Adil Yargılanma Hakkı

Ceza yargılamasında aleyhinize ifade veren bir tanığı duruşmada sorgulama veya ona soru sordurma imkânınızın elinizden alınması kural olarak adil yargılanma hakkınızın ihlaline yol açabilir. Bir ceza davasında hakkınızda verilen mahkûmiyet kararı tek veya belirleyici ölçüde sizin veya avukatınızın sorgulama fırsatı bulamadığı bir kimsenin ifadelerine dayandırılmışsa, mahkemenin bu durumu telafi edecek karşı dengeleyici güvenceler sağlaması gerekmektedir.

Sadece başkalarının sizinle telefonla iletişim kurduğuna dair kayıtlar ile duruşmada bizzat soru sorma fırsatı bulamadığınız bir tanığın beyanlarına dayanılarak ve yeterli araştırma yapılmadan verilen bir mahkûmiyet kararı hukuki açıdan önemli eksiklikler barındırır ve hak ihlallerine yol açabilir. Bir kişinin örgütün haberleşme ağına dâhil olup olmadığının hukuki bir kesinlik içinde ortaya konulabilmesi için mahkemeler tarafından çok yönlü ve derinlemesine araştırmalar yapılması gerekmektedir.

İdare mahkemesine açtığınız davada mahkemenin, hakkınızda tesis edilen idari işlemlerin tamamını ve bu işlemlerin asıl dayanağını esastan inceleyerek bir karara varması gerekir. Hakkınızda yürütülen bir ceza soruşturması sebebiyle emniyet bildirimine dayanılarak bursunuzun kesilmesi ve yurttan süresiz çıkarılma cezası almanız durumunda, bu işlemlere karşı açtığınız davada mahkeme yalnızca burs kesme işlemini değerlendirmemelidir.

Mahkeme kararının fiilî imkânsızlıklar nedeniyle aynen uygulanamadığı durumlarda dahi devletin, bu durumun yol açtığı maddi ve manevi zararları gidermekle yükümlü olduğu kabul edilmektedir. Özelleştirme süreci gibi sebeplerle çalıştığınız kurumun tüzel kişiliğinin ortadan kalkması ve bu nedenle lehinize verilen iptal kararının yerine getirilememesi, idareyi sorumluluktan mutlak surette kurtarmamaktadır.

Kazandığınız iptal kararının idare tarafından fiilî veya hukuki imkânsızlıklar gerekçe gösterilerek uygulanmaması üzerine açtığınız tam yargı davasının reddedilmesi durumunda, Anayasa Mahkemesine yapacağınız bireysel başvuru neticesinde hakkınızın ihlal edildiği yönünde bir karar alabilirsiniz. Anayasa Mahkemesi, idarenin mahkeme kararını yerine getirmek için fiilî imkânsızlıklar yaşasa bile bu durumun yol açtığı zararları gidermek zorunda olduğunu, bu zararların giderilmemesinin adil yargılanma hakkı kapsamındaki kararın icrası hakkı ihlali anlamına geldiğini kabul etmektedir.

Trafik kontrolünde alkollü çıkmanız üzerine hastaneden aldığınız temiz raporun mahkemece hiç değerlendirilmemesi durumunda Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilirsiniz. Karayolları Trafik Kanunu kapsamında verilen idari para cezası ve ehliyetin geri alınması işlemlerine karşı sulh ceza hâkimliğine yaptığınız itirazlarda, hâkimin sunduğunuz delilleri incelemesi gerekmektedir.

Anayasa Mahkemesi, geçiminizi sağladığınız ehliyetinizin geri alınmasına itiraz ederken sunduğunuz ve sonucu değiştirebilecek nitelikteki hastane raporunun mahkemece incelenmemesi durumunda ihlal kararı vererek dosyayı yeniden yargılama yapılması için yerel mahkemeye gönderir. İdari yaptırımlar sonucunda sürücü belgenizin elinizden alınması, özellikle şoförlük mesleğini icra eden kişiler için ağır mağduriyetlere yol açabilmektedir.

Askerî okuldan mezuniyet aşamasındayken olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi ile atamanızın yapılmamasına karşı açtığınız davanın incelenmeksizin reddedilmesi mahkemeye erişim hakkınızın ihlali anlamına gelebilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, doğrudan kanun hükmünde kararname ile tesis edilen ve hukuki statünüzü etkileyen bu tür işlemlere karşı açılan davaların mahkemeler tarafından doğrudan reddedilmemesi gerekmektedir.

Mahkemelerin, idarenin herhangi bir takdir yetkisi bulunmadığı ve işlemin doğrudan kanun hükmünde kararname ile yapıldığı gerekçesiyle davanızı esastan incelemeden reddetmesi adil yargılanma hakkınıza aykırılık teşkil etmektedir. Anayasa Mahkemesi, askerî okulların kapatılması ve öğrencilerin nasıplarının yapılmaması gibi doğrudan kanun hükmünde kararname ile kurulan işlemlerin yargısal denetim dışında bırakılamayacağını vurgulamaktadır.

Mahkemenin iddia makamının mütalaasına karşı savunma hazırlamak için makul bir süre talebini reddetmesi anayasal hakların ihlali anlamına gelebilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, suç isnadı altındaki kişiye savunmasını hazırlayabilmesi için yeterli zamanın tanınması gereklidir.