İnsan Hakları

Anayasa Mahkemesi, geçiminizi sağladığınız ehliyetinizin geri alınmasına itiraz ederken sunduğunuz ve sonucu değiştirebilecek nitelikteki hastane raporunun mahkemece incelenmemesi durumunda ihlal kararı vererek dosyayı yeniden yargılama yapılması için yerel mahkemeye gönderir. İdari yaptırımlar sonucunda sürücü belgenizin elinizden alınması, özellikle şoförlük mesleğini icra eden kişiler için ağır mağduriyetlere yol açabilmektedir.

Askerî okuldan mezuniyet aşamasındayken olağanüstü hâl kanun hükmünde kararnamesi ile atamanızın yapılmamasına karşı açtığınız davanın incelenmeksizin reddedilmesi mahkemeye erişim hakkınızın ihlali anlamına gelebilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, doğrudan kanun hükmünde kararname ile tesis edilen ve hukuki statünüzü etkileyen bu tür işlemlere karşı açılan davaların mahkemeler tarafından doğrudan reddedilmemesi gerekmektedir.

Mahkemelerin, idarenin herhangi bir takdir yetkisi bulunmadığı ve işlemin doğrudan kanun hükmünde kararname ile yapıldığı gerekçesiyle davanızı esastan incelemeden reddetmesi adil yargılanma hakkınıza aykırılık teşkil etmektedir. Anayasa Mahkemesi, askerî okulların kapatılması ve öğrencilerin nasıplarının yapılmaması gibi doğrudan kanun hükmünde kararname ile kurulan işlemlerin yargısal denetim dışında bırakılamayacağını vurgulamaktadır.

Mahkemenin iddia makamının mütalaasına karşı savunma hazırlamak için makul bir süre talebini reddetmesi anayasal hakların ihlali anlamına gelebilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, suç isnadı altındaki kişiye savunmasını hazırlayabilmesi için yeterli zamanın tanınması gereklidir.

Duruşma sırasında aleyhinize olan belgelere erişim imkânı sağlanmadan ve bu belgeleri incelemeniz için yeterli zaman tanınmadan savunma yapmaya zorlanmanız adil bir yargılama olarak kabul edilmemektedir. Kişinin üzerine atılı suçlamalarla ilgili olarak, özellikle yargılamanın seyrini değiştirebilecek teknik veya karmaşık belgelere karşı hazırlık yapabilmesi en temel güvencelerden biridir.

Askeri okulların kapatılması ve nasıpların yapılmaması işlemlerine karşı açtığınız davanın incelenmeksizin reddedilmesi, adil yargılanma hakkı kapsamındaki mahkemeye erişim hakkı güvencelerinin ihlali niteliğindedir. Mahkemeler, bu tür durumlarda doğrudan kanun hükmünde kararname ile tesis edilen işlemleri incelemeden reddetmek yerine, uyuşmazlığın çözümü için dosyayı yargısal denetime imkân sağlayacak mercilere göndermelidir.

Kanun hükmünde kararname ile doğrudan tesis edilen hukuki statünüze ilişkin işlemlerin yargısal denetime tabi tutulabilmesi için mahkemelerin davanızı doğrudan reddetmek yerine OHAL Komisyonu incelemesine sunması gerekirdi. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, kanun hükmünde kararname ile doğrudan işlem tesis edildiği tespit edildikten sonra davanın incelenmeksizin reddedilmesi, hakkınızı aramanızı imkânsız hâle getirmektedir.

Mahkemelerin yargılama sırasında ileri sürülen her türlü iddia ve savunmaya ayrıntılı bir şekilde tek tek yanıt verme zorunluluğu bulunmamakla birlikte, davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki esaslı iddialara makul bir gerekçe ile cevap vermeleri şarttır. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, muhakeme sürecinde açık ve somut bir biçimde öne sürdüğünüz, özellikle mesleki yaşamınız veya özel hayatınız üzerinde doğrudan etkileri olan argümanların mahkemelerce bütünüyle cevapsız bırakılması adil yargılanma hakkı ihlali anlamına gelmektedir.

Birden fazla sanığın bulunduğu bir ceza davasında diğer bir sanık yönünden temyiz duruşması açılmasına rağmen sizin için duruşma açılmaması ve tarafınıza tebligat yapılmaması tek başına savunma hakkınızı kısıtlamaz. Yargıtay ilgili dairesi, her bir sanığın durumunu ve ileri sürdüğü temyiz gerekçelerini kendi içinde ayrı ayrı değerlendirerek duruşma açılıp açılmayacağına karar verme yetkisine sahiptir.

Ceza davalarının temyiz incelemesinde Yargıtay tarafından duruşma açılmaması tek başına adil yargılanma hakkının ihlali anlamına gelmemektedir. Temyiz aşamasında duruşmalı inceleme yapılıp yapılmaması mahkemenin takdirine bağlı bir konudur.