Makale

Gelişen teknolojiyle birlikte hayatımızın ayrılmaz bir parçası haline gelen bulut bilişim hizmetleri, hukuki açıdan yeni ve karmaşık ilişkiler doğurmaktadır. Günümüzde bireysel ve kurumsal kullanıcılar tarafından sıklıkla tercih edilen bu yapılar, veri işleme, depolama ve yazılım kullanımını internet üzerinden sağlamaktadır. Hukuk sistemimizde bulut bilişim sözleşmeleri, kanun koyucu tarafından özel olarak tanımlanmamış ve sınırları çizilmemiştir. Bu nedenle söz konusu akitler, borçlar hukuku bağlamında isimsiz sözleşmeler kategorisinde yer almaktadır. Tarafların ihtiyaçlarına göre şekillenen bu esnek yapının, tek bir sözleşme tipi altına sokulması mümkün değildir. Bir uyuşmazlık halinde hangi yasal hükümlerin uygulanacağının tespiti, ancak sözleşmenin hukuki nitelendirmesinin doğru yapılmasıyla mümkündür. Bu bağlamda, sağlanan hizmetin türü ve kapsamı, sözleşmenin tipolojisindeki yerini belirleyen en temel kriter olarak karşımıza çıkmaktadır.

Sözleşme Tipolojisindeki Yeri ve İsimsiz Sözleşme Kavramı

Türk Borçlar Kanunu'nda özel olarak düzenlenmemiş olmaları, söz konusu akitlerin isimsiz sözleşme niteliği taşımasının temel nedenidir. Doktrinde bu sözleşmelerin ağırlıklı olarak karma kombine sözleşme niteliğinde olduğu savunulsa da, bu görüş tam anlamıyla isabetli değildir. Zira karma sözleşmeler, kanunda düzenlenmiş isimli sözleşmelerin unsurlarının bir araya gelmesiyle oluşur. Oysa bulut hizmetlerinin temelinde yer alan yazılım ve altyapı sunumu, isimsiz bir akit olan lisans sözleşmesine ilişkin unsurlar barındırmaktadır. İsimli ve isimsiz sözleşme unsurlarının kanunun öngörmediği şekilde bir araya gelerek kaynaştığı bu yapı, hukuken sui generis (kendine özgü) sözleşmeler olarak nitelendirilmelidir. Dolayısıyla, bir uyuşmazlık durumunda doğrudan belli bir sözleşme tipinin kuralları değil; yaratma teorisi gereğince hakimin genel ve soyut bir hukuk kuralı yaratarak çözüme gitmesi gerekliliği ortaya çıkmaktadır.

Hizmet Modellerine Göre İçerdiği Borç Unsurları

Bulut platformlarında sunulan hizmetler, tarafların üstlendiği asli edimlere göre farklı hukuki özellikler gösterir. Servis sağlayıcının sunduğu kullandırma borcu, donanım ve yazılımların belirli bir süre için kullanıcıya tahsis edilmesini ifade eder. Uygulamada bu durum genellikle kira sözleşmesine benzetilse de, bilgisayar programları fikri eser niteliği taşıdığından, aslında lisans sözleşmesinin konusunu oluşturmaktadır. Öte yandan, verilerin sanallaştırılarak işlenmesi ve düzenli olarak yedeklenmesi gibi hizmetler, servis sağlayıcının bir edim sonucunu garanti etmesi sebebiyle eser sözleşmesine ilişkin borç kalemleridir. Bakım, onarım, teknik destek ve güvenlik duvarı sağlanması gibi sonuç garanti edilmeyen ancak emek sarf edilen işlemler ise hukuken vekalet sözleşmesi unsurları olarak değerlendirilmektedir. Tüm bu edimler, sunulan altyapı veya yazılım hizmetinin türüne göre birbiriyle bütünleşir.

Farklı Bulut Modellerinin Hukuki Analizi

Piyasada en yaygın olarak karşılaşılan Servis Olarak Yazılım (SaaS), Servis Olarak Platform (PaaS) ve Servis Olarak Altyapı (IaaS) modelleri, hukuki nitelendirme açısından farklılıklar arz eder. Kullanıcının doğrudan bir uygulamayı çevrimiçi olarak kullandığı SaaS modelinde, sözleşmenin merkezinde yazılımın kullandırılması yer aldığından lisans sözleşmesi unsurları ağır basar. Geliştiricilere yönelik bir altyapı sunan PaaS modelinde ise, platformun sağlanmasının yanı sıra yeni yazılımların kodlanmasına olanak tanınması, karmaşık bir ortak sorumluluk alanı yaratır. İşlemci gücü ve depolama gibi temel bilişim altyapılarının sunulduğu IaaS modelinde ise kullanıcıya geniş bir özgürlük tanınır ve servis sağlayıcının yan borçları olan yedekleme ile donanım bakımı gibi edimler ön plana çıkar.