Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Mobbing iddialarında süreklilik ve sistematiklik şartı aranır.
• Olağan idari hatalar doğrudan hizmet kusuru oluşturmaz.
• Manevi tazminat için ağır bir hizmet kusuru gerekir.
• Münferit hukuka aykırılıklar psikolojik taciz sayılamaz.

Bu karar, kamu görevlilerinin görev yerlerinde karşılaştıkları olumsuz tutum ve işlemlerin hangi aşamada "mobbing" (psikolojik taciz) olarak nitelendirilebileceği ve idarenin manevi tazminat sorumluluğunun doğması için gereken şartlar açısından büyük önem taşımaktadır. Danıştay, idari işlemlerin yargı mercii tarafından iptal edilmesinin veya görev sırasındaki bireysel uyuşmazlıkların tek başına mobbing iddiasını kanıtlamaya yetmeyeceğini, mobbingin varlığı için eylemlerin hiyerarşik bir yapı içinde uzun süreli, sistematik ve kişiyi yıldırma kastıyla yapılmış olmasının şart olduğunu açıkça ortaya koymuştur.

Karar, idare hukukundaki hizmet kusuru teorisi bağlamında manevi tazminat taleplerinin sınırlarını da netleştirmektedir. Her hukuki aykırılığın veya idari hatanın doğrudan manevi tazminat ödenmesini gerektiren ağır bir hizmet kusuru sayılamayacağı vurgulanmıştır. İdarenin manevi tazminat ödemekle yükümlü tutulabilmesi için, söz konusu hukuka aykırılığın kişinin onur, şeref ve manevi bütünlüğünde ağır bir zedelenmeye yol açacak boyutta olması aranmaktadır. Özellikle hiyerarşinin katı olduğu askerî ve kolluk kurumlarında, amirlerin astlarına yönelik idari işlemlerinin denetiminde, salt hukuka aykırılığın ötesinde amaca yönelik özel bir yıldırma kastının aranması, idari istikrarın korunmasına hizmet etmektedir.

Benzer davalardaki emsal etkisi açısından bu içtihat, kamu çalışanlarının üstleriyle veya idareyle yaşadıkları her türlü uyuşmazlığı, yer değiştirme veya disiplin işlemini doğrudan mobbing davasına dönüştürmelerinin önüne geçecek güçlü bir hukuki filtre işlevi görmektedir. Kamu görevlilerinin psikolojik taciz iddialarını ispatlarken, birbirinden kopuk münferit olaylar yerine, eylemler arasındaki illiyet bağını ve sistematik yıldırma amacını somut delillerle ortaya koymaları gerektiği, Danıştay'ın yerleşik bir prensibi olarak bir kez daha teyit edilmiştir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Jandarma Genel Komutanlığı bünyesinde uzman jandarma olarak görev yapan davacı, atandığı farklı birliklerde üstleri konumundaki komutanları tarafından kendisine yönelik çeşitli psikolojik taciz (mobbing) eylemlerinde bulunulduğunu iddia ederek dava açmıştır. Davacı uyuşmazlığa konu olaylar silsilesinde; haksız yere emre itaatsizlik suçlamasıyla disiplin cezası aldığını, bir üstü tarafından darp edilip tehdit edildiğini, isteği dışında uzak bir ilçeye atandığını, kendisine sürekli haksız dış karakol görevleri yazıldığını, hastaneye sevk taleplerinin geciktirildiğini ve sandalyesine fare yapıştırıcısı sürülmesi gibi aşağılayıcı muamelelere maruz kaldığını ileri sürmüştür. Yaşadığı bu süreçler sonucunda psikolojik sağlığının bozulduğunu, psikiyatri kliniğinde tedavi gördüğünü ve nihayetinde "Jandarma Genel Komutanlığında görev yapamaz" raporu ile malulen emekliye sevk edildiğini belirten davacı, idarenin ajanları eliyle gerçekleştirdiği eylemler sebebiyle uğradığı zararların karşılığı olarak 250.000 TL manevi tazminat talebinde bulunmuştur.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Danıştay ve idare mahkemeleri, idarenin hizmet kusuru ve mobbing iddialarına dayalı manevi tazminat sorumluluğunu değerlendirirken yerleşik idare hukuku prensiplerini esas almaktadır. Öncelikli olarak, 2577 sayılı İdari Yargılama Usulü Kanunu m.2 uyarınca, idari eylem ve işlemlerden dolayı kişisel hakları doğrudan muhtel olanlar tarafından açılan tam yargı davalarında, idarenin tazminle yükümlü tutulabilmesi için ortada bir hizmet kusurunun veya kusursuz sorumluluk halinin bulunması, bir zararın doğması ve zararla kusur arasında illiyet bağının olması gerekmektedir.

Yargısal içtihatlarda kabul edildiği üzere "mobbing" (psikolojik taciz); özellikle hiyerarşik olarak yapılanmış gruplarda ve kontrolün zayıf olduğu örgütlerde, gücü elinde bulunduran kişinin veya grubun, diğerlerine karşı cinsiyet, yaş veya ırk ayrımı gözetmeksizin uyguladığı, kişiyi iş yaşamından dışlamak veya bezdirmek amacıyla kasıtlı olarak yapılan, uzun süreli ve sistematik baskı, rahatsız etme ve yıldırma eylemlerinin bütünüdür. Bir eylemin mobbing olarak nitelendirilebilmesi için münferit bir olaydan ziyade, süreklilik arz eden ve belli bir amaca yönelik sistematik bir bütünlük sergilemesi şarttır.

Öte yandan, idare hukukunda idarenin manevi tazminat ödemekle sorumlu tutulabilmesi için, tespit edilen hukuki sakatlığın veya hizmet kusurunun belirli bir ağırlık derecesine ulaşması aranmaktadır. Her idarenin işleyebileceği türden, olağan nitelikteki hukuki yanlışlıklar veya mahkeme kararıyla iptal edilen her idari işlem, kendiliğinden bir hizmet kusuru doğurmaz. Manevi tazminat; ancak kişinin şeref, haysiyet, onur gibi manevi kişiliğini derinden sarsacak, kişide ağır bir elem, keder ve üzüntü yaratacak boyuttaki idari eylem veya işlemler neticesinde ödenebilir. Salt iddialar ve birbirinden bağımsız olaylar, aranan şartlar gerçekleşmeden idarenin tazminat sorumluluğunu doğurmamaktadır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

İlk derece mahkemesi ve temyiz mercii olan Danıştay tarafından dosyadaki bilgi ve belgeler üzerinde yapılan incelemeler neticesinde, davacının maruz kaldığını iddia ettiği olayların bütünü ve idarenin hukuki sorumluluğu ayrıntılı olarak irdelenmiştir. Dosya kapsamında, davacının geçmişte haksız bir disiplin soruşturması geçirdiği, bir amiri tarafından darp edildiği ve bu fiil nedeniyle ilgili şahsın ceza mahkemesinde mahkum olduğu, ayrıca idarece tesis edilen atama işleminin idari yargı mercii tarafından iptal edildiği tespit edilmiştir. Ancak idari yargı mercileri, bu olayların her ne kadar kendi içlerinde hukuka aykırılık teşkil etse de, davacıya karşı yürütülen planlı, uzun süreli ve sistematik bir psikolojik taciz (mobbing) kampanyasının parçası olduğu yönünde hukuken kabul edilebilir nitelikte bir kanıt bulunmadığını değerlendirmiştir.

Mahkemeler, davacının iddia ettiği hususların; kontrolün zayıf olduğu örgütlerde gücü elinde bulunduran kişi ya da gruplar tarafından uzun süreli ve sistemli bir biçimde uygulanan psikolojik yıldırma tanımı kapsamına girmediğini vurgulamıştır. Meydana gelen uyuşmazlıklar, idari işleyiş içinde karşılaşılan ve bir kısmı idari yargı ile ceza yargısı süreçleriyle zaten çözüme kavuşturulmuş olan münferit nitelikteki sorunlar olarak nitelendirilmiştir. Davacının komutanları tarafından kendisine karşı kasıtlı bir yıldırma politikası izlendiği iddiası somut ve şüpheye yer bırakmayacak delillerle desteklenememiştir.

Ayrıca, idarenin manevi tazminat sorumluluğunun doğabilmesi için gerekli olan "hizmet kusuru" şartının somut uyuşmazlıkta manevi tazminatı gerektirecek ağırlıkta gerçekleşmediği sonucuna varılmıştır. İdarenin işleyebileceği türden olağan hukuki yanlışlıkların veya iptal edilen atama işlemlerinin doğrudan ağır bir hizmet kusuru oluşturmayacağı belirtilmiştir. Davacının onur, şeref ve manevi kişiliğini sarsacak, onda ağır bir elem ve keder duygusu yaratacak boyutta bir idari işlemin veya eylemin varlığı ortaya konulamamıştır. Davacının yaşadığı psikolojik rahatsızlık sebebiyle malulen emekliye sevk edilmiş olması da tek başına idarenin sistemli eylemleri ile doğan zarar arasında doğrudan bir illiyet bağı kurmaya yeterli görülmemiştir.

Sonuç olarak Danıştay 2. Dairesi, davacının manevi tazminat isteminin reddi yönünde idare mahkemesince verilen karara karşı yapılan istinaf başvurusunun reddine ilişkin Bölge İdare Mahkemesi kararını usul ve hukuka uygun bularak kararı onamıştır.