Makale

Bilişim projelerinde ve teknoloji odaklı ticari ilişkilerde, tarafların birbirlerine sunduğu hassas verilerin korunması son derece kritik bir hukuki konudur. Bu noktada bilişimde gizlilik sözleşmeleri, tarafların birbirlerine veya bir tarafın diğerine açıkladığı bilgilerin gizli olduğu konusunda anlaştıkları ve bu bilgilerin üçüncü kişilere açıklanmaması edimine havi olan temel hukuki araçlardır. Modern ticaret hayatında, bilgiyi devralma sürecinde gizli bilginin kötü niyetli kullanımını veya haksız rekabete neden olabilecek eylemleri engelleme amacı taşıyan bu sözleşmeler, her geçen gün daha fazla önem kazanmaktadır. Uygulamada kesin çizgilerle kanunlarda düzenlenmemiş olan bu yapı, tarafların sözleşme serbestisi ilkesi çerçevesinde sınırlarını dilediği gibi çizebileceği bir alandır. Bilgi teknolojileri ekosisteminde mühendislik çizimleri, bilgisayar yazılımları, know-how ve ticari sırlar gibi verilerin akışı, bu sözleşmeler sayesinde yasal bir güvence altına alınarak etkin bir koruma zeminine kavuşturulmaktadır.

Gizlilik Sözleşmesinin Hukuki Niteliği ve Unsurları

Türk Borçlar Kanunu kapsamında özel olarak düzenlenmemiş olan gizlilik sözleşmeleri, hukuki niteliği itibarıyla bir isimsiz sözleşme (atipik sözleşme) olarak karşımıza çıkmaktadır. Kanunlarda tanımlanan mevcut sözleşmelerin unsurlarını tamamen veya kısmen içermeyen bu sözleşmeler, hukuken kendine özgü yapısı olan sui generis sözleşmeler kategorisinde değerlendirilir. Gizli bilgiyi veren tarafın bilgiyi sözleşmede öngörüldüğü şekilde açıklaması, alan tarafın ise bu bilgiyi belirli bir süre gizli tutması yükümlülükleri bu yapının temelini oluşturur. Sözleşmenin ifası bağlamında değerlendirildiğinde, bilginin gizli tutulması edimi kesintisiz bir hukuki süreç gerektirdiğinden, nitelik olarak sürekli borç ilişkisi kuran bir sözleşme vasfındadır. İş ilişkisinin yapısına göre tarafların taahhütlerini şekillendiren tek taraflı veya iki taraflı borç yükleyen sözleşmeler biçiminde düzenlenebilen bu metinler, aynı zamanda asli edim veya yan edim yükümlülüğü niteliği de taşıyabilirler.

Sözleşmenin Esaslı Unsuru: Gizli Bilgi ve Kapsamı

Bir gizlilik sözleşmesinin hukuken sağlam temellere oturtulmasında karşılaşılan en temel unsurlardan biri, şüphesiz ki gizli bilginin kapsamının belirlenmesi hususudur. Bilişim sektöründeki işbirliklerinde taraflar, kanunda aksi yönde emredici bir düzenleme olmadıkça aralarındaki herhangi bir bilginin gizli bilgi statüsünde olduğunu kararlaştırma hakkına sahiptir. Bilişim uygulamalarında en çok karşılaşılan gizli bilgiler arasında; iş stratejileri, bilgisayar yazılımları, yeni ürün geliştirme verileri, lisanslar ve know-how gibi şirketler için ekonomik değer taşıyan ticari sırlar yer almaktadır. Bununla birlikte sözleşmelerde gizliliğin sınırlarının ve ifşa istisnalarının net olarak kaleme alınması büyük önem taşır. Açıklanan bilginin önceden kamu tarafından biliniyor olması, bilginin yasal zorunluluklarla veya kesinleşmiş bir mahkeme kararıyla açıklanmasının gerekmesi gibi durumlar, tarafların hukuki sorumluluğunu ortadan kaldıran temel istisna halleridir. Bilginin kapsamının belirsiz bırakılması, yükümlü tarafın haksız yere sözleşmenin ihlali iddiasıyla karşı karşıya kalmasına neden olabileceğinden, tanımların ve istisnaların sınırları dikkatlice çizilmelidir.

Sözleşmenin İhlali ve Başvurulabilecek Hukuki Yollar

Sözleşmede hukuken güvence altına alınan gizli bilginin haksız kullanımı veya yetkisiz şekilde üçüncü kişilere ifşa edilmesi durumunda mağdur tarafın maddi ve manevi zararlarının tazmini için başvurabileceği birden fazla hukuki yol mevcuttur. Eğer ihlal, sözleşme öncesi müzakere aşamasında gerçekleşmişse, taraflar henüz geçerli bir yazılı akit kurmamış olsalar dahi Türk Medeni Kanunu'ndaki dürüstlük kuralı gereği culpa in contrahendo (sözleşme öncesi kusurlu davranış) sorumluluğu çerçevesinde menfi zararların tazmini talep edilebilir. Eğer geçerli bir sözleşme mevcutsa ve bilgi ifşası gerçekleşirse, bu durumda doğrudan sözleşmeye aykırılıktan kaynaklanan sorumluluk gündeme gelir. Bu hallerde kusursuzluğunu kanıtlama külfeti, bilgiyi ifşa eden ve borcunu ihlal eden tarafa aittir. Ayrıca failin haksız eylemiyle karşı tarafı zarara uğratması durumunda doğrudan haksız fiil sorumluluğu işletilebilir; zira elde edilen maddi veya ticari menfaatler, hukuka aykırı fiil çerçevesinde şekillenmiş olur. Gerekirse elde edilen haksız faydanın iadesi için sebepsiz zenginleşme veya vekaletsiz iş görme hükümlerine başvurulabilir.

Yardımcı Kişilerin (Çalışanların) Fiillerinden Sorumluluk

Bilişim ve teknoloji şirketlerinde kod tabanlarına, projelere veya stratejilere erişimi olan personelin gizlilik ihlallerinde bulunması, uygulamada yargıya sıklıkla yansıyan bir hukuki problemdir. Gizli bilgi kendisine açıklanan tarafın çalışanları, çalışma sürecinde elde ettikleri şirket sırlarını haksız olarak kullanır veya yetkisiz şekilde üçüncü kişilere ifşa ederse, bu eylemlerinden dolayı doğrudan işverenin sorumluluğu gündeme gelecektir. Türk Borçlar Kanunu'nun ilgili hükümlerine göre, borçlu ifayı bir yardımcı şahsa bırakmışsa, yardımcı kişilerin fiillerinden sorumluluk kapsamında oluşan mali zararı ve mağduriyeti karşılamakla yükümlüdür. İşveren, meydana gelen sözleşme ihlali sebebiyle karşı tarafa tazminat ödemek zorunda kalırsa, kusuru oranında iş akdini ihlal eden ilgili çalışana rücu etme hakkına sahiptir. Bu ağır riski minimize etmek adına, hukuki danışmanlık hizmeti alınarak şirketlerin kendi personelleri ile kurum içi şahsi gizlilik sözleşmeleri imzalaması ve personeli hukuki yaptırımlar konusunda bilgilendirmesi kaçınılmaz bir gerekliliktir.

Gizlilik Yükümlülüğünün Sona Ermesi

Bilişim projeleri kapsamında akdedilen gizlilik sözleşmelerinin hukuki bağlayıcılığını kaybetmesi, metnin türüne, tarafların iradesine ve dışsal hukuki durumlara bağlı olarak çeşitli şekillerde gerçekleşebilir. Hukukumuzda yer alan hükümler doğrultusunda sözleşmelerin sona erme halleri temel olarak aşağıdaki gibi sınıflandırılabilir:

• Süresinin Dolması: Asıl borç ilişkisinin müzakere sürecinde yapılan sözleşmeler, asıl sözleşmenin resmi olarak imzalanmasıyla veya belirlenen sürenin bitimiyle kendiliğinden ortadan kalkabilir.
• İkale (Bozma) Sözleşmesi: Tarafların karşılıklı ve birbirine uygun ortak beyanlarıyla anlaşarak sözleşmeyi hukuken ve tamamen sona erdirmeleridir.
• Fesih Beyanı: Taraflardan birinin hukuken geçerli tek taraflı irade açıklamasıyla, kanuni veya sözleşmesel fesih şartlarına dayanarak ilişkiyi ileriye etkili olarak ortadan kaldırmasıdır.
• Ölüm, İflas veya Ehliyetin Kaybı: Hukuki niteliği gereği vekalet sözleşmesi hükümleri kıyasen uygulandığında, metinde aksine bir anlaşma yoksa, yetkili tarafların iflası veya fiil ehliyetini yitirmesi sözleşmeyi kendiliğinden sonlandırabilir.

Ancak önemle belirtmek gerekir ki; sözleşme resmi olarak sona erse veya feshedilse dahi, Türk Medeni Kanunu'nda yer alan dürüstlük kuralı gereğince tarafların proje boyunca öğrendikleri gizli bilgileri üçüncü kişilere ifşa etmeme ve haksız kazanç sağlama amacıyla kullanmama yükümlülükleri sözleşme sonrasında da kesintisiz olarak devam edecektir.