Manevi Tazminat

Devletin bireylerin manevi varlığının bir parçası olan kişisel şeref ve itibarına üçüncü kişilerin saldırılarını önlemek şeklinde bir pozitif yükümlülüğü elbette bulunmaktadır. Ancak mahkemeler bu yükümlülüğü yerine getirirken sizin itibarınızın korunması hakkı ile karşı tarafın anayasal güvence altındaki düşüncelerini yayma hakkı arasında adil bir denge kurmak zorundadır.

Kamulaştırmasız el atma nedeniyle mülkiyet hakkının ihlal edildiğinin tespit edildiği durumlarda, her zaman arazinin fiziken iadesi veya yeniden yargılama yapılması mümkün olmayabilir ve bu gibi hâllerde etkin giderim yolu olarak tazminat ödenmesine karar verilir. Anayasa Mahkemesi uygulamalarında, anayasal hak ihlalinin sonuçlarının ortadan kaldırılması için yeniden yargılama yapılmasında hukuki bir yarar bulunmadığı tespit edildiğinde, mağduriyetin giderilmesi amacıyla eski hâle getirme kuralı çerçevesinde tazminat mekanizması işletilmektedir.

Evinizin üzerindeki tedbir kararının çok uzun sürmesi nedeniyle yaşadığınız mağduriyetin giderilmesi için manevi tazminat talebinde bulunmanız mümkündür. Yargısal makamların, bir taşınmazın üzerine tedbir koyduktan sonra bu sürecin uzamaması için mülkiyet hakkının gerektirdiği ivediliği ve özeni gösterme sorumluluğu bulunmaktadır.

Cezaevinde el konulan ve bozuk olduğu iddia edilen bir radyo nedeniyle hücre cezası verilmesi, idare ve mahkemeler tarafından gerekli araştırmalar yapılmadan verilmişse ifade özgürlüğü ihlali sayılabilmektedir. Ceza infaz kurumlarında mahpusların dışarıyla iletişim kurmasını veya haber almasını sağlayabilecek elektronik aletlerin bulundurulması sıkı kurallara tabidir ve güvenlik amacıyla kısıtlanabilir.

Bir taşınmaz üzerine konulan tedbir kararının makul olmayan bir süre boyunca devam etmesi mülkiyet hakkınızı ihlal eden bir durumdur. Mahkemeler tarafından mülkiyet hakkını sınırlandıran bir tedbirin uygulanmasının ölçülü kabul edilebilmesi için, bu tedbirin kapsamı ve süresi bakımından orantılı olarak uygulanması gerekmektedir.

Evinize konulan tedbir kararının ölçüsüz derecede uzun sürmesinden kaynaklanan mağduriyetinizin giderilmesi için Anayasa Mahkemesi tarafından manevi tazminat ödenmesine karar verilebilmektedir. Taşınmazınız üzerindeki kısıtlamanın uzun yıllar devam etmesi, mülkiyet hakkınızın gerektirdiği ivediliğin ve özenin yargısal makamlarca gösterilmemesi anlamına geldiğinden, mahkemelerin bu gecikmedeki sorumluluğu doğmaktadır.

Ceza infaz kurumunda yıllar boyunca kesintisiz olarak üç metrekarenin altında kişisel alanda barındırılan ve bu alan eksikliği kısa süreli, küçük çaplı veya ara sıra olmayan bir mahpus, yaşadığı bu mağduriyet karşısında tazminat talebinde bulunabilmektedir. Kişiye düşen alanın bu kadar dar olması ve bu durumun çok uzun süre devam etmesi, tutulma koşullarının asgari ağırlık eşiğini aştığını gösterdiğinden Anayasa ile güvence altına alınan maddi ve manevi varlığın korunması hakkının ihlali olarak kabul edilmektedir.

Mahkemelerin fazladan tutuklu kaldığınız günler için belirlediği tazminat miktarının aşırı düşük veya sembolik olması durumunda, bu karara karşı üst yargı yollarına ve nihayetinde Anayasa Mahkemesine başvurarak hakkınızı aramanız mümkündür. Yargı mercilerinin tazminat tutarını belirlerken somut olayın şartlarına göre takdir yetkisi bulunsa da, hükmedilen miktarın kişinin yaşadığı mağduriyetle orantılı olmayan, önemsiz derecede düşük bir miktar olması Anayasa'ya aykırılık teşkil eder.

Anayasa Mahkemesi, fazladan tutuklu kalınan süreler için yerel mahkemelerce çok düşük bir ödeme yapıldığını tespit ettiğinde, genellikle yeniden yargılama yapılmasına gerek görmeden doğrudan adil bir tazminat ödenmesine karar vermektedir. Haksız tutukluluk nedeniyle açılan bir tazminat davası sonucunda verilen miktarın anayasal hakları zedeleyecek kadar yetersiz bulunması durumunda, ihlalin ve sonuçlarının ortadan kaldırılması hedeflenir.

İdarenin herhangi bir kamulaştırma işlemi yapmaksızın ve yasal prosedürleri işletmeksizin taşınmazınıza fiilen el koyması mülkiyet hakkınızın açık bir ihlalini oluşturmaktadır. Anayasa Mahkemesi, taşınmazlara yapılan bu tür fiili el atmaların ilgili kanunlarda belirtilen usullere uymayan bir müdahale olduğunu ve mülkiyet hakkına yapılan bu eylemin kanunilik ilkesini ihlal ettiğini kabul etmektedir.