Karar Bülteni

Anayasa Mahkemesi | Nihat Kuyubaşı | 2020/2509 BN.

KARARIN KÜNYESİ

• Ceza beraati disiplin cezasını otomatik olarak kaldırmaz.
• Disiplin kararlarında masumiyet karinesine özen gösterilmelidir.
• Beklentiye dayalı emeklilik mülkiyet hakkı kapsamında korunmaz.
• Disiplin işleminde idari mahkeme takdir yetkisine sahiptir.

Bu karar, kamu görevlileri hakkında yürütülen ceza yargılamalarından beraat edilmesinin, aynı eylemlere dayalı olarak verilen idari disiplin cezalarını doğrudan ve kendiliğinden ortadan kaldırmayacağını açıkça ortaya koymaktadır. Anayasa Mahkemesi, ceza davası ile disiplin soruşturmasının birbirinden tamamen bağımsız işlediğini, her iki yargı dalının ispat standartlarının farklı olduğunu ve idari disiplin kurullarının kendi delil değerlendirme süreçlerine sahip bulunduğunu vurgulamaktadır. Mahkeme, disiplin makamlarının kararlarında kullanılan dilin, ceza hukuku anlamında kesin bir suç isnadı içermediği sürece memurun masumiyet karinesinin ihlal edilmeyeceğini açık bir şekilde hüküm altına almıştır.

Uygulamadaki emsal etkisi bakımından bu karar, özellikle emniyet mensupları gibi sıkı disiplin kurallarına tabi olan kamu görevlilerinin meslekten çıkarma davalarında yol gösterici niteliktedir. İdari yargı mercilerinin, ilgili ceza davasında beraat kararı bulunsa dahi, iletişim tespit tutanakları, tanık beyanları ve kurum içi idari tahkikat delillerine dayanarak meslekten çıkarma kararını hukuka uygun bulabileceği teyit edilmiştir. Ayrıca, memurun erken emeklilik nedeniyle daha düşük maaş alacağı iddialarının mülkiyet hakkı bağlamında anayasal olarak korunan bir meşru beklenti oluşturmadığı yönündeki tespit, benzer tazminat ve hak ihlali iddialarının yasal sınırlarını çok net bir şekilde belirlemektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Üçüncü sınıf emniyet müdürü olarak görev yapan başvurucu, görev bölgesinde fuhuştan menfaat sağlayan bir şahısla ilişkisini sürdürdüğü ve bu kişiye haksız menfaat sağladığı iddialarıyla yürütülen soruşturma sonucunda İçişleri Bakanlığı tarafından meslekten çıkarılmıştır. Başvurucu hakkında aynı eylemler nedeniyle açılan ceza davasında ise yargılama süreci sonunda görevi kötüye kullanma ve örgüt üyeliği suçlarından beraat kararı verilmiştir. Başvurucu, ceza mahkemesinde beraat etmesine rağmen idarece verilen meslekten çıkarma cezasının iptal edilmemesinin hukuka aykırı olduğunu belirterek idare mahkemesinde dava açmıştır. İdari yargı mercilerinin beraat kararını disiplin cezası yönünden bağlayıcı bulmayarak ret kararı vermesi üzerine başvurucu; masumiyet karinesi, adil yargılanma, mülkiyet ve makul sürede yargılanma haklarının ihlal edildiğini iddia ederek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, bu başvurudaki uyuşmazlığı incelerken temel hak ve özgürlüklerin korunmasına ilişkin anayasal kuralları ve ilgili kanun maddelerini temel alarak değerlendirme yapmıştır. Öncelikli olarak incelenen masumiyet karinesi ilkesi, hakkında herhangi bir suç isnadı bulunan bir kişinin, adil bir yargılama süreci sonunda suçlu olduğuna dair kesin hüküm tesis edilene kadar tüm makamlarca masum sayılması gerektiğini ifade etmektedir. Ceza yargılaması sonucunda mahkûmiyetle sonuçlanmamış olaylara dayanılarak bir kişinin idari bir disiplin suçundan suçlu bulunması, tek başına masumiyet karinesini otomatik olarak ihlal etmemektedir. Bu ayrımın temelinde, idari disiplin hukukunun ve ceza hukukunun amaçlarının, kurallarının ve ispat yükümlülüklerinin farklı olması yatmaktadır.

İdari yargı mercilerinin uyuşmazlık hakkında karar verirken, 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu hükümlerine göre yargılanan bir devlet memurunun mahkûm olup olmamasının, o memur hakkında disiplin cezasının uygulanmasına her zaman engel teşkil etmeyeceği kuralı dikkate alınmıştır. Disiplin işlemlerinde asıl incelenen husus, Emniyet Örgütü Disiplin Tüzüğü hükümleri çerçevesinde memura isnat edilen eylemin sübut bulup bulmadığı ve meslek onuru ile bağdaşıp bağdaşmadığıdır.

Mülkiyet hakkı iddiaları yönünden ise Anayasa Mahkemesi çok net bir kural koymuştur. Anayasa'nın koruduğu mülkiyet hakkı, kişinin hâlihazırda sahip olduğu mevcut varlıkları güvence altına almaktadır. Bir kişinin henüz sahip olmadığı bir geliri veya mülkü kazanma beklentisi genel olarak korunmamaktadır. Ancak belirli bir kanun hükmüne veya yerleşik bir yargı içtihadına dayanan somut ve haklı bir meşru beklenti bulunması hâlleri bu kuralın istisnasıdır. Bireysel başvuruların incelenebilmesi için ayrıca, makul sürede yargılanma gibi ihlal iddialarının olağan kanun yolları tüketilerek ileri sürülmesi gerektiği de temel bir usul kuralı olarak kararda güçlü bir şekilde vurgulanmıştır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun açtığı ceza davasında kesinleşmiş bir beraat kararı almasına rağmen, idarece verilen meslekten çıkarma cezasının iptal edilmemesinin hakkaniyete uygun yargılanma hakkını ve masumiyet karinesini ihlal ettiği yönündeki ciddi iddialarını titizlikle ve her yönüyle incelemiştir. İlk derece idare mahkemesinin kararında, görülmekte olan ceza dosyasının sonucunun beklenmesine gerek olmadığı ve idari davanın sadece disiplin soruşturması raporu, elde edilen iletişim tespit tutanakları ile alınan tanık ifadeleri çerçevesinde tamamen bağımsız olarak değerlendirildiği saptanmıştır. İdari mahkemenin kararında kullandığı dilin ve ifadelerin, ceza hukuku anlamında kişiye yönelik bir suç isnadı içermediği ve dolayısıyla masumiyet karinesinin ihlal edilmediği tespit edilmiştir.

Mülkiyet hakkının ihlal edildiği iddiası yönünden yapılan derinlemesine değerlendirmede ise, başvurucunun meslekten çıkarma cezası nedeniyle zorunlu olarak erken emekli olduğu ve bu sebeple ömrü boyunca daha düşük maaş aldığı yönündeki hukuki iddiasının, Anayasa'nın güvence altına aldığı anlamda mevcut bir mülk veya geçerli bir meşru beklenti niteliğinde olmadığı belirlenmiştir. Başvurucunun mesleğe devam etmesi hâlinde gelecekte daha yüksek bir maaşla emekli olacağına dair yeterli bir hukuki temel bulunmadığı açıkça ifade edilmiştir.

Tüm bunlara ek olarak, başvurucunun hakkaniyete uygun yargılanma hakkının ihlali iddiasının açıkça dayanaktan yoksun olduğu, makul sürede yargılanma hakkının ihlali iddiasının ise yasal olarak zorunlu olan Tazminat Komisyonuna başvuru yolu usulünce tüketilmeden yapıldığı için başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle kabul edilemez olduğu kanaatine varılmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, masumiyet karinesinin ihlal edilmediği ve diğer taleplerin kabul edilemez olduğu yönünde karar vermiştir.