Açık Rıza

Hizmet sunan bir platformun, üyeliğin tamamlanması için çerez onayı, elektronik ileti onayı ve veri aktarım onayı gibi tüm işlemleri tek bir metin içinde sunarak sizi battaniye rıza vermeye zorlaması hukuka uygun bir uygulama değildir. Kişisel verilerin korunması mevzuatı uyarınca, rızanın geçerli olabilmesi için belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve özgür iradeyle açıklanmış olması zorunludur.

Çevrimiçi platformlarda sunulan uzun ve karmaşık metinlerin okunmadan onaylanması, sağlık verilerinin sınırsızca kullanılabileceği anlamına gelmemektedir. Hukuken geçerli bir açık rıza beyanından söz edilebilmesi için, kişinin neye onay verdiğini tam olarak bilmesi, aydınlatılmış olması ve rızasını hiçbir baskı altında kalmadan, tamamen özgür iradesiyle vermiş olması şarttır.

Bir hizmetin sunulmasının biyometrik verilerinizin işlenmesine yönelik rıza şartına bağlanması, veri koruma hukuku prensipleri bağlamında hukuka aykırılık teşkil edebilecek bir durumdur. Kanun kapsamında verilerinizin işlenebilmesi için gereken açık rıza unsurunun geçerli olabilmesi için belirli bir konuya ilişkin, bilgilendirmeye dayalı ve mutlaka özgür iradeyle açıklanmış olması gerekmektedir.

Bir e-ticaret sitesinin, ana faaliyet konusu olan ürünü satın alabilmeniz için kişisel verilerinizin pazarlama ve reklam gibi tamamen farklı amaçlarla işlenmesine yönelik onayınızı zorunlu tutması hukuka uygun bir uygulama olarak değerlendirilmemektedir. Kişisel verilerin korunması mevzuatı kapsamında alınacak rızanın geçerli olabilmesi için kişinin özgür irade ile karar vermiş olması ve herhangi bir zorlamaya maruz kalmaması son derece mühimdir.

Bir ürün veya hizmetin sunulmasının ya da bu hizmetten yararlandırılmasının ilgili kişinin açık rıza vermesi ön şartına bağlanması, kural olarak hukuka ve dürüstlük kurallarına aykırı bir uygulama olarak kabul edilmektedir. Kişisel verilerin korunması mevzuatına göre, rızanın her türlü baskıdan uzak ve özgür irade ile verilmesi esastır; taraflar arasında güç dengesizliği yaratarak rıza göstermemeyi fiilen imkânsız hale getiren bu tür dayatmalar, hukuki incelemeye esas oluşturabilecek ciddi bir ihlal şüphesi barındırır.

İş ilişkisinde taraflar arasındaki güç eşitsizliği nedeniyle rızanızı özgürce verememeniz, imzaladığınız bu metnin açık rıza şartlarını taşımadığı yönünde güçlü bir hukuki argüman oluşturur. İşverenin işçiye rıza vermeme seçeneğini etkin bir şekilde sunmadığı veya rıza verilmemesi halinde işçinin olumsuz sonuçlarla karşılaşma kaygısı taşıdığı durumlarda, rızanın serbest iradeyle verildiğinden söz etmek oldukça güçtür.

Elektronik ticaret sitelerinin sunduğu hizmetten faydalanabilmeniz için kişisel verilerinizin işlenmesine yönelik rızanızın bir ön şart olarak dayatılması, hukuki incelemeye esas oluşturabilecek bir eylemdir. Kanunlarımıza göre kişisel verilerin işlenmesine dair vereceğiniz açık rıza beyanının tamamen özgür iradenize dayanması gerekmektedir.

Hastanenin size imzalattığı, veri işleme amacının net olarak belirtilmediği ve genel ifadeler içeren bu tür metinler hukuken geçerli bir açık rıza beyanı olarak kabul edilmemektedir. Kanuni düzenlemeler uyarınca, ilgili kişinin kişisel verilerinin işlenmesi için verdiği rızanın yalnızca belirli bir işleme faaliyetine ve somut bir konuya yönelik olması gerekmektedir.

İşvereninizin sizden genetik test sonuçlarınızı talep etmesi, en mahrem ve hassas bilgilerinize erişim anlamına geldiği için, sizin özgür iradenize dayanan açık rıza beyanınız olmaksızın kesinlikle gerçekleştirilemeyecek hukuka aykırı bir işlemdir. İş ilişkisi çerçevesinde dahi olsa, genetik verilerinizin toplanması ve işlenmesi, temel hak ve özgürlüklerinize doğrudan bir müdahale niteliği taşıdığından, bu talebi reddetmeniz hukuken tamamen meşru bir eylemdir ve yargısal içtihatlarla korunmaktadır.

Kişisel verilerinizin işlenmesine yönelik verdiğiniz onayın hukuken geçerli olabilmesi için, hiçbir baskı altında kalmadan ve özgür iradenizle verilmiş olması gerekmektedir. Tarafınıza sunulan hizmetin, o hizmetin ifası için aslında zorunlu olmayan verilerin yapay zeka sistemlerinde işlenmesi şartına bağlanması, onayın özgürce verilip verilmediği hususunda şüphe yaratabilecek bir durumdur.