Yaşam Hakkı

Polislerin güç kullanımı sonucu hayatınızı tehlikeye atacak şekilde yaralandığınız bir olayda, sorumlular ceza almış olsa bile yargılamanın makul olmayan bir sürede tamamlanması hakkınızın ihlali anlamına gelebilir. Devletin, yaşamı koruma yükümlülüğü çerçevesinde yaşanan olayları aydınlatmak ve sorumluları cezalandırmak için etkili soruşturma yürütme görevi bulunmaktadır.

Hayır, kamu makamlarının denetim görevlerini yerine getirmemesi sebebiyle yaşanan can kayıplarında, öncelikle idareye karşı usulüne uygun bir dava açmadan doğrudan Anayasa Mahkemesine başvuramazsınız. Yüksek mahkeme, devletin kişilerin hayatını koruma yükümlülüğünü ihlal ettiği yönündeki iddiaları inceleyebilmek için, hukuk sistemimizde mevcut olan olağan yargısal yolların sonuna kadar kullanılmasını şart koşmaktadır.

Devletin denetim yükümlülüklerini ihlal ettiği iddiasıyla Anayasa Mahkemesine bireysel başvuruda bulunabilmeniz için, öncelikle doğrudan idareye karşı bu kusur temelinde idari yargıda tam yargı davası açarak mevcut tüm hukuki yolları tüketmeniz gerekmektedir. Tüpgaz üreticisi şirket veya sigorta şirketi aleyhine adli yargıda açtığınız ve onların kusursuz sorumluluğuna dayanan tazminat davası, kamu makamlarının yaşamı koruma yükümlülüklerini yerine getirip getirmediğini değerlendiren bir yol değildir.

Çalışma izni olmaksızın çalışmanız sebebiyle hakkınızda sınır dışı kararı verilmiş olsa bile, gönderileceğiniz ülkede kötü muamele riski bulunuyorsa zorla menşe ülkenize gönderilmeniz hukuka aykırıdır. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, sınır dışı etme işlemi sonucunda yabancının gönderileceği ülkede kötü muamele yasağı ihlal edilecekse idari ve yargısal makamların bu durumu ayrıntılı olarak araştırması zorunludur.

İdarenin önceden istihbarat almasına rağmen gerekli önlemleri almayarak bir terör saldırısını engelleyememesi iddiasıyla açılan davalarda, mahkemelerin bu iddiaları incelememesi yaşam hakkının ihlali sayılabilmektedir. Eğer açılan bir tam yargı davasında, ceza mahkemelerindeki ihmal bulguları ve müfettiş raporları hiç irdelenmeden doğrudan idarenin kusursuz olduğu varsayılırsa anayasal bir güvence olan yaşam hakkı usul yönünden ihlal edilmiş kabul edilir.

Şüpheli ölüm olaylarında savcılığın olayı aydınlatacak delilleri derhâl ve özenle toplamadan dosyayı kapatması durumunda, etkili bir ceza soruşturması yürütülmediği gerekçesiyle bireysel başvuruda bulunabilirsiniz. Devletin, gerçekleşen her şüpheli ölüm olayının sorumlularını belirlemek ve gerekiyorsa cezalandırılmasını sağlamak amacıyla etkili soruşturma yürütme yükümlülüğü bulunmaktadır.

Kamu makamlarının, şüpheli ölüm olaylarını aydınlatmaya yarayacak kamera görüntüleri gibi nesnel delilleri tarafsız uzmanlara inceletmemesi durumunda soruşturmanın eksik yürütüldüğü gerekçesiyle itiraz edebilirsiniz. Soruşturma makamları, olayın nasıl gerçekleştiğini ve sorumluların kimler olduğunu tespit edebilmek için ellerindeki tüm imkânları seferber etmek ve delilleri toplamak zorundadır.

Mahkemelerin olayda idarenin hizmet kusuru bulunmadığını tespit edip mağduriyetinizi sosyal risk ilkesi çerçevesinde değerlendirerek belli bir miktar tazminata hükmetmesi doğrudan yaşam hakkının ihlali anlamına gelmemektedir. Anayasal güvence altında olan yaşam hakkı, her tazminat davasında mutlaka idarenin ağır kusuru bulunduğu yönünde bir karar verilmesini veya istenen tutarın tamamının ödenmesini garanti etmemektedir.

Terör saldırısı sonrasında sağlık ve kurtarma ekiplerinin olay yerine ulaşmasının güvenlik güçleri tarafından kasten engellendiği veya acil müdahalenin geciktiği yönündeki iddiaların yaşam hakkı kapsamında değerlendirilebilmesi için somut delillerle desteklenmesi gerekmektedir. Patlamanın hemen ardından çok sayıda ambulansın görevlendirilerek yaralıların kısa süre içinde hastanelere sevk edildiği ve iletişimde herhangi bir aksaklık yaşanmadığı resmî kurum kayıtlarıyla ortaya konulmuşsa, devletin pozitif yükümlülük kapsamında üzerine düşen görevi yerine getirmediği söylenemez.

Şüpheli bir intihar vakasında savcılığın ceza infaz kurumu yetkililerinin ihmalini veya kusurunu araştırmadan sadece olayın intihar olduğunu belirterek dosyayı kapatması, soruşturmanın eksik yapıldığı anlamına gelmektedir. Yaşam hakkı kapsamında devletin, doğal olmayan her ölüm olayının sorumlularını belirlemek ve gerekiyorsa cezalandırmak amacıyla etkili soruşturma yürütme zorunluluğu vardır.