Açık Rıza

Bir elektronik ticaret sitesinin kişisel verilerinizi toplarken size bu bilgilerin hangi amaçla kullanılacağına dair bilgi vermemesi, kanuni bir zorunluluk olan aydınlatma yükümlülüğü ihlali anlamına gelebilecektir. Mevzuata göre, verilerinizi toplayan veri sorumlusu kişi veya kurumlar; verilerinizin hangi amaçla işleneceği, kimlere aktarılabileceği, toplanma yöntemi ve hukuki sebebi ile haklarınız konusunda sizi en geç verilerin elde edildiği anda bilgilendirmek zorundadır.

Hayır, size yeterli aydınlatma yapılmadan ve metni okuyup anlamanıza imkan tanınmadan alelacele imzalatılan bir onam formu hukuken geçerli bir açık rıza olarak kabul edilemeyeceği için bu durum yasal mevzuata aykırılık teşkil etmektedir. Kanunlarımız uyarınca, rızanın hukuken geçerli olabilmesi için belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirilmeye dayanması ve tamamen özgür iradeyle, hiçbir baskı altında kalmadan açıklanmış olması şarttır.

Akıllı şehir uygulamalarında kişisel verilerinizin toplanabilmesi için kural olarak sizden açık rıza alınması gerekmektedir. Kaynakta belirtildiği üzere, akıllı ulaşım sistemi gibi projelerde toplanan verilerin işlenebilmesi için kullanıcıların bilgilendirilmesi ve serbest iradeleriyle onay vermeleri şarttır.

Aydınlatma metni ile açık rıza onayının tek bir kutucuk üzerinden birlikte alınması mevzuata uygun bir uygulama olarak değerlendirilmemektedir. Sizi bilgilendirme amacı taşıyan aydınlatma yükümlülüğünün yerine getirilmesi ile kişisel verilerinizin işlenmesine özgür iradenizle onay vermenizi ifade eden açık rıza beyanınızın birbirinden tamamen ayrı işlemler olarak yürütülmesi gerekir.

Bir dijital platformun hem bilgilendirme metnini okuduğunuza dair onayı hem de verilerinizin işlenmesine yönelik rızanızı tek bir kutucukla aynı anda talep etmesi, mevcut mevzuatımız açısından hukuka aykırılık teşkil edebilecek bir durum olarak değerlendirilmektedir. İlgili dijital platformlar, her türlü veri toplama faaliyetinden önce size yönelik aydınlatma yükümlülüğü gereklerini eksiksiz yerine getirmeli ve rıza gerektiren işlemler için sizden ayrıca ve çok açık bir şekilde onay almalıdır.

Alışveriş esnasında tarafınıza gönderilen kısa mesajdaki kodun indirim veya işlem onayı gerekçesiyle istenip fiilen pazarlama amacıyla kullanılması, aydınlatma ve onay süreçlerinin ihlâl edildiğine dair güçlü bir hukuki belirtidir. Hukuki düzenlemeler gereğince, verilerinizin reklam amaçlı işlenebilmesi için açık rıza beyanınızın tamamen özgür iradenize ve öncesinde yapılacak net bir bilgilendirmeye dayanması zorunluluk teşkil eder.

Alışveriş esnasında sistem güvenliği veya doğrulama amacıyla gönderilen kısa mesajların aynı zamanda pazarlama izni gibi gösterilerek kullanılması, hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylem niteliğindedir. Bir alışveriş platformunun veya e-ticaret şirketinin size ait iletişim bilgilerini ticari iletişim ve reklam amacıyla kullanabilmesi için, önceden yeterince şeffaf şekilde bilgilendirilmiş olmanız ve bu işleme faaliyetine özgür iradenizle açık rıza göstermiş olmanız şarttır.

Bir hizmetten yararlanabilmek için önünüze sunulan ve içeriği net olmayan genel işlem şartları arasına gizlenmiş onaylar hukuken geçerli bir açık rıza olarak kabul edilmeyebilir. Kanunun aradığı anlamda açık rıza, belirli bir konuya ilişkin olmalı, rıza öncesinde anlaşılır ve sade bir dille aydınlatma yapılmalı ve tamamen özgür iradeye dayanmalıdır.

İşe giriş aşamasında işverenin size sunduğu kişisel veri muvafakatnamesini işi kaybetme korkusuyla veya işe alınmama baskısı altında imzalamış olmanız, hukuki açıdan bu metne verdiğiniz onayın geçerliliğini ciddi şekilde zedeleyen bir durumdur. Kişisel verilerin işlenmesine dayanak oluşturan açık rıza kavramı, kişinin belirli bir konuda tam olarak aydınlatılmasını ve hiçbir etki altında kalmadan tamamen özgür iradesiyle karar vermesini gerektirir.

Size imzalatılan ve belirli bir konuyla sınırlandırılmadan genel nitelikte hazırlanan onay metinleri, hukuki doktrinde battaniye rıza olarak adlandırılmakta olup genellikle geçerli bir açık rıza olarak kabul edilmemektedir. Geçerli bir onayın varlığından söz edilebilmesi için rızanın belirli bir konuya ilişkin olması, bilgilendirmeye dayanması ve tamamen özgür iradeyle verilmiş olması gerekir.