Makale

Günümüzde bilişim teknolojilerinde yaşanan hızlı gelişmeler, toplumsal ve ticari ilişkilerin büyük bir çoğunluğunun elektronik ortama taşınmasına zemin hazırlamıştır. Bu dijital dönüşüm sürecinde, fiziki dünyada el yazılı imzanın ifa ettiği kimlik doğrulama ve irade beyanı işlevlerinin elektronik ortamda da sağlanması gerekliliği ortaya çıkmıştır. Türk hukuk sisteminde bu ihtiyacı karşılamak üzere 5070 sayılı Elektronik İmza Kanunu yürürlüğe konulmuştur. Kanun ile birlikte hukuk sistemimize kazandırılan güvenli elektronik imza, elektronik verilerin hukuken geçerli bir irade beyanı olarak kabul edilmesini sağlamaktadır. Güvenli elektronik imza, ıslak imzanın sahip olduğu inkar edilemezlik, veri bütünlüğünü koruma ve kimlik doğrulama özelliklerini teknolojik altyapısı sayesinde dijital dünyaya aktarır. Böylelikle, hukuki işlemlerin elektronik ortamda çok daha süratli, güvenilir ve ispatlanabilir bir biçimde gerçekleştirilmesi mümkün kılınmıştır. Bilişim sistemleri içerisinde salt bir veri olmaktan çıkan elektronik kayıtlar, bu hukuki mekanizma sayesinde bağlayıcı birer işlem niteliği kazanır.

Güvenli Elektronik İmzanın Hukuki Geçerliliği ve Unsurları

Elektronik imzanın hukuki olarak bağlayıcı nitelik kazanabilmesi için mevzuatta belirtilen unsurları kümülatif olarak taşıması şarttır. Mevzuat uyarınca bir elektronik imzanın güvenli kabul edilebilmesi için öncelikle münhasıran imza sahibine bağlı olması ve sadece imza sahibinin tasarrufunda bulunan güvenli elektronik imza oluşturma aracı ile oluşturulması gerekmektedir. Ayrıca, bu imzanın nitelikli elektronik sertifikaya dayanarak imza sahibinin kimliğinin tespitini sağlaması ve imzalanmış elektronik veride sonradan herhangi bir tahrifat veya değişiklik yapılıp yapılmadığının tespitini mümkün kılması zorunludur. Bu kanuni şartları barındıran güvenli elektronik imza, hukuk sistemimiz kapsamında el yazısıyla atılmış imzanın bütün hukuki sonuçlarını doğurmaktadır. Borç altına girenin el yazısıyla atması gereken tüm irade beyanları, mevzuatta özel olarak istisna tutulan haller haricinde, elektronik ortamda hukuken geçerli şekilde ifa edilebilir.

Güvenli E-İmzanın Bilişim Sistemlerindeki İşlevleri

Bilişim sistemlerindeki elektronik işlemlerin aidiyet sorunu, e-imzanın sağladığı hukuki ve teknik işlevler sayesinde çözülmektedir. Bu işlevlerin başında inkar edilemezlik gelir; imza oluşturma verisinin sadece imza sahibinin tasarrufunda bulunması, atılan imzanın o kişiye ait olduğuna dair güçlü bir hukuki karine oluşturur. İkinci temel işlev ise kimlik bilgilerini teşhis etme ve doğrulama özelliğidir. Bu işlev, yetkili elektronik sertifika hizmet sağlayıcısı tarafından verilen nitelikli elektronik sertifikalar sayesinde yerine getirilir. Son olarak, şifreleme ve özetleme algoritmaları yardımıyla sağlanan veri bütünlüğünü sağlama ve denetleme işlevi devreye girer. Bir içeriğin elektronik imza ile kilitlenmesi sonrasında veri üzerinde yapılabilecek en ufak bir değişiklik dahi anında tespit edilebilir. Böylece, sanal ortamda gönderilen veya alınan verilerin yolda değiştirilmediği kriptografik yöntemlerle garanti altına alınmış olur.

Bilişim Uygulamalarında E-İmza ve Kanuni İstisnaları

Devletin dijitalleşme vizyonu kapsamında, güvenli elektronik imzanın entegre edildiği çeşitli bilişim sistemleri geliştirilmiş ve idari, ticari ile yargısal süreçler elektronik ortama taşınmıştır. Ulusal Yargı Ağı Projesi, Kayıtlı Elektronik Posta Sistemi, Merkezi Sicil Kayıt Sistemi ve Türkiye Noterler Birliği Bilişim Sistemi gibi ağlar, hukuki güvenliğin e-imza ile sağlandığı temel altyapılardır. Yargılama faaliyetlerinden ticaret sicili tesciline, resmi tebligatlardan noterlik işlemlerine kadar birçok işlem doğrudan bu sistemler üzerinden yürütülmektedir. Buna karşın, her işlemin elektronik imza ile yapılması hukuken mümkün değildir.

İlgili mevzuat uyarınca, işlemlerin çabukluğu dolayısıyla doğması muhtemel zararların önlenmesi amacıyla güvenli elektronik imza ile yapılamayacak istisnai hukuki işlemler şunlardır:

• Kanunların resmî şekle tabi tuttuğu hukuki işlemler (tapu tescil işlemleri vb.)
• Kanunların özel bir merasime tabi tuttuğu hukuki işlemler (evlenme akdi vb.)
• Banka teminat mektupları dışındaki teminat sözleşmeleri (kefalet, taşınmaz rehni sözleşmeleri vb.)