Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Gerekçesiz kısa kararın tefhimi süreyi başlatmaz.
• Kanun yolu süresi gerekçeli kararla başlar.
• Gerekçe bilinmeden kanun yoluna başvurulması beklenemez.
• Aşırı şekilci süre hesabı mahkemeye erişimi engeller.

Bu karar, mahkemelerin kısa kararlarını tefhim etmeleri, yani sadece hüküm fıkrasını duruşmada tarafların yüzüne karşı okumaları ancak kararın detaylı gerekçesini daha sonra açıklamaları durumunda, kanun yollarına başvuru sürelerinin ne zaman başlayacağı hususunda son derece net bir kural koymaktadır. Hukuken bir kararın tefhim edilmiş sayılabilmesi için sadece hüküm fıkrasının değil, kararın hukuki ve maddi dayanaklarını gösteren gerekçesinin de taraflara eksiksiz olarak bildirilmiş olması şarttır. Anayasa Mahkemesi, gerekçesi açıklanmamış bir kısa kararın tefhiminden itibaren kanun yolu başvuru süresinin başlatılmasını, adil yargılanma hakkının temel güvencelerinden olan mahkemeye erişim hakkına yapılmış ağır, haksız ve ölçüsüz bir müdahale olarak nitelendirmektedir.

Benzer davalardaki emsal etkisi değerlendirildiğinde, bu karar icra hukuk mahkemeleri ve iş mahkemeleri gibi sadece kısa kararla yetinilip gerekçeli kararın sonradan yazılabildiği yargılama usullerinde sürenin başlangıcı tartışmalarına son noktayı koymaktadır. Uygulamada sıklıkla karşılaşılan, gerekçesi henüz yazılmamış kararlara karşı süre tutum dilekçesi verilmesi zorunluluğu şeklindeki katı usul kurallarının ve yargısal pratiklerin taraflara orantısız bir külfet yüklediği Anayasa Mahkemesi tarafından tescillenmiştir. Bu içtihat, bölge adliye mahkemelerinin istinaf taleplerini süre aşımı gerekçesiyle reddederken hassas davranmaları gerektiğini ve sürenin mutlaka tarafların gerekçeli kararı öğrenmesinden itibaren işletilmesi zorunluluğunu tüm yargı mercileri için bağlayıcı bir anayasal ilke hâline getirmektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Grup Plantpark Bilişim Fidancılık ve Reklam Hizmetleri Sanayi Ticaret Ltd. Şti., taraf olduğu bir icra davasında yerel mahkeme tarafından aleyhine bir karar verilmesiyle hukuki bir uyuşmazlığın içine düşmüştür. Yargılama sürecinin son duruşmasında mahkeme, sadece kısa kararı tarafların yüzüne okumuş ancak kararın hangi hukuki sebeplere ve delillere dayandığını gösteren asıl gerekçeyi açıklamamıştır. Şirket yetkilileri ve şirketi temsil eden avukat, davanın neden aleyhlerine sonuçlandığını bilmedikleri ve itirazlarını bu nedenlere göre kurgulayacakları için doğal olarak gerekçeli kararın yazılmasını ve kendilerine tebliğ edilmesini beklemiştir.

Gerekçeli karar tebliğ edildikten hemen sonra şirket, hakkını aramak amacıyla bir üst mahkeme olan bölge adliye mahkemesine istinaf başvurusunda bulunarak kararın hukuka aykırı olduğunu ileri sürmüş ve bozulmasını talep etmiştir. Ancak istinaf mahkemesi, itiraz süresinin gerekçenin tebliğ edildiği gün değil, kısa kararın mahkeme salonunda yüzlerine okunduğu gün başladığını belirterek şirketin yapmış olduğu bu kanun yolu başvurusunu süre aşımı gerekçesiyle esasa girmeden kesin olarak reddetmiştir. Bunun üzerine şirket, hakkını aramasının haksız ve katı kurallarla engellendiğini iddia ederek Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi, önüne gelen bu uyuşmazlığı incelerken öncelikle Anayasa m. 36 kapsamında güvence altına alınan adil yargılanma hakkının temel bileşenlerinden biri olan mahkemeye erişim hakkını merkeze alarak bir değerlendirme yapmıştır. Mahkemeye erişim hakkı, kişilerin karşılaştıkları bir uyuşmazlığı yetkili bir mahkeme önüne taşıyabilmesi ve uyuşmazlığın adil, etkili ve esastan bir şekilde karara bağlanmasını isteyebilmesi anlamına gelir. Yargı yollarına başvuru için kanunlarla belirli sürelerin öngörülmesi hukuki belirlilik, idari istikrar ve adaletin gecikmeksizin tesisi ilkeleri gereği meşru ve gerekli kabul edilse de, bu sürelerin mahkemeler tarafından uygulanış biçiminin hakkın özünü zedelememesi ve hakkı kullanılamaz hâle getirmemesi gerekmektedir.

Bu kapsamda yerleşik içtihat prensiplerine göre, tarafların bir karara karşı kanun yoluna (istinaf veya temyiz) etkili bir biçimde başvurabilmesi için kararın gerekçesinin bilinmesi mutlak bir zorunluluktur. Hukuk sistemimizde kısa karar ile gerekçeli kararın aynı anda açıklanamadığı, gerekçenin daha sonra yazıldığı durumlarda, kanun yolu süresinin ne zaman başlayacağı hususu hak arama hürriyetiyle doğrudan bağlantılıdır. Mahkemelerin usul kurallarını uygularken yargılamanın hakkaniyetine zarar verecek ölçüde aşırı şekilci ve katı yorumlardan titizlikle kaçınmaları şarttır. Gerekçeli karar hakkı, tarafların kanun yoluna etkili bir şekilde başvurabilmelerinin ön koşulunu oluşturur.

Taraflar, ancak kararın detaylı gerekçesini öğrendiklerinde iddia ve savunmalarının mahkemece nasıl karşılandığını, hangi delillerin neden reddedildiğini görebilir ve buna göre üst mahkemeye sunacakları itiraz dilekçelerini şekillendirebilirler. Bu sebeple, gerekçesi açıklanmamış bir hükmün hukuken eksiksiz bir biçimde tefhim edilmiş sayılması mümkün değildir. Dolayısıyla, gerekçeli karar taraflara usulüne uygun şekilde tebliğ edilmeden ya da tüm gerekçeleriyle birlikte tefhim edilmeden, kanun yoluna başvuru süresinin kısa karardan itibaren başlatılması, kişilere adil yargılanma standartlarıyla bağdaşmayan ve katlanılması imkânsız ağır bir hukuki külfet yüklemektedir.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucu şirketin taraf olduğu icra davasına ilişkin yargılama sürecini detaylı olarak incelediğinde, ilk derece mahkemesi konumundaki Sakarya 3. İcra Hukuk Mahkemesi tarafından verilen kararın asıl gerekçesinin duruşma esnasında açıklanmadığını net bir biçimde tespit etmiştir. Mahkeme salonunda, uyuşmazlığın esasına dair hiçbir hukuki neden sunulmadan yalnızca davanın reddedildiğine dair kısa karar tarafların yüzüne okunmuştur. Başvurucu şirket, gayet doğal ve makul bir beklentiyle davanın reddedilme gerekçesini öğrenmek ve argümanlarını bu gerekçelere karşı hukuki bir zeminde kurgulamak amacıyla gerekçeli kararın resmî olarak tebliğ edilmesini beklemiştir. Nitekim gerekçeli kararın tebliğinden sonra da yasal süresi içinde derhâl istinaf kanun yoluna başvurmuştur.

Ancak Sakarya Bölge Adliye Mahkemesi 8. Hukuk Dairesi, istinaf kanun yoluna başvuru süresinin, kararın gerekçesinin öğrenildiği tarihten değil, gerekçesiz kısa kararın duruşmada tefhim edildiği tarihten itibaren başladığı şeklinde oldukça katı, şekilci ve hak arama hürriyetini daraltıcı bir yorum benimsemiş, şirketin başvurusunu süre yönünden kesin olarak reddetmiştir. Anayasa Mahkemesi, somut olayla birebir aynı nitelikteki emsal Rüstem Gül kararında belirlediği ve istikrar kazanmış anayasal ilkeleri bu dosyada da tereddütsüz uygulamıştır.

Bölge Adliye Mahkemesinin, karar gerekçesini bilmeyen ve davasının neden aleyhine sonuçlandığından habersiz olan başvurucudan kısa kararın tefhiminden itibaren istinaf yoluna başvurma süresini hesaplamasını beklemesi, başvurucu üzerinde adalete erişimi imkânsız kılan son derece ağır bir külfet oluşturmuştur. İstinaf süresinin, ilk derece mahkemesinin gerekçeyi açıklamadan sadece hüküm sonucunu bildirmesiyle başlatılması yönündeki bu yargısal yorum, vatandaşlar açısından tamamen öngörülemez niteliktedir. Başvurucunun yasal kanun yoluna ulaşmak isterken mahkemeler eliyle maruz kaldığı bu katı yorum, süre kısıtlamasıyla hedeflenen hukuki belirlilik gibi meşru amaçlarla orantısız bulunmuş ve Anayasa Mahkemesi tarafından müdahalenin ölçülü olmadığı açıkça saptanmıştır.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi İkinci Bölümü, kararın gerekçesi açıklanmadan sadece tefhimden başlatılan süre gözetilerek istinaf talebinin reddedilmesinin adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkını ihlal ettiği yönünde karar vermiş ve ihlalin sonuçlarının ortadan kaldırılması amacıyla yeniden yargılama yapılması için başvuruyu kabul etmiştir.