Yaşam Hakkı

Meydana gelen canlı bomba saldırısı sonucunda yaralanmanız üzerine açtığınız davada, idarenin kusurunun araştırılmaması anayasal güvence altında olan yaşam hakkı ihlali anlamına gelmektedir. Yaşadığınız bu tür ağır olaylarda devletin, olayın meydana gelmesinde kendi kusuru olup olmadığını dikkat ve özenle inceleme yükümlülüğü bulunmaktadır.

Hastanede yaşanan tıbbi ihmaller neticesinde yakınınızı kaybetmeniz ve ardından idareye karşı açtığınız tazminat davasının eksik incelemeyle reddedilmesi durumunda, devletin yaşam hakkı güvencesini ihlal ettiği gerekçesiyle bireysel başvuru yoluna gidebilirsiniz. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, devletin sadece sağlık hizmetlerini düzenlemekle kalmayıp aynı zamanda bu hizmetlerin sunumu sırasında meydana gelen ölüm olaylarını aydınlatacak etkili bir yargısal sistem kurması da gerekmektedir.

Sağlık personelinin kasıtlı bir eylemi olmaksızın, tedavideki kusur veya koordinasyon eksikliği gibi ihmallerden kaynaklanan ölüm olaylarında, doktorların mutlaka ceza mahkemelerinde yargılanması zorunlu değildir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre devletin yaşam hakkını koruma yükümlülüğü, her tıbbi ihmal iddiasında sorumlular aleyhine mecburi bir ceza soruşturması yürütülmesini ve hapis cezası verilmesini gerektirmez.

Maddi zarar kalemlerinize ve hesaplamalara yönelik itirazlarınızın bölge idare mahkemesince açık bir şekilde değerlendirilmemesi Anayasa Mahkemesi tarafından bir hak ihlali olarak nitelendirilmektedir. Yargı mercileri, yaralanma olayı neticesinde uğradığınız maddi zararın kapsamını ve hatalı hesaplama yapıldığına ilişkin iddialarınızı araştırmakla yükümlüdür.

Bölge idare mahkemesinin maddi zararınızın hatalı hesaplandığına ve zarar kalemleriyle ilgili iddialarınızın eksik araştırıldığına dair başvurularınızı cevapsız bırakması, açık bir hak ihlali niteliği taşımaktadır. Yargı mercileri, uyuşmazlığın çözümünde etkili olabilecek maddi hasar hesaplamaları ve zarar iddialarını açıkça değerlendirmekle yükümlüdür.

Anayasa Mahkemesinin olayın esasına, yani ölüm olayının doğrudan güvenlik güçlerinin haksız güç kullanımı sonucunda gerçekleşip gerçekleşmediğine dair kesin bir karar verememesinin temel sebebi, adli makamlarca yürütülen soruşturmadaki eksiklikler nedeniyle olayın gerçekleşme şartlarının tam olarak aydınlatılamamış olmasıdır. Devletin yaşam hakkı kapsamındaki öldürmeme yükümlülüğünün ihlal edilip edilmediğinin değerlendirilebilmesi için, öncelikle olayın nasıl meydana geldiğinin hiçbir şüpheye yer bırakmayacak şekilde ortaya konulması gerekir.

Sınır dışı etme kararına karşı açılan iptal davasının sonucu beklenmeden ve geri gönderilecek ülkede karşılaşılabilecek riskler değerlendirilmeden kişinin zorla ülkesine gönderilmesi hukuka uygun değildir ve yaşam hakkı ihlali sayılır. Kamu makamları, kişiyi sınır dışı etmeden önce gönderilecek ülkede gerçek bir ihlal riski ve can güvenliği sorunu olup olmadığını ayrıntılı bir şekilde araştırmalıdır.

İdare tarafından iddia edilen gönüllü geri dönüşün hukuken geçerli sayılabilmesi için kişinin rızası dâhilinde ve bilinçli bir şekilde ülkesine döndüğünün resmî belgelerle açıkça kanıtlanması gerekmekte olup aksi durum hukuka aykırıdır. Sınır dışı edilecek kişinin avukatına haber verilmeden, idari makamlarca uluslararası veya ulusal sivil toplum örgütü temsilcisinin imzası bulunmayan ve geri dönülecek ülkedeki riske ilişkin kişisel hiçbir ayrıntı içermeyen bir forma dayanılarak işlem yapılması, geçerli bir gönüllü geri dönüş olarak nitelendirilemez.

Güvenlik güçlerinin müdahalesi sonucu yaşanan ölüm olaylarında yürütülen ceza soruşturmasında bazı eksiklikler bulunsa bile, toplanan diğer temel deliller maddi gerçeği ortaya çıkarıyorsa soruşturmanın etkili olduğu kabul edilebilir. Yaşanan terör olayları ve silahlı çatışmalar gibi olağanüstü durumlarda, cenazenin bulunduğu yerin sonradan değişmiş olması veya güvenlik sebebiyle olay yeri incelemesi yapılamaması gibi hususlar, tek başına soruşturmanın yetersiz olduğu anlamına gelmez.

Canlı bomba saldırısı gibi olaylarda devletin koruma yükümlülüğünü yerine getirmediği iddiasıyla açılan davalarda kusur değerlendirmesi yapılmadan karar verilmesi, yaşam hakkı ile bağlantılı olarak etkili başvuru hakkının ihlal edildiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine taşınabilmektedir. Mahkemelerin uyuşmazlığı çözerken idarenin olayda herhangi bir ihmali olup olmadığını araştırmaması, vatandaşların devletin sorumluluğunu ortaya koyma imkanını ellerinden almaktadır.