Adil Yargılanma Hakkı

İnfaz hâkimliğinin lehinize verdiği karara savcılık tarafından itiraz edilmesi üzerine, ağır ceza mahkemesinin sizden hiçbir sözlü savunma almadan disiplin cezasını onaylaması hukuken geçerli değildir. Ceza infaz kurumlarında yürütülen disiplin soruşturmaları neticesinde verilen cezalara karşı yargısal yollara başvurduğunuzda, mahkemelerin itirazları değerlendirirken savunma hakkınızı kısıtlamaması esastır.

Askerî okuldan ilişiğinizin kesilmesi ve subay olarak nasbınızın yapılmaması işleminin iptali için açtığınız davanın esasa girilmeden reddedilmesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkınızın ihlali sonucunu doğurmaktadır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, doğrudan kanun hükmünde kararname ile tesis edilen bu tür işlemlere karşı açılan davalarda mahkemelerin dosyayı incelenmeksizin reddetmek yerine, uyuşmazlığı çözmekle yetkilendirilen Olağanüstü Hâl İşlemleri İnceleme Komisyonu bünyesine göndermesi gerekirdi.

İdare mahkemesinin davanızı doğrudan reddetmek yerine yasal düzenlemeler uyarınca ilgili uyuşmazlıkları incelemekle görevlendirilen komisyona göndermesi gerekirdi ve bu işlemin yapılmaması mahkemeye erişim hakkının ihlali olarak kabul edilmektedir. İlgili kanunlar uyarınca, olağanüstü hâl döneminde doğrudan kanun hükmünde kararname ile tesis edilen ilişiğin kesilmesi veya rütbe nasbının yapılmaması gibi idari işlemler hakkında karar verme görevi açıkça kurulan bu özel komisyona verilmiştir.

Olayın hemen ardından kurulan komisyonlardan alınan ilk ödemeler zararın tamamını karşılamıyorsa ve yıllar sonra ortaya çıkan kalıcı sakatlık veya psikolojik sorunlar yeni raporlarla belgelenmişse, oluşan güncel ve kesin zararlarınızın ödenmesi için idareye yeniden başvuruda bulunabilirsiniz. Olayın meydana geldiği tarihlerde yapılan değerlendirmelerin sadece o anki basit tıbbi müdahaleleri kapsadığı ve zararın gerçek boyutunu yansıtmadığı sonradan alınan ayrıntılı sağlık kurulu raporu ile ispatlandığında, ilk ödemeyi kabul etmiş olmanız yeni duruma dair dava hakkınızı ortadan kaldırmaz.

Mahkemenin hükme esas aldığı bilirkişi raporunu tarafınıza tebliğ etmemesi ve bu rapora karşı itiraz hakkınızı kullanmanızı engellemesi adil yargılanma hakkınızı ihlal edebilecek ciddi bir usul eksikliğidir. Anayasa Mahkemesi önüne gelen bir uyuşmazlıkta, mahkeme idari yaptırım kararına yapılan itirazı incelerken dosyayı bilirkişiye göndermiş ve gelen rapora dayanarak ceza miktarında indirime gitmiştir.

İdare mahkemelerinin, kanun hükmünde kararname ile tesis edilen hukuki statünüze ilişkin doğrudan işlemler hakkında inceleme yapmadan davayı yetkili kurula göndermesi anayasal güvencelerinizin sağlanması açısından hukuki bir zorunluluktur. Askeri öğrencilerin nasbının yapılmaması işlemi doğrudan bir hukuki düzenleme ile varlık kazanmış olsa da, yasal mevzuat bu tür işlemler hakkında karar verme görevini açıkça olağanüstü hâl döneminde kurulan komisyona bırakmıştır.

Mahkemenin sizin bizzat duruşmada hazır bulunma talebinizi geçerli ve zorlayıcı bir neden göstermeden reddetmesi ve rızanız dışında uzaktan bağlantı sistemiyle duruşmaya katılmanıza karar vermesi adil yargılanma hakkı ihlali sayılabilmektedir. Yüksek mahkeme içtihatlarına göre, özellikle ağır suçlamalarla veya yüksek cezalarla yargılanan kişilerin mahkeme huzurunda bizzat bulunarak savunma yapma talepleri büyük önem taşımaktadır.

Mahkemenin, davanın sonucunu doğrudan etkileyebilecek nitelikteki esaslı iddialarınızı ve dayandığınız kanun maddelerini kararında hiç tartışmaması ve değerlendirmemesi açık bir hak ihlali olarak kabul edilebilir. Anayasa uyarınca bütün mahkemelerin her türlü kararlarını gerekçeli olarak yazması yasal bir zorunluluktur.

İthal ettiğiniz ürünlerle ilgili olarak satıcı ülkenin gümrük idaresinin belgeleri hatalı düzenlemesi nedeniyle tarafınıza kesilen para cezalarına karşı açacağınız davalarda, öncelikle gümrük işlemlerinde üzerinize düşen yasal yükümlülükleri eksiksiz yerine getirdiğinizi savunabilirsiniz. İhracatçı gümrük idaresinin dolaşım belgesini yanlışlıkla onayladığını kabul etmesi durumunda, sizin bu belgenin hatalı olduğunu bilme imkânınızın bulunmadığını ve dolayısıyla eyleminizde kasıt veya kusur olmadığını ileri sürme hakkınız bulunmaktadır.

İdari yargıda açılan tam yargı davalarında dava dilekçesinde belirtilen miktarın artırılması işlemi kanuni düzenlemeler ve yargı içtihatları uyarınca kural olarak ilk derece mahkemeleri tarafından nihai karar verilinceye kadar yapılabilmektedir. Bu kural, mahkemelerin davaları gereksiz yere uzatmadan sonuçlandırmasını sağlamak ve usul ekonomisi ile iyi adalet yönetimi ilkelerini korumak gibi meşru bir amaca hizmet etmektedir.