Makale

Denizcilik sektörü, çalışanların sadece fiziksel değil, aynı zamanda ruhsal sınırlarını da zorlayan, kendine has dinamikleri olan benzersiz bir çalışma alanıdır. İşin doğası gereği gemi insanları, karadaki standart bir işyerinden farklı olarak izole yaşam şartlarına ve uzun süreli deniz yolculuklarına tabi olmaktadırlar. Bu kapalı sistem, çalışanların iş arkadaşları ve yöneticileriyle sadece mesai saatlerinde değil, dinlenme sürelerinde de bir arada bulunmasını zorunlu kılar. Dolayısıyla deniz iş hukukunda mobbing, standart işçi-işveren ilişkilerinin ötesinde, sektörel şartların getirdiği yapısal özelliklerle şekillenmektedir. Sosyal etkileşimin son derece kısıtlı olduğu bu kapalı ortamda psikolojik taciz vakaları, sıradan bir işyeri uyuşmazlığından çok daha hızlı bir biçimde yıkıcı boyutlara ulaşabilmektedir. Bir deniz hukuku avukatı perspektifiyle yaklaşıldığında, denizdeki uyuşmazlıkların tespiti ve değerlendirilmesi, klasik iş hukuku normlarının denizciliğin bu özel çalışma şartlarına uyarlanmasını gerektirmektedir.

Kontrat Sürelerinin Mobbing Değerlendirmesindeki Hukuki Etkisi

Genel iş hukuku uygulamasında ve literatürde bir eylemin mobbing olarak nitelendirilebilmesi için genellikle en az altı ay boyunca sistematik olarak devam etmesi gerektiği kabul edilmektedir. Ancak denizcilik sektöründe çalışan gemi insanlarının kontrat süreleri, çoğunlukla üç ila altı ay arasında değişmektedir. Bu durum, deniz iş hukukunda psikolojik şiddet iddialarının değerlendirilmesinde genel geçer altı aylık sürenin katı bir şekilde uygulanmasını imkansız hale getirmektedir. Hukuki bir uyuşmazlıkta, gemi ortamının kapalı bir sistem olması ve tarafların sürekli yoğun etkileşim içinde bulunması göz önüne alındığında, mobbingin süresi doğrudan kontrat süresi baz alınarak değerlendirilmelidir. Aksi takdirde, kısa süreli kontratlarla çalışan denizcilerin yasal korumadan mahrum kalması gibi hakkaniyete aykırı bir sonuç ortaya çıkacaktır. Dolayısıyla, kısa süreli sözleşmelerde mobbing tespiti, eylemlerin yoğunluğu ve çalışma ortamının izolasyonu dikkate alınarak yapılmalıdır.

Katı Hiyerarşik Yapı ve İzolasyonun Psikolojik Şiddete Etkisi

Gemiler, geleneksel hiyerarşik yapıların son derece güçlü bir şekilde hissedildiği, ast-üst ilişkilerinin sıkı disiplin kurallarına bağlandığı kapalı devre çalışma ortamlarıdır. Gemi kaptanı ve zabitler gibi üst düzey yöneticilerin, alt rütbeli çalışanlar üzerinde uyguladıkları otorite, bazen sınırları aşarak kötü niyetli ve keyfi davranışlara dönüşebilmektedir. Açık denizde, karadan ve aileden uzak, sınırlı sosyal etkileşimle geçen uzun süreler, mağdurun bu psikolojik baskıdan kaçmasını veya uzaklaşmasını fiziksel olarak imkansız kılar. Özellikle alt rütbedeki çalışanlar, maruz kaldıkları sistematik yıldırma eylemlerine karşı hukuki veya psikolojik bir destek bulmakta zorlanırlar. Bu izole çalışma ortamı, yöneticilerin sahip olduğu gücün orantısız kullanımını kolaylaştırırken, mağdurun savunmasızlığını en üst düzeye çıkarmaktadır. Bu sebeple, gemi içi uyuşmazlıkların hukuki analizinde, mağdurun olay mahallinden uzaklaşamama durumu ve yöneticinin gemideki mutlak otoritesi, mobbingin varlığını ispatlayan en güçlü sektörel karinelerden biri olarak kabul edilmelidir.

Çok Uluslu Mürettebat Yapısının Yarattığı Hukuki Riskler

Günümüz denizcilik endüstrisi, farklı ülkelerden ve kültürlerden gelen çalışanların aynı gemiyi paylaştığı uluslararası bir yapıya sahiptir. Bu çok uluslu mürettebat yapısı, iletişim sorunlarını ve kültürel çatışmaları beraberinde getirerek psikolojik taciz vakalarına zemin hazırlayan spesifik bir risk faktörü oluşturmaktadır. Hukuki açıdan bakıldığında, uluslararası sularda seyreden çok uluslu bir gemide mobbingin ortaya çıkmasını hızlandıran sektörel nedenler şunlardır:

• Farklı dil ve kültürlerden gelen mürettebat arasındaki iletişim eksiklikleri ve yanlış anlaşılmaların kasıtlı bir dışlamaya dönüşmesi.
• Kültürel farkındalık eksikliği nedeniyle belirli bir milliyete veya etnik gruba mensup çalışanların sistematik olarak hedef alınması ve ötekileştirilmesi.
• Çok uluslu yapının getirdiği hukuki belirsizlikler ve farklı çalışma kültürlerinin bir arada bulunmasının yarattığı otorite çatışmaları.

Bu faktörler, mobbing davalarında eylemin kasıt unsurunu incelerken, kültürel ayrımcılığın ve iletişim kopukluklarının bir psikolojik şiddet silahı olarak kullanılıp kullanılmadığının hukuki mercilerce titizlikle değerlendirilmesini gerektirir.