İnsan Hakları

Anayasa Mahkemesi, tespit edilen hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için davanın yeniden görülmesinin yeterli bir giderim sağlayacağını değerlendirdiğinden, size doğrudan maddi veya manevi tazminat ödenmesine hükmetmeyecektir. Hukuki mekanizmaları işletme imkânından mahrum bırakılmanız sebebiyle anayasal haklarınızın ihlal edildiği saptandığında, asıl hukuki yarar bu ihlalin kaynağı olan mahkeme kararının düzeltilmesindedir.

Haksız yere gözaltında kaldığınız veya tutuklandığınız süreler için size ödenen tazminatın yetersiz olduğunu düşünüyorsanız, Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yaparak bu miktarın artırılması yolunda yeniden yargılama talep edebilirsiniz. Ceza davanız beraat veya takipsizlik kararıyla sonuçlandıktan sonra açtığınız tazminat davasında ağır ceza mahkemelerinin hükmettiği tutar, Anayasa Mahkemesinin benzer durumlarda verdiği tazminat miktarlarına göre kayda değer ölçüde düşük olmamalıdır.

Yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkınızın ihlal edildiği şikayetiyle doğrudan Anayasa Mahkemesi'ne başvurmadan önce, yasal olarak kurulan Tazminat Komisyonu yolunu tüketmeniz gerekmektedir. Yakın zamanda yürürlüğe giren yasal düzenlemeler uyarınca, yargılamaların makul sürede sonuçlandırılmadığı iddialarıyla yapılan başvurularda ilk bakışta ulaşılabilir olan ve ihlal iddialarıyla ilgili yeterli giderim sağlama kapasitesi bulunan bu komisyona müracaat edilmesi zorunlu kılınmıştır.

Ev hapsi olarak bilinen konutu terk etmeme şeklindeki adli kontrol tedbiri nedeniyle uğradığınız zararların tazmini için doğrudan Anayasa Mahkemesine süresi içinde başvurmanız gerekirdi. İlgili kanuni düzenlemelerde geçmiş dönemler için konutu terk etmeme tedbirine karşı açık bir tazminat talep etme hakkı öngörülmediğinden, beraat kararından sonra ağır ceza mahkemesinde tazminat davası açmanız size etkili bir çözüm sunmamaktadır.

Anayasa Mahkemesi size paranızı doğrudan geri vermez ancak hakkınızın ihlal edildiğini tespit ederek okul ücretinizin iadesi için yeniden yargılama yapılmasına karar verir. Yüksek mahkeme, hukuka uygunluğu şüphesiz olan kayıt ücreti alacağınızın iade edilmemesini mülkiyet hakkına yapılmış haksız bir müdahale olarak nitelendirmektedir.

Anayasa Mahkemesi'ne yapacağınız başvuru sonucunda, derece mahkemelerinin hakkınızdaki iddiaları somut olarak tartışmadığı tespit edilirse anayasal haklarınızın ihlal edildiğine ve yeniden yargılama yapılmasına karar verilebilmektedir. Anayasa Mahkemesi yapacağı bireysel başvuru incelemesinde, derece mahkemelerinin işten çıkarılmanıza dayanak yapılan iddiaları yeterli bir olgusal değerlendirme ve ikna edici bir gerekçe ile tartışıp tartışmadığını kontrol etmektedir.

Haksız uygulanan koruma tedbirleri yüzünden uğradığınız maddi zararlarınızın karşılanması için açtığınız davada verilen ret veya eksik hesaplama kararlarının bariz bir takdir hatası içermesi hâlinde bireysel başvuru yoluna gidebilirsiniz. Maddi zarar, haksız yere tutuklu veya gözaltında kaldığınız dönemde mal varlığınızda fiilen meydana gelen azalma ya da yoksun kalınan kâr şeklinde ortaya çıkabilmektedir.

Tazminat davanızın makul sürede sonuçlanmaması nedeniyle yaşadığınız mağduriyetler için doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmadan önce kanunla kurulan ilgili komisyona müracaat etmeniz gerekmektedir. Yakın zamanda yapılan yasal düzenlemeler sonucunda, yargılamaların çok uzun sürmesi sebebiyle oluşan hak ihlali iddialarının çözümü için Tazminat Komisyonu görevlendirilmiş ve bu komisyona başvuru yolu getirilmiştir.

Hakkınızda verilen beraat kararına rağmen yargılama sürecinde uygulanan konutu terk etmeme şeklindeki adli kontrol tedbiri nedeniyle yaşadığınız mağduriyetler için doğrudan bireysel başvuru yoluna gitmeniz gerekmektedir. Hukuk sistemimizde eski tarihli kesinleşen kararlar bakımından adli kontrol tedbiri uygulamalarından doğan zararların tazmini için etkili bir dava yolu öngörülmemiştir.

Bir davada taraf sıfatınız bulunmuyorsa ve bu dava sonucunda verilen kararlardan doğrudan etkilenmiyorsanız Anayasa Mahkemesine bireysel başvuru yapmanız kural olarak mümkün değildir. Anayasa Mahkemesinin yerleşik kararlarına göre, bireysel başvuru hakkının kullanılabilmesi için kişinin ihlale yol açtığı ileri sürülen kamusal eylem veya işlemden kişisel olarak ve doğrudan etkilenmiş olması, yani mağdur sıfatı taşıması gerekmektedir.