Makale

Gelişen teknolojiler ve dijitalleşme ile birlikte, kişisel verilerin hukuka aykırı şekilde işlenmesi, bireylerin temel hak ve özgürlüklerini ciddi boyutta tehdit eden bir sorun hâline gelmiştir. Türk hukuk sistemimizde, kişisel verilerin korunması sadece idari yaptırımlarla değil, aynı zamanda 5237 sayılı Türk Ceza Kanunu kapsamında hapis cezası gerektiren suçlar olarak da güvence altına alınmıştır. TCK'nın "Özel Hayata ve Hayatın Gizli Alanına Karşı Suçlar" bölümünde yer alan bu düzenlemeler, kişisel verilerin izinsiz olarak kaydedilmesini, üçüncü kişilerle paylaşılmasını veya yasal süresi dolmasına rağmen yok edilmemesini cezalandırmaktadır. Bu kapsamda, TCK madde 135, 136 ve 138 hükümleri, verilerin korunması hakkını ceza hukuku şemsiyesi altında korumaktadır. Suçların oluşabilmesi için verinin bir gerçek kişiye ait olması ve eylemin hukuka aykırı bir şekilde kasten gerçekleştirilmesi şarttır. Bu makalede, kişisel verilere karşı işlenen suçların unsurları, nitelikli hâlleri ve bu suçlara bağlanan cezai yaptırımlar detaylı bir hukuki perspektifle ele alınacaktır.

TCK Madde 135: Kişisel Verilerin Kaydedilmesi Suçu

Türk Ceza Kanunu madde 135 uyarınca, hukuka aykırı olarak başkasına ait kişisel verileri kaydeden kimse hapis cezası ile cezalandırılır. Bu suçun oluşabilmesi için eylemin hukuka aykırı olarak ve failin kastıyla gerçekleştirilmesi gerekir; suçun taksirle işlenebilmesi mümkün değildir. Kanun koyucu, kişisel verilerin herhangi bir bilişim sistemine, bilgisayar ortamına veya manuel olarak kâğıt üzerine kaydedilmesi arasında bir ayrım gözetmemiş, kaydetme eyleminin kendisini sırf hareket suçu olarak cezalandırmıştır. Ayrıca, bu suçun maddi konusu sadece sır niteliğindeki bilgiler değil, kimliği belirli veya belirlenebilir gerçek kişiye ait her türlü bilgidir. Suçun basit hâli bir yıldan üç yıla kadar hapis cezası gerektirirken, verilerin kişilerin siyasi, felsefi veya dini görüşleri, ırki kökenleri, ahlaki eğilimleri, cinsel yaşamları, sağlık durumları veya sendikal bağlantıları gibi özel nitelikli kişisel veri olması durumunda faile verilecek ceza yarı oranında artırılır.

TCK Madde 136: Verileri Hukuka Aykırı Olarak Verme veya Ele Geçirme Suçu

Kişisel verilerin hukuka aykırı olarak bir başkasına verilmesi, yayılması veya ele geçirilmesi fiilleri, TCK madde 136 kapsamında bağımsız bir suç olarak düzenlenmiştir. Bu suç tipi, seçimlik hareketli bir suç olup failin bu üç eylemden herhangi birini gerçekleştirmesi suçun tamamlanması için yeterlidir. Vermek eylemi kişisel verinin üçüncü bir kişiye iletilmesini ifade ederken; yaymak eylemi verinin birden fazla kişinin erişimine sunulması, örneğin sosyal medya üzerinden ifşa edilmesidir. Ele geçirmek eylemi ise, başkasının hâkimiyet alanında bulunan bir verinin failin kendi hâkimiyet alanına girmesidir. Yargıtay içtihatlarında da vurgulandığı üzere, kişisel verinin bir araca kaydedilmeden salt duyu organlarıyla öğrenilmesi (örneğin ezberlenmesi) bu suçu oluşturmaz, bu durum özel hayatın gizliliğini ihlal suçu kapsamında değerlendirilir. Bu suçun temel hâlinin yaptırımı iki yıldan dört yıla kadar hapis cezasıdır.

TCK Madde 138: Verileri Yok Etmeme Suçu

Hukuka uygun olarak elde edilmiş olsa dahi, kanunların belirlediği saklama süreleri dolduğunda kişisel verilerin imha edilmesi gerekmektedir. TCK madde 138 hükmüne göre, kanunların belirlediği sürelerin geçmiş olmasına karşın verileri sistem içinde yok etmekle yükümlü olan kişilerin bu görevlerini yerine getirmemeleri suç teşkil eder. Bu eylem, ihmali hareketle işlenen bir özgü suçtur ve fail, yalnızca veriyi yok etmekle yasal olarak yükümlü kılınan veri sorumlusu, veri işleyen veya bu amaçla yetkilendirilen personel olabilir. Suçun cezası bir yıldan iki yıla kadar hapis cezası olup, yok edilmeyen verinin Ceza Muhakemesi Kanunu hükümlerine göre ortadan kaldırılması gereken bir veri olması hâlinde ceza bir kat artırılır. Suçun oluşması için herhangi bir zararın doğması aranmaz, belirtilen sürenin geçmesiyle birlikte suç tamamlanmış olur.

Nitelikli Hâller ve Yargılama Usulü

TCK'nın 135 ve 136. maddelerinde düzenlenen suçlar bakımından failin özel sıfatı cezayı ağırlaştıran bir nitelikli hâl olarak TCK madde 137'de yer bulmaktadır. Eğer bu suçlar, bir kamu görevlisi tarafından görevinin verdiği yetki kötüye kullanılarak veya belirli bir meslek ve sanatın sağladığı kolaylıktan yararlanılarak işlenirse, faile verilecek ceza yarı oranında artırılır. Ayrıca belirtmek gerekir ki, kişisel verilere karşı işlenen bu suçların hiçbiri şikâyete tabi suçlardan değildir; Cumhuriyet savcılıkları tarafından re'sen soruşturulur ve kovuşturulur. Şikâyete bağlı olmamaları sebebiyle bu suçlar uzlaştırma kapsamına da dâhil edilemez. Bu suçların bir tüzel kişinin faaliyeti çerçevesinde işlenmesi hâlinde ise tüzel kişiler hakkında özel güvenlik tedbirlerine hükmolunmaktadır.