Özel Nitelikli Kişisel Veri

İşverenin işe giriş çıkışlarda daha az müdahaleci yöntemler varken parmak izi veya yüz tanıma gibi sistemleri zorunlu tutması genellikle hukuka aykırı bir veri işleme faaliyeti olarak değerlendirilebilir. Parmak izi ve yüz tanıma gibi veriler, kişilerin fiziksel özelliklerini barındırdığı için özel nitelikli kişisel veri statüsündedir.

Parmak izi gibi biyometrik veriler, doğrudan sizin kimliğinizi ve fiziksel özelliklerinizi yansıttığı için kanunlarımızda yüksek koruma gerektiren özel nitelikli kişisel veri statüsünde kabul edilmektedir. İşverenlerin, sırf mesai saatlerini ve giriş çıkışları takip etmek gibi idari bir amaçla çalışanlardan parmak izi alması ve bunları kaydetmesi, ölçülülük ve sınırlı amaç ilkeleriyle bağdaşmayan ve hukuka aykırılık ihtimali yüksek olan bir uygulamadır.

İşverenin mesai takibi amacıyla parmak izi gibi özel nitelikli kişisel veri niteliği taşıyan bilgilerinizi işlemesi, amaca ulaşmak için daha az müdahaleci yöntemler varken bu yöntemin seçilmesi nedeniyle ölçülülük ilkesini ihlal eden bir eylem olarak değerlendirilebilir. İşverenlerin yönetim hakkı kapsamında işçilerini denetleme yetkisi bulunsa da, bu yetki işçinin temel hak ve özgürlükleri ile her zaman dengelenmek zorundadır.

Hayır, parmak izi veya iris taraması gibi fiziksel özelliklerinizi ayırt etmeye yarayan bilgiler doğrudan sağlık verisi sayılmamakla birlikte, kanunlarımızca en üst düzeyde korunan özel nitelikli kişisel veri kategorisinde yer aldığından bunları vermek zorunda değilsiniz. Biyometrik veriler olarak adlandırılan bu dijital kayıtlar, bir gerçek kişinin özgün bir şekilde teşhis edilmesini sağlayan son derece hassas nitelikteki verilerdir ve bazı durumlarda kişilerin sağlık durumlarına veya genetik özelliklerine dair önemli emareler de barındırabilmektedir.

Araç içi sesli asistanlar veya parmak izi okuyucular tarafından işlenen bilgileriniz özel nitelikli kişisel veri statüsünde olduğundan, bu verilerin izniniz dışında kopyalanması veya üçüncü taraflara aktarılması hukuka aykırıdır. Bu tür hassas verilerin, bulut sistemlerine aktarılmadan yalnızca aracın kendi içinde, yani lokal olarak işlenmesi ve gelişmiş algoritmalarla şifrelenerek korunması büyük önem taşımaktadır.

Spor salonu gibi işletmelerin giriş çıkış kontrolü sağlamak amacıyla üyelerinden avuç içi izi gibi biyometrik verileri talep etmesi, ölçülülük ve veri minimizasyonu ilkeleri çerçevesinde hukuka aykırı bulunabilecek bir eylemdir. Kişilerin kimliğini benzersiz şekilde tanımlayan biyometrik veriler, özel nitelikli kişisel veri statüsündedir ve bu verilerin işlenmesi kural olarak yüksek koruma standartlarına tabidir.

Geçmiş yıllarda hakkınızda yürütülmüş ve yasal olarak infazı tamamen sonlanmış hukuki süreçlere dair haberlerin halen arama motorlarında rahatlıkla erişilebilir durumda bulunması, sizin şahsi kişilik haklarınız ile basının kamuoyunu bilgilendirme özgürlüğü arasındaki hassas bir yasal dengeye tabidir. Yargısal uygulamalara göre ilgili haberin toplumu aydınlatma noktasında güncel bir boyutu kalmamışsa ve özel nitelikli kişisel veri vasfı taşıyan ceza mahkumiyetinizin arama sonuçlarında sürekli karşınıza çıkarılması size artık orantısız bir sosyal zarar veriyorsa, söz konusu içeriklerin kaldırılmasını talep etme hakkınız yasal olarak doğabilmektedir.

Yapay zeka veya deepfake teknolojileri kullanılarak yüzünüzün ve sesinizin izinsiz bir şekilde taklit edilmesi, itibarınızı zedeleyebilecek nitelikte olup hukuki koruma talep edebileceğiniz bir eylemdir. Söylemediğiniz sözleri söylemişsiniz gibi gösteren bu tür manipülatif içerikler, doğrudan şeref ve haysiyet değerlerinize yönelik haksız bir müdahale olarak ele alınmaktadır.

Yapay zekâ algoritmalarının konuşma bozukluğu, kekemelik veya yüz felci gibi sağlık durumlarınızı analiz ederek sizi diğer adaylara göre dezavantajlı konuma düşürmesi ve işe alım sürecinde elemenize neden olması, hukuka aykırı bir dolaylı ayrımcılık uygulaması olarak değerlendirilebilir. Sistemin engellilik veya sağlık durumunuza ilişkin özellikleri rızanız dışında veya işin niteliği gerektirmemesine rağmen otomatik olarak işleyerek aleyhinize puanlama yapması, özel nitelikli kişisel veri işleme kurallarının ciddi bir ihlalidir.

Parmak izi gibi sizi benzersiz şekilde tanımlayan biyometrik veriler ile kalıtsal özelliklerinizi yansıtan genetik analiz sonuçları, doğrudan fiziksel durumunuza ilişkin çok önemli ipuçları verebildiği için mevzuatımızda özel nitelikli kişisel veri kategorisinde değerlendirilmektedir. Özellikle genetik verilerinizin gelecekteki hastalık taşıyıcılık durumlarınızı veya yatkınlıklarınızı ortaya koyma potansiyeli bulunduğundan, bu bilgilerin toplanması doğrudan sağlık verilerine ilişkin çok daha sıkı koruma şartlarına tabidir.