Velayet

Dijital platformlarda çocukların sürekli içerik üretimine zorlanarak aileye gelir elde edilmesi, çocuğun eğitim, dinlenme ve oyun hakkını ihlal ettiği takdirde ekonomik sömürü şüphesiyle incelemeye alınabilecek bir durumdur. İş hukuku mevzuatımız genellikle fiziksel çalışma ortamlarına yönelik kurallar içerse de, fenomen çocukların yoğun bir performans baskısı altında tutulması çocuk emeğinin istismarı olarak yorumlanmaya son derece elverişlidir.

Çocuğunuzun sosyal medya hesabı üzerinden reklam ve iş birlikleri ile gelir elde edilmesi, belirli sınırların aşılması halinde çocuk işçiliği kapsamında hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylem olarak değerlendirilebilir. Çocuğun ebeveyni tarafından reklam veya pazarlama aracı olarak çeşitli sözleşmeler kapsamında kullanılması, onun özel hayatının gizliliğini ve psikolojik bütünlüğünü olumsuz etkileme potansiyeli taşır.

Çocuğun sevimliliği ve masumiyeti kullanılarak onun üzerinden ticari kazanç elde edilmesi, çocuğun ekonomik istismarı bağlamında değerlendirilebilecek ve hukuki müdahaleyi gerektirebilecek bir eylemdir. Ebeveynin sahip olduğu velayet hakkını kendi maddi menfaatleri doğrultusunda kullanması, velayet hakkının kötüye kullanılması olarak nitelendirilebilecek bir davranıştır.

Çocuğunuzun tuvalette, banyoda, uyurken veya ağlarken çekilmiş görüntülerinin sosyal medyada rızası dışında paylaşılması, onun gizli alanının ihlali olarak hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylem niteliğindedir. Her çocuğun ebeveynine karşı da bir mahremiyet hakkı bulunmakta olup, velayet hakkı sahibinin sadece kendi yararını veya psikolojik tatminini önceleyerek yaptığı bu tür paylaşımlar çocuğun özel hayatının gizliliğini zedeleyebilir.

Velayet hakkına sahip ebeveynlerden birinin, çocuğun psikolojik veya sosyal gelişimini olumsuz etkileyebilecek nitelikteki görüntülerini sürekli olarak paylaşması, çocuğun üstün yararı ilkesine aykırılık teşkil edebilecek bir eylemdir. Çocuğun da kendine ait bir özel yaşamı ve korunması gereken bir mahremiyeti bulunduğundan, ebeveynin ifade özgürlüğü bu noktada çocuğun menfaatleri lehine sınırlandırılabilmektedir.

Velayet hakkı size verilmiş olsa dahi, çocuğunuzun soyadını kendi soyadınızla değiştirebilmeniz için haklı nedenlerin varlığını kanıtlamanız gerekmekte olup, bu durum hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir süreçtir. Anayasa Mahkemesi kararları doğrultusunda annenin, velayeti altındaki çocuğa kendi soyadını verme hakkı bulunduğu eşitlik ilkesi çerçevesinde kabul edilmekle birlikte, bu değişikliğin her zaman çocuğun üstün yararı ilkesine uygun olması aranmaktadır.

Çocuğunuza ait kişisel verilerin, yani fotoğraf ve görüntülerinin ticari bir kazanç amacıyla rıza dışı paylaşılma tehlikesi söz konusu olduğunda, bu durumun henüz gerçekleşmeden engellenmesi için hukuki yollara başvurmanız mümkündür. Türk Medeni Kanunu kapsamında, kişilik haklarına yönelik saldırı tehlikesinin ciddi ve yakın olduğu durumlarda önleme davası açılarak, söz konusu görsellerin işlenmesi ve internet ortamına aktarılması mahkeme kararıyla yasaklanabilir.

Bu tür geçmişe dayalı profesyonel ilişkiler her zaman yargılamanın tarafsızlığını otomatik olarak bozmaz, durum olayın özel şartlarına ve ne kadar zaman geçtiğine bağlı olarak değerlendirilir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, bir hâkimin geçmişte karşı tarafın avukatından hukuki hizmet almış olmasının tek başına mahkemenin objektif tarafsızlık ilkesini zedelemeyeceğini belirtmektedir.

Engellilik durumu tek başına bir ebeveynin çocuğunun velayetinden yoksun bırakılması için bir gerekçe oluşturamaz, ancak mahkemeler karar verirken öncelikle çocuğun üstün yararını gözetmek zorundadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin kararlarına göre, devletin engelli bir ebeveyne çocuğuna bakabilmesi için makul düzeyde destek ve uyumlandırma sağlaması gerekmektedir.

Çocuğun koruyucu aile yanına yerleştirilmesi ve velayetin ebeveynden alınması, ebeveyn ile çocuk arasındaki aile bağlarının tamamen koparıldığı veya ebeveynin çocuğunu bir daha asla göremeyeceği anlamına gelmez. Mahkemeler, çocuğun esenliğini ve güvenliğini sağlamak için böyle ağır bir tedbire başvursalar dahi, ebeveyn ile çocuk arasındaki kişisel ilişkinin sürdürülmesine büyük önem verirler.