Adil Yargılanma Hakkı

Duruşma sırasında aleyhinize olan belgelere erişim imkânı sağlanmadan ve bu belgeleri incelemeniz için yeterli zaman tanınmadan savunma yapmaya zorlanmanız adil bir yargılama olarak kabul edilmemektedir. Kişinin üzerine atılı suçlamalarla ilgili olarak, özellikle yargılamanın seyrini değiştirebilecek teknik veya karmaşık belgelere karşı hazırlık yapabilmesi en temel güvencelerden biridir.

Askeri okulların kapatılması ve nasıpların yapılmaması işlemlerine karşı açtığınız davanın incelenmeksizin reddedilmesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkı güvencelerinin ihlali niteliğindedir. Mahkemeler, bu tür durumlarda doğrudan kanun hükmünde kararname ile tesis edilen işlemleri incelemeden reddetmek yerine, uyuşmazlığın çözümü için dosyayı yargısal denetime imkân sağlayacak mercilere göndermelidir.

Kanun hükmünde kararname ile doğrudan tesis edilen hukuki statünüze ilişkin işlemlerin yargısal denetime tabi tutulabilmesi için mahkemelerin davanızı doğrudan reddetmek yerine OHAL Komisyonu incelemesine sunması gerekirdi. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, kanun hükmünde kararname ile doğrudan işlem tesis edildiği tespit edildikten sonra davanın incelenmeksizin reddedilmesi, hakkınızı aramanızı imkânsız hâle getirmektedir.

Mahkemelerin yargılama sırasında ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya ayrıntılı bir şekilde tek tek yanıt verme zorunluluğu bulunmamakla birlikte, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialara makul bir gerekçe ile cevap vermeleri şarttır. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, muhakeme sürecinde açık ve somut bir biçimde öne sürdüğünüz, özellikle mesleki yaşamınız veya özel hayatınız üzerinde doğrudan etkileri olan argümanların mahkemelerce bütünüyle cevapsız bırakılması adil yargılanma hakkı ihlali anlamına gelmektedir.

Birden fazla sanığın bulunduğu bir ceza davasında diğer bir sanık yönünden temyiz duruşması açılmasına rağmen sizin için duruşma açılmaması ve tarafınıza tebligat yapılmaması tek başına savunma hakkınızı kısıtlamaz. Yargıtay ilgili dairesi, her bir sanığın durumunu ve ileri sürdüğü temyiz gerekçelerini kendi içinde ayrı ayrı değerlendirerek duruşma açılıp açılmayacağına karar verme yetkisine sahiptir.

Ceza davalarının temyiz incelemesinde Yargıtay tarafından duruşma açılmaması tek başına adil yargılanma hakkının ihlali anlamına gelmemektedir. Temyiz aşamasında duruşmalı inceleme yapılıp yapılmaması mahkemenin takdirine bağlı bir konudur.

Sizinle aynı dosyada yargılanan başka bir sanık için duruşma açılmış olsa bile, hakkınızda duruşmalı inceleme yapılmamasına karar verilmişse size duruşma tebligatı gönderilmemesi yasalara aykırı bir durum oluşturmaz. Yargıtay ilgili daireleri, temyiz taleplerini incelerken her bir sanığın durumunu kendi şartları içinde ayrı ayrı değerlendirerek bazı sanıklar için duruşma açıp diğerleri için dosyayı evrak üzerinden sonuçlandırabilir.

Sizin bizzat hazır bulunmadığınız duruşmalarda veya ara celselerde alınan tanık beyanlarının, doğruluğu test edilmeden ve size soru sorma hakkı tanınmadan doğrudan hükme esas alınması hukuka aykırılık oluşturabilir. Mahkemelerin, yargı çevresi dışında bulunan tanıkların ifadelerini sadece bulundukları şehirdeki mahkemeler aracılığıyla alması ve duruşmada sizin veya avukatınızın bu kişilere soru sormasına imkân sağlayacak bağlantıları kurmaması savunma hakkını kısıtlar.

Mahkemede sadece kısa karar okunmuş ve kararın gerekçesi açıklanmamışsa istinaf başvuru süreniz bu kısa kararın okunduğu tarihte başlamaz. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, gerekçesi açıklanmamış bir hüküm usulüne uygun şekilde tefhim edilmiş yani yüzünüze okunmuş sayılmamaktadır.

Bu durumda Anayasa ile güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkı ihlal edilmiş olmaktadır. İcra mahkemelerinde görülen davalarda verilen kararların gerekçesi açıklanmadan sadece hüküm sonucunun duruşmada bildirilmesiyle kanun yoluna başvuru süresinin başlatılması, hukuken geçerli bir tefhim işlemi olarak değerlendirilemez.