Sağlayıcıların Hukuki Statüsü ve Denetim Sınırları

Hizmet ve içerikleri barındıran sistemleri sağlayan veya işleten gerçek veya tüzel kişiler yer sağlayıcı olarak tanımlanır. İnternet dünyasındaki hosting firmaları bu kapsama giren en tipik örneklerdir. Erişim sağlayıcılarda olduğu gibi, yer sağlayıcılar da yer sağladıkları içeriği kontrol etmek veya hukuka aykırı bir faaliyetin varlığını araştırmakla yükümlü tutulmamıştır. Lakin, yasal mercilerce haberdar edilmeleri durumunda ve teknik imkânları dâhilinde hukuka aykırı içeriği yayından kaldırmak zorundadırlar. Verilen engelleme kararlarının yerine getirilmemesi durumunda, yetkili kişiler hakkında yine altı aydan iki yıla kadar hapis cezası uygulanır. Yasal mevzuat uyarınca, yer sağlayıcıların yerine getirmesi gereken temel idari ödevlerden biri de yer sağlayıcı trafik bilgisini altı ay saklama ve bu verilerin bütünlüğünü zaman damgası ile koruma yükümlülüğüdür. İzinsiz ve faaliyet belgesi olmaksızın bu hizmetin sunulması ciddi idari yaptırımları beraberinde getirir. Ticari faaliyet yürüten yer sağlayıcıların bu yasal süreçlere titizlikle uyması büyük önem taşır.

Toplu Kullanım Sağlayıcılarına Yönelik Düzenlemeler

Kişilere belli bir yerde ve sürede internet ortamı kullanım olanağı sağlayanlar toplu kullanım sağlayıcı sıfatını taşır. Kanun, bu süjeleri ticari amaçla ve ticari amaç taşımayan olarak ikili bir ayrıma tabi tutmuştur. Ticari amaçla internet toplu kullanım hizmeti veren yerlerin tabi olduğu yasal yükümlülükler çok daha sıkıdır. Bu süjelerin temel yükümlülükleri şunlardır:

• Mahalli mülki amirden mutlaka izin belgesi alma mecburiyeti.
• Konusu suç oluşturan içeriklere erişimi önleyici tedbirleri aktif olarak kullanma.
• Sistemlerinde oluşan iç IP dağıtım loglarını elektronik ortamda kaydetme.
• Sabit IP kullanma ve kullanıcı kimlik doğrulamasına yarayacak önlemleri alma. İzin belgesi almaksızın faaliyet gösteren ticari toplu kullanım sağlayıcılarına, mahalli mülki amir tarafından üçbin Türk Lirasından onbeşbin Türk Lirasına kadar idari para cezası verilmektedir. Ticari amaç taşımayan kurumlar da suç içeriklerini engellemek ve sistem loglarını kaydetmekle mükelleftir.

Kullanıcıların Bilişim Sistemlerindeki Durumu

Kanun metninde interneti doğrudan kullanan kişiler kullanıcı veya abone olarak nitelendirilmiştir. Kural olarak, internet ortamında sadece pasif izleyici konumunda olan, herhangi bir içerik üretmeyen kullanıcıların genel bir cezai veya idari denetim sorumluluğu bulunmamaktadır. Ancak, bir kullanıcının internet üzerinden hukuka aykırı bir içeriği indirmesi veya telif hakkı ihlali sayılabilecek bir eyleme karışması halinde, genel ceza hukuku kuralları devreye girer. Diğer yandan, bir kullanıcı forum sayfasına yorum yazdığında, blog açtığında veya sosyal ağlarda paylaşım yaptığında hukuken doğrudan içerik sağlayıcı konumuna geçer. Bu andan itibaren, kişi paylaştığı yasa dışı metinlerden ötürü doğrudan fail olarak sorumlu tutulur. Dolayısıyla bilişim hukukunda suçun şahsiliği ilkesi gereği herkesin kendi fiilinin sonuçlarına katlanması esastır ve sorumluluk geçişlerine son derece dikkat edilmelidir.