Makale

Günümüzde dijitalleşmenin hız kazanmasıyla birlikte, kişisel verilerin korunması hakkı bireylerin en temel özgürlüklerinden biri haline gelmiştir. Türk hukukunda 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu uyarınca kişisel veri, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ilişkin her türlü bilgi olarak tanımlanmaktadır. Bu geniş tanım havuzu içerisinde, bireylerin doğrudan fiziksel ve zihinsel bütünlükleriyle ilişkili olan bazı veriler yasa koyucu tarafından daha sıkı bir koruma rejimine tabi tutulmuştur. Bireyin temel hak ve özgürlükleriyle yakın irtibatı olan, haksız kullanıldığında ayrımcılığa veya mağduriyete yol açma potansiyeli taşıyan bu verilere özel nitelikli kişisel veriler adı verilmektedir. Hukuk sistemimizde özel nitelikli veriler sınırlı sayma yoluyla belirlenmiş olup, bu kategorinin en önemli unsurlarından birini kişisel sağlık verileri oluşturmaktadır. Bireyin geçmiş, mevcut veya gelecekteki tıbbi durumu ile aldığı sağlık hizmetlerine ilişkin detaylar bu kapsamda değerlendirilir ve son derece hassas bir hukuki koruma zırhıyla güvence altına alınır.

Sağlık Verisinin Hukuki Niteliği ve Kapsamı

Bireylerin fiziksel ve ruhsal sağlığına ilişkin her türlü bilgi ile kişiye sunulan sağlık hizmetiyle ilgili bilgiler, mevzuatımızda kişisel sağlık verisi olarak nitelendirilmektedir. Sağlık verisi kavramı yalnızca bir kişinin hasta olup olmamasını veya teşhis edilmiş tıbbi kayıtlarını değil, çok daha geniş bir çerçeveyi içine almaktadır. Örneğin; bir kişinin gözlük ya da lens kullanması, alerji durumları, sigara kullanım alışkanlığı veya zihinsel sağlığına dair değerlendirmeler doğrudan kişisel sağlık verisi olarak kabul görür. Modern tıp ve teknolojinin kesişim noktasında, akıllı cihazlar tarafından ölçülen kalp atış hızı, uyku düzeni veya biyolojik bir numunenin analizinden elde edilen sonuçlar da bu koruma çemberine dahildir. Kanun koyucu, bu verilerin hukuka aykırı şekilde işlenmesi durumunda bireyin haksız muameleye veya ayrımcılığa maruz kalabileceği gerçeğinden hareketle, sağlık verilerini diğer standart verilere kıyasla daha ayrıcalıklı ve hassas bir hukuki pozisyona yerleştirmiştir.

Kişisel Sağlık Verilerini İşleme Şartları

Kanun, sağlık verilerinin işlenmesini genel kişisel verilerden çok daha katı ve ağır koşullara bağlamıştır. Bir sağlık verisinin hukuka uygun olarak işlenebilmesi için temelde aranan en birincil yasal şart, veri sahibinin belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayanan ve özgür iradeyle açıklanan açık rızasının bulunmasıdır. Açık rıza beyanı alınmadan yapılacak bir veri işleme faaliyeti ancak kanunda istisnai olarak sayılmış ve sınırları net olarak çizilmiş amaçların varlığı halinde mümkündür. Bu bağlamda sağlık verileri, yalnızca sır saklama yükümlülüğü altında bulunan kişiler veya yasal olarak yetkili kurum ve kuruluşlar tarafından belirli şartların oluşmasıyla açık rıza olmaksızın işlenebilmektedir. Bu durum, sağlık hizmetlerinin aksamaması, teşhis ve tedavinin gecikmemesi ve toplum sağlığının korunması adına hukuk sistemimizin getirdiği oldukça önemli bir dengeleme mekanizmasıdır.

Açık Rıza Aranmaksızın Veri İşlenebilecek Haller

Mevzuatımızda, kişisel sağlık verilerinin ilgili kişinin açık rızası aranmaksızın işlenebileceği haller kesin sınırlarla belirlenmiştir. Bu yasal istisnaların uygulanabilmesi için veri işlemeyi gerçekleştiren kişilerin mutlak surette sır saklama yükümlülüğü altında bulunması veya yetkili bir kurum olması zorunludur. Bu kapsamda, yasal olarak izin verilen işleme amaçları şunlardır:

• Salgın hastalıkların önlenmesi gibi amaçlarla kamu sağlığının korunması,
• Bağışıklama ve aşılama faaliyetlerini kapsayan koruyucu hekimlik uygulamaları,
• Hastalıkların tespiti ve iyileştirilmesine yönelik tıbbî teşhis, tedavi ve bakım hizmetlerinin yürütülmesi,
• Genel bütçe dengesi ve verimlilik adına sağlık hizmetleri ile finansmanının planlanması ve yönetimi.

Belirtilen bu yasal çerçeve haricinde, bireyin özgür iradesi ve rızası olmaksızın sağlık verisi işlenmesi kesinlikle hukuka aykırı kabul edilir. Özellikle yetkili hekimler ve sağlık kurumları, hasta kayıtlarını tutarken doğrudan bu istisnai yasal nedenlere dayanarak hareket etme imkanına sahiptir.