Aydınlatma Yükümlülüğü

İşe alım sürecinde verilerinizi işleyen şirketin, kişisel verilerinizin tamamen veya kısmen otomatik yollarla işleneceği ve mimikleriniz gibi analizlerin yapılacağı konusunda mülakat öncesinde sizi açıkça bilgilendirmemiş olması, aydınlatma yükümlülüğü ihlali olarak değerlendirilebilecek bir eylemdir. Kanun uyarınca veri sorumlusu konumundaki işverenin, kişisel verilerinizi hangi amaçla ve yöntemle işlediğini size şeffaf bir biçimde, en baştan bildirmesi zorunludur.

Kesinlikle mecburidir, zira kanun gereği veri sorumlusu veya yetkilendirdiği kişi, kişisel verilerinizi elde ettiği sırada sizi verilerin hangi amaçla işleneceği ve kimlere aktarılacağı konusunda mutlaka bilgilendirmek zorundadır. Aydınlatma yükümlülüğü adı verilen bu kural, açık rıza alınan veya kanundaki diğer hukuka uygunluk nedenlerine dayanılarak yapılan tüm veri işleme faaliyetlerinde eksiksiz olarak yerine getirilmelidir.

Veri işleyen şirketlerin, kişisel bilgilerinizi yapay zeka sistemlerinin eğitiminde veya profilleme faaliyetlerinde kullanmadan önce sizi açık, sade ve anlaşılır bir dille bilgilendirmesi kanuni bir zorunluluktur. Bu işleme aydınlatma yükümlülüğü denilmektedir ve verilerinizin neden toplandığını, hangi algoritmik süreçlerden geçeceğini ve sonuçlarının neler olabileceğini bilmek en temel hakkınızdır.

Veri işleyen kurum ve kuruluşların, kullanıcıların verilerini nasıl kullanacaklarını açık, sade ve kişinin kolayca anlayabileceği bir dille bildirmesi yasal bir zorunluluktur. Türkiye'deki kullanıcılara hizmet veren platformların aydınlatma yükümlülüğü kapsamında bilgilendirme metinlerini Türkçe sunmamaları ve anlaşılması güç, çok uzun hukuki terimler içeren metinler kullanmaları mevzuata aykırılık teşkil edebilmektedir.

Kişisel verilerin elde edilmesi sırasında müşterilerin hakları, verilerin hangi amaçla işleneceği ve kimlere aktarılacağı gibi konularda bilgi verilmesini kapsayan aydınlatma yükümlülüğü, kural olarak bizzat veri sorumlusu olan şirketinize ait bir borçtur. Ancak, bu hukuki görevin fiilen yerine getirilmesi işini, sözleşme ve uygun talimatlar aracılığıyla sizin adınıza hareket eden çağrı merkezine bir alt yükümlülük olarak devretmeniz mümkündür.

Bir elektronik ticaret sitesinin kişisel verilerinizi toplarken size bu bilgilerin hangi amaçla kullanılacağına dair bilgi vermemesi, kanuni bir zorunluluk olan aydınlatma yükümlülüğü ihlali anlamına gelebilecektir. Mevzuata göre, verilerinizi toplayan veri sorumlusu kişi veya kurumlar; verilerinizin hangi amaçla işleneceği, kimlere aktarılabileceği, toplanma yöntemi ve hukuki sebebi ile haklarınız konusunda sizi en geç verilerin elde edildiği anda bilgilendirmek zorundadır.

Kişisel veri işleme faaliyetinin onaya dayalı olarak gerçekleştirildiği durumlarda, veri sorumlusu şirketlerin aydınlatma yükümlülüğü ile rıza alma işlemlerini birbirinden kesin surette ayrı ve bağımsız olarak yerine getirmesi yasal bir zorunluluktur. Tek bir kutucuk üzerinden hem bilgilendirme metninin okunduğunun teyit edilmesi hem de verilerin işlenmesine onay verilmesi şeklindeki yaygın uygulamalar, kişinin seçimlik haklarını özgürce kullanmasını imkânsızlaştırdığı için hukuka aykırı bir işlem olarak değerlendirilebilir.

Aydınlatma metni okuduğunuza dair onay ile verilerinizin işlenmesine yönelik rızanızın tek bir imza veya kutucukla aynı anda alınması mevzuata uygun bir uygulama değildir. Sağlık kurumlarının veri işlemeden önce sizi haklarınız konusunda bilgilendirmeyi amaçlayan aydınlatma yükümlülüğü ile sizin verilerinizin işlenmesine onay verdiğiniz mekanizmaların birbirinden tamamen ayrı tutulması gerekmektedir.

Avukatların, sizden vekaletname alırken veya hukuki bir işleminizi yürütürken kişisel verilerinizin nasıl işleneceği konusunda aydınlatma yükümlülüğü bulunmaktadır. İlgili kanunlar gereği bu yükümlülük, açık rızanızın alınmasının zorunlu olmadığı hallerde dahi peşinen yerine getirilmelidir.

Verilerinizi toplayan kişi veya kurumların, bu verileri elde etme aşamasında size bilgilerin hangi amaçla ve ne şekilde kullanılacağı konusunda açıklama yapmamaları yasal yükümlülüklerin ihlali anlamına gelebilmektedir. Kanun uyarınca, verilerinizi toplayan tarafın öncelikle aydınlatma yükümlülüğü çerçevesinde sizi bilgilendirmesi zorunludur ve bu bilgilendirme sizin herhangi bir talebinize bağlı olmaksızın doğrudan yerine getirilmelidir.