Makale

Günümüzde iletişim teknolojilerinin hızla gelişmesiyle birlikte akıllı telefonlar ve diğer mobil cihazlar, günlük hayatımızın ayrılmaz bir parçası olmanın yanı sıra hukuki uyuşmazlıklarda ve ceza soruşturmalarında en önemli dijital delil kaynakları haline gelmiştir. Bir suçun aydınlatılmasında kritik rol oynayan bu cihazlar, barındırdıkları kapsamlı kişisel veriler sebebiyle hukuk sisteminde özel bir koruma altındadır. Bu bağlamda, mobil cihazlar üzerinde yapılacak arama, el koyma ve veri inceleme işlemleri, bireylerin temel hak ve özgürlüklerinin ihlal edilmemesi adına büyük bir titizlikle yürütülmelidir. Türk hukuku çerçevesinde, elektronik ortamlardaki verilerin incelenmesi ve güvence altına alınması hususu CMK Madde 134 ile açıkça düzenlenmiştir. Olay yerinden adli laboratuvara kadar uzanan süreçte, dijital delillerin doğası gereği kolayca bozulabilen yapısı dikkate alınarak hukuka uygunluk denetiminin eksiksiz yapılması, elde edilen bulguların mahkemede geçerli birer kanıt olabilmesi için hayati önem taşımaktadır.

Ceza Muhakemesi Kanunu (CMK) Madde 134 Kapsamında Arama ve El Koyma

Mobil cihazlar ve bilgisayarlar gibi teknolojik aygıtlar üzerinde arama yapılması ve bu cihazlara el konulması, doğrudan bireylerin özel hayatın gizliliği ve haberleşme hürriyeti ile ilgilidir. İlgili yasal düzenlemeler uyarınca, elektronik veri depolama aygıtlarında yapılacak arama işlemleri ve verilere el konulması, kural olarak ancak yetkili bir hâkim kararı ile gerçekleştirilebilir. Soruşturma aşamasında bir cep telefonu, tablet veya bilgisayar incelenecekse, adli kolluk birimlerinin bu mahkeme kararına sıkı sıkıya uyması gerekmektedir. Eğer arama izni belirli bir tarih aralığını kapsıyorsa, adli bilişim uzmanının veri araştırma işlemini yalnızca o sınırlandırılmış zaman dilimi içerisinde yapması yasal bir zorunluluktur. Cihaz sahibinin kendi rızası ile inceleme yapıldığı durumlarda dahi, araştırma ancak yetki ve onay verilen sınırlar dâhilinde yürütülebilmektedir. Yasal merci kararı olmaksızın veya yetki sınırları aşılarak usule aykırı toplanan bilgiler, yargılama sürecinde hukuka aykırı delil niteliği taşıyacak ve ispat aracı olarak kesinlikle kullanılamayacaktır.

Dijital Delillerin Tespiti ve Bütünlüğünün Korunması Süreci

Klasik suç mahallindeki fiziksel delillere kıyasla dijital deliller, doğaları gereği çok daha hassas, kolayca değiştirilebilir veya tamamen silinebilir bir yapıya sahiptir. Bu nedenle olay yeri müdahalesi ve delil zincirinin başlatılması uluslararası standartlara uygun şekilde profesyonelce yapılmalıdır. Cihazın ele geçirildiği andan laboratuvar aşamasına kadar, veri bütünlüğünün korunması en büyük hukuki şartlardan biridir. Örneğin; şüpheli bir cihazın uzaktan komutla silinmesini veya yeni verilerin yazılarak kanıtların üzerine geçilmesini önlemek amacıyla derhal izolasyon tedbirleri alınmalıdır. Açık cihazlar için ağ bağlantısının kesilmesi veya cihazın radyo frekansı engelleyen özel ekipmanlarda muhafaza edilmesi gibi işlemler, adli soruşturmaların güvenilirliğini temin eder. Delillerin şifrelenmiş olması veya içeriğe ulaşılamaması durumunda, imaj (görüntü kopyası) alınarak orijinal veriye dokunulmadan sadece kopya üzerinden inceleme yapılması esastır.

Hukuka Uygun Dijital Delil Toplama Aşamaları

Bilişim suçlarında veya dijital delil ihtiva eden diğer ceza dosyalarında, kanıtların yargı makamları tarafından kabul edilebilirliğini sağlamak için uluslararası geçerliliği olan bir adli süreç takip edilir. Bu adli bilişim safhaları, delilin hukuki değerini kaybetmemesi adına sırasıyla ve eksiksiz uygulanmalıdır:

• Delil Toplama (Acquisition/Collection): Olay mahallindeki elektronik donanımlara hukuki kurallar çerçevesinde el konulması ve orijinal yapıları bozulmadan birebir kopyalarının (imajlarının) çıkartılmasıdır.
• Tanımlama ve İnceleme (Identification/Examination): Hangi hukuki karara dayanılarak inceleme yapılacağının belirlenmesi ve cihaza özgü IMEI, SIM, model gibi tanımlayıcı bilgilerin hukuki tutanaklara geçirilmesidir.
• Değerlendirme (Evaluation/Analysis): İmaj üzerinden elde edilen karmaşık bulguların, ceza davasıyla ilgisine göre ayıklanarak somut olayı ve hukuki argümanları destekleyecek veri setlerine dönüştürülmesidir.
• Raporlama ve Sunum (Reporting/Presentation): İncelenen dosyalar, saat dilimi ayarları ve elde edilen verilerin açık, objektif ve savunulabilir bir şekilde yetkili adli mercilere bilirkişi raporu formatında sunulmasıdır.