Aydınlatma Yükümlülüğü

Kanun koyucu, devletin ekonomik menfaatleri, suç işlenmesinin önlenmesi veya adli soruşturmaların yürütülmesi gibi üstün kamu yararı barındıran bazı özel durumları aydınlatma yükümlülüğü istisnaları arasına alarak bu kurumlara muafiyet tanımıştır. Örneğin, kolluk kuvvetleri tarafından yürütülen bir suç soruşturmasında şüphelinin verilerinin işlenmesi sırasında veya vergi müfettişlerinin gerçekleştirdiği mali denetim süreçlerinde, ilgili mercilerin size önceden bilgi vermesi incelemenin selametini tehlikeye sokabileceği için aydınlatma yapma zorunlulukları kural olarak bulunmamaktadır.

Size sağlık merkezinde sunulan belgede, hem yapılacak tıbbi müdahalenin risklerine dair bilgilendirmenin hem kanuni aydınlatma metninin hem de verilerinizin işlenmesine yönelik onayın birleştirilerek tek seferde imzalatılması yasal düzenlemelere aykırılık teşkil edebilecek bir uygulamadır. Kanun çerçevesinde veri sorumlusunun sizi aydınlatma ve bilgilendirme yükümlülüğü ile sizden verilerinizi işleyebilmek için talep edeceği açık rıza süreci birbirinden tamamen bağımsız ve net bir şekilde yürütülmek mecburiyetindedir.

Hekimin veya hizmet sunan platformun, uzaktan sağlık hizmeti sunmadan önce sizi hizmetin mahiyeti, riskleri ve potansiyel dezavantajları konusunda bilgilendirmemesi açık bir hukuka aykırılık durumu oluşturabilir. Mevcut hukuki düzenlemelere göre, hekim size uygulanacak tıbbi müdahalenin sonuçları, tehlikeleri ve uzaktan alınacak hizmetin yüz yüze tedavinin tam bir muadili olamayacağı konularında kapsamlı bir aydınlatma yapmakla yükümlüdür.

Aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi ile açık rıza alınması işlemlerinin aynı kutucuk üzerinden veya iç içe geçmiş tek bir metinle gerçekleştirilmesi, mevzuat uygulamaları açısından uygun bulunmayan bir yöntemdir. Aydınlatma yükümlülüğü, veri sorumlusunun yerine getirmesi gereken kanuni bir zorunluluk iken, rıza alınması kişinin özgür iradesiyle karar vermesi gereken ayrı bir süreçtir.

Hastane gibi sağlık hizmeti sunan kurumların kişisel verilerinizi elde etmeden önce size hangi verilerinizi hangi amaçlarla işleyeceklerini anlaşılır ve sade bir dille bildirmeleri gerekmektedir. Kanun koyucu, bu bilgilendirme sürecini veri sorumluları için bir aydınlatma yükümlülüğü olarak düzenlemiş olup bu yükümlülüğün usulüne uygun yerine getirilmemesi durumunda yapılan veri işleme faaliyetinin hukuka aykırı olarak değerlendirilme ihtimali bulunmaktadır.

Standart sözleşme gibi uygun güvencelerden birinin sağlanması durumunda yurt dışına veri aktarımı için ilgili kişilerden açık rıza alınması zorunlu olmamakla birlikte, aktarım öncesinde mutlaka şeffaf bir şekilde aydınlatma yükümlülüğü yerine getirilmelidir. Veri sorumlusu, kişisel verilerin kim tarafından, hangi hukuki sebebe dayanılarak, hangi amaçla işleneceğini ve yurt dışındaki hangi alıcı gruplarına aktarılacağını veri sahiplerine sade ve anlaşılır bir dille bildirmelidir.

Hayır, kurumların sizden kişisel verilerinizi toplarken bu verileri hangi amaçla, kimlerle paylaşacaklarını ve kanuni haklarınızın neler olduğunu baştan açıklamaması yasal düzenlemelere aykırıdır. Her kurum, kişisel verilerinizi alırken ve işlerken size karşı mutlak bir aydınlatma yükümlülüğü altındadır ve bu yükümlülük anayasa ile güvence altına alınmış olan bilgi edinme hakkınızın temel bir parçasıdır.

Kişisel verilerinizin sizden elde edildiği esnada, verileri toplayan kurumun size verilerin işlenme amacı, kimlere ve hangi amaçla aktarılabileceği gibi konularda detaylı bilgi vermesi kanuni bir zorunluluktur. Hukukumuzda aydınlatma yükümlülüğü olarak adlandırılan bu kural, veri işleme faaliyetinin hukuka uygun, adil ve şeffaf bir şekilde yürütülmesinin temel şartlarından biri olarak kabul edilmektedir.

Arabulucunun, hukuki sürece başlamadan hemen önce sizi arabuluculuğun işleyişi, yasal sonuçları ve süreçte vereceğiniz kişisel verilerinizin nasıl kullanılacağı konusunda detaylı bir biçimde bilgilendirmesi, aydınlatma yükümlülüğü kapsamındaki en temel yasal görevlerinden biridir. Görüşmelerin şeffaflığını sağlayan ve veri koruma hukukunun temel taşı sayılan bu zorunluluk, özellikle rızanıza başvurulacak durumlarda onayınızın sonuçları hakkında net bir bilinçle hareket etmenizi güvence altına almayı hedefler.

Bilgilerinizi toplayan kişi veya kurumlar, en geç bu verilerin elde edilmesi sırasında sizi şeffaf bir şekilde bilgilendirmekle yükümlü olup bu sürece hukuki boyutta aydınlatma yükümlülüğü adı verilmektedir. Hukuka aykırı bir uygulamanın önüne geçilebilmesi adına, verilerinizi alan kurumun kendi kimliğini, bu verileri hangi amaçla işleyeceğini, kimlere hangi sebeple aktarabileceğini, verileri toplama yöntemini ve hukuki sebebini size açıkça bildirmesi gerekir.