Makale

Çalışma hayatında kadın yöneticilerin kariyer basamaklarını tırmanırken karşılaştıkları en büyük engellerden biri, görünmez nitelikteki cam tavan sendromu ve bu sendromu besleyen cinsiyet temelli mobbing uygulamalarıdır. Hukuki bir perspektifle değerlendirildiğinde, işyerinde uygulanan sistematik psikolojik baskı sadece bireysel bir ihlal değil, aynı zamanda örgütsel faktörler ve kurum kültüründen kaynaklanan ciddi bir sorumluluk alanıdır. Kurumlarda yerleşik hale gelen erkek egemen kültür, kadınların karar alma mekanizmalarından dışlanmasına, başarılarının görmezden gelinmesine ve niteliklerinin sorgulanmasına yol açmaktadır. Bu durum, işverenlerin çalışanlarını koruma ve eşit davranma yükümlülükleri ile doğrudan çelişmektedir. Hukuk uygulamaları bağlamında, kurumların içerisindeki bu yapısal ayrımcılık ve kurumsal mobbing, işverenlerin hukuki sorumluluğunu doğuran ve çalışma barışını zedeleyen temel bir ihlal olarak karşımıza çıkmaktadır.

Kurumsal Yapılarda Erkek Egemen Kültür ve Mobbing

İşyerlerindeki örgütsel dinamikler incelendiğinde, kadınların erkek egemen gruplara girememesi ve karar alma süreçlerinin gayriresmi olarak dışında bırakılması, kadın yöneticilere yönelik en belirgin ihlallerden biridir. Kurum içi politika ve uygulamalar, yönetim kültürü ve terfi sistemleri, erkek yöneticiler lehine kurgulandığında kadınlar sistematik bir cinsiyetçi tutumla karşı karşıya kalmaktadır. Hukuki açıdan bakıldığında, işyerindeki gayriresmî ağlara veya sosyal gruplara katılımın engellenmesi, işverenin koruma borcunun ihlali anlamına gelir. Yöneticilik pozisyonundaki kadınların başarılarının tesadüflere bağlanması, birlikte çalışmayı sindiremeyen yöneticilerin uyguladığı psikolojik baskı ve kıskançlık gibi unsurlar, hukuka aykırı fiilin somutlaşmış halleridir. Bir mobbing avukatı için bu durum, işverenin kurum içerisinde statüyü koruma güdüsüyle hareket edenlere göz yumduğunu ve ayrımcılığa zemin hazırladığını kanıtlayan güçlü bir göstergedir.

Kraliçe Arı Sendromu ve İç Rekabetin Hukuki Boyutu

Cinsiyet temelli baskıların bir diğer boyutu ise literatürde Kraliçe Arı Sendromu olarak adlandırılan durumdur. Üst düzey yöneticilik pozisyonuna ulaşmış kadınların, kendi konumlarını güvence altına alma kaygısıyla diğer kadın çalışanların ilerlemesini engellemesi, kurumsal mobbing çerçevesinde titizlikle incelenmelidir. Bu durum, kadın yöneticilerin erkek yönetici gibi davranarak hemcinslerine karşı uyguladıkları yıkıcı bir psikolojik baskı türüdür. Hukuken değerlendirildiğinde, mobbing uygulayanın cinsiyetinden ziyade, uygulanan eylemin sürekliliği ve mağdurun işveren tarafından desteklenip desteklenmediği esastır. İşveren, kurum içindeki mentörlük eksikliği gibi örgütsel zafiyetleri gidermek ve rekabetin toksik bir yıldırmaya dönüşmesini engellemekle yükümlüdür. Aksi takdirde, kadınların birbirlerini rakip olarak görerek uyguladıkları bu sistematik eylemler, yine kurumun gözetim eksikliği olarak yargı sürecinde işverenin sorumluluğunu doğuracaktır.

İşverenin Gözetim Borcu ve Yapısal Engeller

Kurumsal düzeyde cinsiyet temelli engellerin varlığı, işverenin sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlama yükümlülüğü ile doğrudan ilişkilidir. Yönetim kademelerinde kadınları yetersiz veya duygusal olarak nitelendiren basmakalıp düşünceler, yöneticilerin sürekli olarak yetkinliklerini ispat etmeye zorlanmasına zemin hazırlamaktadır. Kadın yöneticilerin sürekli desteklenmemeleri ve dışlanmaları, örgütsel faktörler arasında yer alan ağır bir iş hukuku ihlalidir. Bir mobbing avukatı gözüyle bakıldığında, hukukun eşitlik ilkesi, bu tür ayrımcı yapıların ve dışlamaların önlenmesini emreder. Kurum içi politikaların tarafsızlık yerine cinsiyetçi normlara dayanması, karşılaşılan problemleri daha da görünmez kılmakta ve cam tavan etkisini pekiştirmektedir. İşverenlerin bu tür görünmez engelleri kaldırmak için proaktif politikalar üretmemesi, olası hukuki uyuşmazlıklarda kurumsal kusur ve net bir ihmal olarak değerlendirilir.

Kurumların hukuki sorumluluğunu doğuran cinsiyet temelli örgütsel faktörler şu şekilde sıralanabilir:

• Kadın yöneticilerin erkek egemen gruplara ve karar alma ağlarına dâhil edilmemesi,
• Yönetim mekanizmalarında kadın başarısını sindiremeyen yöneticilerin yarattığı sistematik psikolojik baskı ortamı,
• Kraliçe arı sendromu etkisiyle kurum içindeki rekabetin toksik bir yıldırma politikasına dönüşmesi,
• Başarıların tesadüfe bağlanarak mesleki niteliklerin sürekli sorgulanması ve çalışanın itibarsızlaştırılması.