Karar Bülteni

KARARIN KÜNYESİ

• Mahkemelerin her iddiaya ayrıntılı yanıt verme zorunluluğu yoktur.
• Davanın sonucunu değiştirebilecek iddialara makul gerekçe sunulmalıdır.
• İdari mahkeme kararlarında yeniden değerlendirme yetkisi keyfîlik oluşturmaz.
• Makul sürede yargılanma şikâyetlerinde öncelikle komisyon yolu tüketilmelidir.
• Kararın icrası talepleri için Tazminat Komisyonuna başvuru zorunludur.

Bu karar, idari yargıda iptal davaları sonucunda verilen mahkeme kararlarının gerekçelendirme standartları ve bu kararların idarece geç icra edilmesi ya da hiç icra edilmemesi hâlinde izlenmesi gereken hukuki prosedürler açısından büyük bir önem taşımaktadır. Anayasa Mahkemesi, idare mahkemelerinin uyuşmazlığın esasını çözecek şekilde gerekçe sunmasını yeterli bulmuş; mahkemelerin, davanın sonucuna doğrudan etki etmeyecek yan iddialara tek tek cevap vermemesini adil yargılanma hakkının bir ihlali olarak görmemiştir. Özellikle idare mahkemelerinin verdiği iptal kararlarında, kararın idareye doğrudan göreve başlatma yükümlülüğü getirmediği, idarenin objektif sınırlar içinde yeniden bir değerlendirme yapacağı yönündeki ifadelerin iptal kararının bağlayıcılığını zedelemeyeceği net bir şekilde ortaya konulmuştur.

Öte yandan, kararın hukuki analiz boyutunda en çok dikkat çeken husus, Anayasa Mahkemesinin bireysel başvurunun ikincilliği ilkesini katı bir biçimde uygulamasıdır. Yargı kararlarının zamanında icra edilmemesi veya yargılamanın uzun sürmesi nedeniyle makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiği iddialarında, yasal mevzuatla kurulan Tazminat Komisyonu olağan ve tüketilmesi zorunlu bir başvuru yolu olarak işaret edilmiştir. Bu durum, hukuki süreçleri yürüten meslektaşlarımızın kararın icrasına veya yargılamanın uzamasına yönelik şikâyetlerini Anayasa Mahkemesine taşımadan önce mutlaka Tazminat Komisyonuna yöneltmeleri gerektiğini, aksi takdirde başvurularının incelenmeksizin kabul edilemez bulunacağını açıkça göstermektedir.

UYUŞMAZLIĞIN KONUSU

Birinci sınıf emniyet müdürü rütbesiyle polis başmüfettişi olarak görev yapan başvurucu, Emniyet Genel Müdürlüğü Yüksek Değerlendirme Kurulu kararıyla resen emekliye sevk edilmiştir. Başvurucu, resen emekliye sevk işleminin kamu hizmetinin gereklerine dayanmadığını, sicil ve mesleki yeterlik ölçütleri yönünden çok başarılı olmasına rağmen keyfî olarak emekli edildiğini ileri sürerek işlemin iptali talebiyle idare mahkemesinde dava açmıştır. Yargılama sürecinde idare mahkemesi, Danıştayın bozma kararına uyarak işlemin iptaline karar vermiştir. Ancak iptal kararının gerekçesine "bu iptalin doğrudan göreve başlatma sonucu doğurmayacağı ve idarenin yeniden değerlendirme yapacağı" ibaresini eklemiştir. Başvurucu, bu ifadenin idareye keyfîlik alanı tanıdığını ve mahkeme kararının icrasını sürüncemede bıraktığını, nitekim idarenin kendisini tekrar resen emekliye sevk ettiğini belirterek gerekçeli karar hakkının, kararın icrası hakkının ve makul sürede yargılanma hakkının ihlal edildiğini iddia etmiştir.

HUKUKİ BİLGİ VE TEMEL KURALLAR

Anayasa Mahkemesi bu tür uyuşmazlıklarda temel olarak Anayasa'nın 36. maddesinde düzenlenen adil yargılanma hakkı ile 141. maddesinde öngörülen mahkemelerin her türlü kararlarının gerekçeli yazılması zorunluluğuna dayanmaktadır. Gerekçeli karar hakkı, yargılamanın adil bir şekilde yürütülmesini, tarafların iddialarının incelendiğinden emin olmalarını ve toplumun yargı kararlarının sebeplerini öğrenmesini sağlayan en önemli anayasal teminatlardan biridir. Mahkemelerin sunulan tüm iddialara ayrıntılı cevap verme zorunluluğu bulunmasa da, davanın sonucunu değiştirecek nitelikteki esaslı iddia ve itirazlara makul ve ilgili bir gerekçeyle yanıt verilmesi zorunludur.

Uyuşmazlık konusu idari işlemin temel dayanakları 3201 sayılı Emniyet Teşkilat Kanunu geçici m.27 ile 6638 sayılı Kanun m.32 hükümleridir. Bu kurallar kapsamında tesis edilen resen emeklilik işlemlerinde, idarenin sahip olduğu takdir yetkisini eşit, objektif ve istikrarlı bir şekilde kullandığını somut olarak ortaya koyması gerekmektedir. Yargı kararlarının bu objektiflik denetimini yapması, hukuk devleti ilkesinin kaçınılmaz bir sonucudur.

Bununla beraber, idari eylem ve işlemlerden kaynaklanan uzun yargılama süreleri ve mahkeme kararlarının icra edilmemesine yönelik şikâyetler için 6384 sayılı Tazminat Komisyonunun Görevleri ile Çalışma Usul ve Esasları Hakkında Kanun devreye girmektedir. Yapılan son yasal düzenlemeler uyarınca, geç icra veya hiç icra etmeme ile makul süre şikâyetlerinin doğrudan bireysel başvuruya konu edilebilmesi için söz konusu komisyon yolunun tüketilmesi yasal bir zorunluluktur. İkincillik ilkesi, anayasal yargı denetiminden önce olağan idari ve yargısal yolların eksiksiz bir şekilde tamamlanmasını şart koşmaktadır.

SOMUT OLAYA İLİŞKİN TESPİTLER

Anayasa Mahkemesi, başvurucunun resen emekliye sevk edilmesine dair idari işlemin iptali davasında yerel mahkemenin ortaya koyduğu kararın gerekçe yönünden yeterli olup olmadığını titizlikle incelemiştir. İdare mahkemesi, Danıştayın belirlediği objektif kriterleri dikkate almış ve idarenin personel seçiminde eşit, objektif ve istikrarlı davrandığını ispat edemediğini vurgulayarak iptal kararı vermiştir. Kararda yer alan "idarenin yeniden bir değerlendirme yapacağı ve kararın doğrudan göreve başlatılma sonucu doğurmayacağı" yönündeki ibarenin, iptal kararının etkisini tamamen ortadan kaldıran veya uyuşmazlığın esasına girilmesini engelleyen bir nitelik taşımadığı tespit edilmiştir. Mahkemenin, başvurucunun iddialarını ana hatlarıyla karşıladığı, kararın sonucunu değiştirecek nitelikte cevapsız bırakılmış usule veya esasa dair hiçbir iddia bulunmadığı anlaşılmıştır. Bu nedenle gerekçeli karar hakkına yönelik herhangi bir ihlal oluşmadığı kanaatine varılmıştır.

Başvurucunun diğer şikâyetleri olan mahkeme kararının otuz günlük yasal süre içinde icra edilmemesi ve yargılamanın çok uzun sürmesi iddiaları ise bireysel başvurunun ikincilliği kuralı ekseninde değerlendirilmiştir. Anayasa Mahkemesi, yürürlüğe giren yasal değişiklikler çerçevesinde, makul sürede yargılanma hakkı ile kararın icrası hakkına yönelik şikâyetler için Tazminat Komisyonuna başvurunun etkili, ulaşılabilir ve tüketilmesi zorunlu bir yol olduğuna dikkat çekmiştir. Başvurucunun bu komisyona başvurmadan doğrudan Anayasa Mahkemesine geldiği saptanmış olup olağan hukuki yolların atlanması nedeniyle başvurunun bu kısımları esastan incelenememiştir.

Sonuç olarak Anayasa Mahkemesi, gerekçeli karar hakkının ihlal edilmediğine karar vermiş ve diğer ihlal iddialarını başvuru yollarının tüketilmemesi nedeniyle başvuruyu kısmen kabul edilemez bulmuştur.