Makale

Günümüzde bilişim teknolojilerinin hızla gelişmesiyle birlikte yazılımlar, ticari hayatta büyük bir ekonomik değere sahip olmuş ve bu durum yazılım ihlalleri ile haksız kullanımların artmasına yol açmıştır. Bir şirketin veya bireysel bir yazılımcının büyük fikri emek ve çaba harcayarak meydana getirdiği yazılımların, izinsiz olarak çoğaltılması, kopyalanması, değiştirilmesi veya lisanssız kullanılması, Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) kapsamında ciddi ihlaller oluşturmaktadır. Bu tür ihlallerle karşılaşan eser sahipleri veya mali hak sahipleri, hukuki ve cezai koruma yollarına başvurarak haklarını güvence altına alabilirler. Eser sahibinin haklarının ihlali durumunda, mütecavizlere karşı açılabilecek hukuk davaları ve ceza davaları, ihlalin türüne, süresine ve kusur durumuna göre farklılık göstermektedir. Bu makalede, bir bilişim hukuku perspektifiyle, yazılımların izinsiz kullanımından doğan hukuki süreçler, açılabilen tespit, men, ref ve tazminat davaları ile hapis ve adli para cezası öngören cezai yaptırımlar tüm boyutlarıyla ele alınacaktır.

Yazılım İhlallerinde Başvurulabilecek Hukuk Davaları

Yazılım üzerindeki mali ve manevi hakların ihlali durumunda, eser sahibinin veya hakları kullanmaya yetkili kişilerin başvurabileceği ilk hukuki yol hukuk davalarıdır. Bu davalar temel olarak, ihlalin tespiti, önlenmesi, durdurulması ve doğan zararların tazmini amacıyla açılır. FSEK kapsamında eser sahibinin açabileceği davalar; tespit davaları, tecavüzün men'i davası, tecavüzün ref'i davası ve tazminat davaları olarak sınıflandırılmaktadır. Tazminat davaları hariç olmak üzere, tespit, men ve ref davalarının açılabilmesi için ihlali gerçekleştiren kişinin kusurlu olması şartı aranmamaktadır. Bir işletme çatısı altında çalışan kişilerin ihlal eylemlerini gerçekleştirmesi durumunda, açılacak olan dava doğrudan tüzel kişiliğin sahibine de yöneltilebilir. Görevli mahkemeler ise ihtisas mahkemeleri olan Fikri ve Sınai Haklar Hukuk Mahkemeleri olup, bu mahkemelerin bulunmadığı yerlerde asliye hukuk mahkemeleri görev yapmaktadır.

Tecavüzün Tespiti, Men'i ve Ref'i Davaları

Tecavüzün tespiti davası, yazılım üzerindeki haklara bir tecavüz edilip edilmediğinin hukuki olarak belirlenmesi amacıyla açılır ve özellikle internet üzerinden gerçekleşen ihlallerin hızlıca belgelenmesi için bilişim hukuku uygulamalarında büyük önem taşır. Tecavüzün men'i davası, henüz ihlal gerçekleşmemiş ancak muhtemel bir tecavüz tehlikesi bulunan durumlarda veya devam eden bir ihlalin tekrarını önlemek maksadıyla açılan davadır. Tecavüzün ref'i davası ise hâlihazırda başlamış ve devam etmekte olan ihlal eyleminin durdurulması ve ortadan kaldırılması amacıyla açılır. Eser sahibi bu dava ile izinsiz çoğaltılan yazılım nüshalarının ve bunları çoğaltmaya yarayan araçların imhasını veya uygun bir bedel karşılığında kendisine devrini talep edebilir. Bu davalar uzun sürebileceğinden, doğabilecek esaslı zararların önüne geçmek için hâkimden ihtiyati tedbir kararı talep edilmesi de oldukça yaygın bir stratejidir.

Mali Hakların İhlalinde Tazminat Talepleri

Yazılım ihlallerinde en sık başvurulan yollardan biri olan tazminat davaları, ihlal edenin kusurlu olması şartına bağlıdır. Eser sahibi veya mali hakları kullanma yetkisine sahip işveren, lisanssız kopyalama veya izinsiz kullanım nedeniyle doğan zararlarının giderilmesi için maddi ve manevi tazminat davası açabilir. FSEK madde 68 uyarınca, yazılımı izinsiz işleyen, çoğaltan veya yayan kişilerden, eğer bir sözleşme yapılmış olsaydı istenebilecek olan bedelin veya piyasa rayiç bedelinin en çok üç kat fazlası tazminat olarak talep edilebilir. Yargıtay içtihatlarında genellikle bu ihlaller karşısında doğrudan üç kat tazminata hükmedildiği görülmektedir. Ayrıca, eser sahibi haksız fiil hükümleri uyarınca tazminat yerine, mütecavizin elde ettiği kârın kendisine devrini de vekâletsiz iş görme kurallarına dayanarak talep etme hakkına sahiptir.

Yazılım İhlallerinde Cezai Yaptırımlar ve Şikayet Süreçleri

Hukuki süreçlerin yanı sıra, yazılımların haksız kullanımı FSEK kapsamında suç teşkil eden eylemler olarak düzenlenmiştir. Eser sahibinin veya hak sahiplerinin haklarını ihlal eden eylemlere karşı açılacak ceza davaları, ihlalin ağırlığına göre farklı yaptırımlar içerir. FSEK kapsamında düzenlenen ve bilişim sektöründe sıkça karşılaşılan başlıca suç tipleri ve yaptırımları şunlardır:

• İzinsiz Çoğaltma ve Yayma: Yazılımı izinsiz çoğaltan, satan veya ticari amaçla elinde bulunduranlar, bir yıldan beş yıla kadar hapis cezası ile yargılanır.
• Başkasına Ait Eseri Kendi Adıyla Sunma: Başkasına ait yazılımı kendi eseriymiş gibi sunanlar, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası alır.
• Teknolojik Önlemleri Etkisiz Kılma: Şifre kırma mekanizmaları gibi yazılım koruma sistemlerini aşmaya yönelik donanım veya yazılımları ticari amaçla satanlar, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.

Bu suçların soruşturulması şikâyete tabi olup, hak sahiplerinin kanıtlarla birlikte savcılığa başvurmaları zorunludur.