Tazminat

Haksız tutukluluk veya tutukluluğun devamı kararlarına karşı tazminat talep etmek için hakkınızda yürütülen ceza davasının kesinleşmesini veya beraat etmeyi beklemeniz kural olarak gerekmemektedir. Ceza yargılamanız devam ederken kanunlarda belirtilen koşullar dışında tutuklandığınızı, tutukluluğunuzun haksız yere devam ettirildiğini, itirazlarınızın değerlendirilmediğini veya kararların size tebliğ edilmediğini düşünüyorsanız 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu kapsamında doğrudan tazminat davası açabilirsiniz.

Mahkemelerin açtığınız tazminat davasını, iddialarınızı ayrıntılı olarak incelemeden ve sadece asıl ceza davasının bitmediğini ileri sürerek genel ve matbu ifadelerle reddetmesi hukuken mümkün değildir. Anayasa tarafından güvence altına alınan adil yargılanma hakkı kapsamında mahkemelerin, taraflarca ileri sürülen ve davanın sonucunu değiştirebilecek nitelikteki tüm iddia ve itirazları dikkate alması gerekir.

Yakalanma veya tutuklanma durumunuzun yakınlarınıza bildirilmemesi anayasal bir güvencenin ihlalidir ve bu ihlale dayanarak tazminat davası açtığınızda mahkemelerin bu iddiayı cevapsız bırakması yasal değildir. Anayasa'nın ilgili maddeleri gereğince, kişinin yakalandığı veya tutuklandığı yakınlarına derhal bildirilmek zorundadır.

Yargılamanızın çok uzun sürmesi nedeniyle yaşadığınız mağduriyetin giderilmesi için öncelikle Tazminat Komisyonuna başvuru yapmanız gerekmektedir. Makul sürede sonuçlandırılmayan yargılamalarla ilgili şikayetlerde, doğrudan bireysel başvuru yoluna gitmeden önce kanunla kurulan bu komisyona başvurulması yasal bir zorunluluktur.

Yurt dışına çıkış yasağının belirsiz bir süre uzaması ve herhangi bir somut kritere dayanmaksızın ilanihaye uygulanması, bu kısıtlamanın özel hayatınız üzerindeki etkilerini zamanla ağırlaştırarak anayasal hakların ihlaline neden olur. Tüm koruma tedbirlerinin doğası gereği geçici olması gerekirken mahkemelerin yeni bir delil veya gereklilik ortaya koymadan sadece genel geçer ve tekrar eden ifadelerle bu yasakları sürdürmesi hukuka uygun kabul edilemez.

İdarenin hizmet kusurunun olay anında değil de sonradan ortaya çıkan ceza yargılaması gibi süreçlerle öğrenildiği durumlarda tazminat davası açma süresinin olayın yaşandığı tarihten itibaren başlatılması mahkemeye erişim hakkınızı zedeleyebilir. Meydana gelen zararın veya zararla idari eylem arasındaki illiyet bağının sonradan anlaşıldığı durumlarda dava açma süresinin hakkın doğduğunun öğrenildiği tarihten itibaren işlemesi gerektiği kabul edilmektedir.

Gözaltı sürenizin bitiminden sonra mahkemeye sevk edilmeniz ve hâkim karşısına çıkarılmanız için geçen zorunlu süreler kural olarak azami gözaltı süresine ilave edilmektedir ve bu süre zarfında adliyede tutulmanız tek başına haksız gözaltı tazminatı almanıza yol açmamaktadır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, toplu olarak işlenen suçlarda kanunda öngörülen azami dört günlük gözaltı süresine, kişinin yakalama yerinden en yakın hâkim veya mahkemeye gönderilmesi için gereken zorunlu yol süresi eklenebilmektedir.

Kanuni gözaltı süresinin aşıldığı ve haksız yere tutulduğunuz iddiasıyla doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmanız kural olarak mümkün olmayıp öncelikle kanunlarda öngörülen olağan hukuk yollarını tüketmeniz gerekmektedir. Hukuk sistemimizde, gözaltı süresinin yasaya aykırı olarak aşıldığını iddia eden kişilerin uğradıkları zararların giderilmesi için ceza muhakemesi kurallarında özel bir tazminat davası yolu öngörülmüştür.

Açtığınız manevi tazminat davasının mahkeme tarafından sırf kanunda tazminat istenemeyeceğine dair bir hüküm bulunduğu gerekçesiyle esasa girilmeden reddedilmesi durumunda, bu ihlalin giderilmesi için yeniden yargılama talep edebilirsiniz. İdare mahkemeleri geçmişte, ilgili kanunda yer alan tazminat talep edilemeyeceğine dair kuralı uygulayarak kişilerin iddia ve itirazlarını değerlendirmeksizin doğrudan davaları reddetme yoluna gitmiştir.

Cezaevinde kapasitenin çok üzerinde kalabalık odalarda uzun süre barındırılmanız ve size tahsis edilen kişisel alanın yasal sınırların altına düşmesi durumunda, devletten manevi tazminat talep etme hakkınız bulunmaktadır. Anayasa Mahkemesi, kişi başına düşen yaşam alanının uzun süreli ve aralıksız olarak üç metrekarenin altında kalmasını asgari ağırlık eşiğini aşan bir ihlal olarak kabul etmektedir.