Makale

Sağlık hukuku uygulamalarında, asistan hekimlerin çalışma koşullarını incelediğimizde, işyerinde psikolojik taciz vakalarının temelinde yatan fail ve mağdur dinamiklerinin oldukça çok yönlü olduğunu görmekteyiz. Cerrahi tıp bilimlerinde görev yapan hekimler üzerinde gerçekleştirilen kapsamlı saha çalışmaları, psikolojik şiddetin failleri ile mağdurların demografik özelliklerine dair çarpıcı istatistiksel veriler sunmaktadır. Hukuki uyuşmazlıklarda sıklıkla karşımıza çıkan dikey ve yatay mobbing iddialarının somutlaştırılması açısından, mobbing sürecinde rol alanların tespit edilmesi büyük önem taşır. Bu bağlamda, cinsiyet ayrımcılığı ile sözlü veya duygusal istismar vakalarının sayısal analizi, mahkemelerde illiyet bağının kurulması ve kusur oranlarının belirlenmesi noktasında hukukçulara kritik bir perspektif kazandırmaktadır. Sağlık çalışanlarının diğer sektörlere kıyasla on altı kat daha fazla risk altında olduğu bu ortam, faillerin statülerine göre sınıflandırılmasını zorunlu kılmaktadır.

Mobbing Sürecinde Rol Alanlar ve Cinsiyet Ayrımcılığı

İşyerinde psikolojik şiddet vakaları hukuki boyutta incelenirken, mobbing failleri, mağdurlar ve izleyiciler olmak üzere üç temel aktör karşımıza çıkmaktadır. Somut istatistiksel verilere göre, asistan hekimlerin yaklaşık yüzde otuzu çalıştıkları kliniklerde cinsiyet ayrımcılığına maruz kalmaktadır. Hukuk pratiğinde ayrımcılık yasağının ihlali olarak değerlendirdiğimiz bu eylemlerde, mağdurların yarıdan fazlasını kadın hekimlerin oluşturması, kadın çalışanların dezavantajlı konumda bulunduğunu kanıtlamaktadır. Hiyerarşik yapının yoğun olduğu kliniklerde, cinsiyete dayalı ayrımcılığın sadece amirlerden gelmediği görülmektedir. Nitekim veriler incelendiğinde, faillerin dağılımı hukuki sorumluluğun yönünü de değiştirmektedir; zira en yüksek oranda ayrımcılık hasta ve hasta yakınları tarafından gerçekleştirilirken, bunu sırasıyla eş değer statüdeki asistanlar ve üst düzey uzman hekimler takip etmektedir. Bu durum, idarenin veya işverenin güvenli çalışma ortamı sağlama yükümlülüğünün ihlal edildiğine dair güçlü bir delil niteliği taşımaktadır.

Sözlü ve Duygusal İstismarın Fail Profilleri

Hukuk sistemimizde kişilik haklarına saldırı kapsamında değerlendirilen sözlü ve duygusal istismar, sağlık sektöründe son derece yaygın bir davranış türü olarak belgelenmiştir. Veriler, asistan hekimlerin yüzde altmış ikisinden fazlasının çalışma ortamında bu tür istismarlara uğradığını, faillerin ise çoğunlukla yatay mobbing uygulayan çalışma arkadaşları olduğunu göstermektedir. İstismar vakalarının yarısından fazlasının diğer asistan hekimler tarafından gerçekleştirilmesi, eşit statüdeki çalışanlar arası rekabetin ne denli yıkıcı sonuçlar doğurduğunu ispatlamaktadır. İkinci sırada ise gücünü kötüye kullanan uzman doktor ve öğretim üyeleri yer alarak dikey mobbing vakalarının varlığını doğrulamaktadır. Mahkemelere yansıyan uyuşmazlıklarda, faillerin bu eylemleri ne sıklıkla gerçekleştirdiği tazminat taleplerinin belirlenmesinde kritik bir ölçüttür. Veriler, mağdurların önemli bir kısmının haftada birkaç kez veya ayda birkaç kez sistematik istismara uğradığını ortaya koyarak, ihlallerin somut olaylarda gerçekleştiğini kanıtlamaktadır.

Fail Gruplarına Göre İstatistiksel Dağılım

Mobbing ve ayrımcılık davalarında hukuki strateji kurgulanırken, işverenin gözetim borcu ile üçüncü kişilerin eylemlerinden doğan sorumlulukları birbirinden ayırmak elzemdir. Bu ayrımı yapabilmek için faillerin hiyerarşik konumlarının netleştirilmesi gerekir. Gerçekleştirilen araştırmaların sonuçları, cinsiyet ayrımcılığı ve psikolojik istismar faillerinin klinik ortamındaki dağılımını şu şekilde listelemektedir:

• Hasta ve hasta yakınları: Özellikle cinsiyet ayrımcılığı vakalarında yüzde otuz dokuzluk oranla en büyük fail grubunu oluşturarak dış kaynaklı psikolojik şiddetin ciddiyetini gösterir.
• Diğer asistan hekimler: Sözlü ve duygusal istismar vakalarında yüzde elli birlik ezici bir oranla karşımıza çıkan bu grup, eşitler arası yatay mobbingin sağlık kurumlarındaki en temel uygulayıcılarıdır.
• Uzman doktorlar ve öğretim üyeleri: Dikey mobbingin failleri olarak ayrımcılık olaylarında yüzde yirmi sekiz, istismar olaylarında ise yüzde otuzluk kesimi oluşturarak üstünlük gücünün kötüye kullanımını temsil ederler.
• Hemşire ve yardımcı personeller: Daha düşük oranlarda kalsalar da, aşağıdan yukarıya doğru gerçekleşen dikey mobbingin failleri olarak istatistiklere yansımışlardır.

Bu istatistiksel döküm, mahkemelerde öne sürülecek sistematik baskı iddialarının altını doldurmakta ve idarenin hangi aktörlere karşı önlem almakta yetersiz kaldığını net biçimde göstermektedir.