Hukuka Aykırılık

Ceza yargılamasında hakkınızda beyanda bulunan tanığı duruşmada veya sesli ve görüntülü bilişim sistemleri aracılığıyla sorgulama imkânınızın elinizden alınması, adil yargılanma hakkı ihlali olarak değerlendirilebilir ve yeniden yargılama sebebi oluşturabilir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, bir mahkûmiyet kararı tek başına veya belirleyici ölçüde sizin sorgulama imkânı bulamadığınız bir tanığın ifadesine dayanıyorsa ve bu dezavantajlı durumu dengeleyecek yeterli usule ilişkin güvenceler sağlanmamışsa, bu durum hukuka aykırılık teşkil etmektedir.

Bir ceza yargılamasında esaslı işlemlerin yapıldığı kritik duruşmalarda sanığın uzaktan bağlantı yoluyla dahi hazır edilmemesi ve savunma imkânından mahrum bırakılması anayasal hakların ihlaline yol açmaktadır. Yargılama sürecinde kişilerin açık veya örtülü bir şekilde adil yargılanma hakkı güvencelerinden feragat etmesi mümkün olsa da, kişinin duruşmaya katılmak istediğini belirtmesi veya bu haktan zımnen vazgeçtiğini gösteren somut olguların bulunmaması durumunda mahkemelerin kişiyi duruşmadan dışlaması hukuka aykırılık oluşturmaktadır.

Bir delilin davanın sonucunu ağırlıklı olarak etkileme eğilimi göstermesi, yani belirleyici olması sadece suçun ispatı yönünden değil, cezanın alt sınırdan uzaklaşılarak tayin edilmesi veya indirim miktarının belirlenmesi açısından da geçerli olduğundan bu durum hukuka aykırılık oluşturabilmektedir. Anayasa Mahkemesi içtihatlarına göre, mahkumiyet hükmü kurulurken birden fazla delil bulunsa dahi, cezanın bireyselleştirilmesi aşamasında ve uygulanacak indirim miktarının takdirinde sorgulanmamış tanığın ifadesi ağırlıklı bir rol oynamışsa, bu ifade belirleyici delil olarak kabul edilmelidir.

Hakkınızda verilen karara karşı yaptığınız itirazın esastan incelenmeksizin yalnızca şeklî şartlar yönünden basmakalıp ve soyut ifadelerle reddedilmesi adil yargılanma hakkınızın açık bir ihlalidir. Anayasa Mahkemesi, itiraz mercilerinin davayla doğrudan ilgili olan esaslı hususları ayrıca değerlendirerek yeterli bir gerekçe sunmaları gerekirken sistemsel olarak bu yükümlülüklerini yerine getirmediklerini tespit etmiştir.

Haksız gözaltı, tutuklama tedbirinin hukuki olmaması, tutukluluğun makul süreyi aşması veya bu tedbirlere yönelik itirazların geç değerlendirilmesi gibi suç isnadına bağlı tutulma süreçleriyle ilgili şikayetleriniz için, hakkınızda açılan davadaki nihai kararın verilmesinden itibaren otuz gün içinde bireysel başvuru yapmanız gerekmektedir. Bir suç isnadına bağlı olarak kamu makamlarınca özgürlüğünüzden yoksun bırakıldığınız yakalama ve tutuklama süreçlerine ilişkin hukuka aykırılık iddialarınız, Anayasa'nın kişi hürriyeti ve güvenliği hakkı kapsamında değerlendirilir.

Mahkemenin idarenin eylemini yalnızca kanun hükmünde kararnameye dayalı bir bağlı yetki çerçevesinde değerlendirip davayı esastan reddetmesi, işlemin yargısal denetimini ortadan kaldırdığı için hukuka uygun kabul edilmemektedir. İdare mahkemeleri, davayı incelenmeksizin reddetmekten vazgeçip esasa girerek idarenin bağlı yetki içinde hareket ettiğini ve hukuka aykırılık bulunmadığını belirtse bile, bu durum doğrudan kanun hükmünde kararname ile tesis edilen işlemlere karşı dosyaların yetkili inceleme komisyonuna gönderilmediği gerçeğini değiştirmemektedir.

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından adınıza verilmiş gizlilik kararı içeren bir ihlal hükmü bulunmasına rağmen yerel mahkemenin sadece isminiz görünmediği gerekçesiyle yargılamanın yenilenmesi talebinizi reddetmesi hukuka aykırılık teşkil edebilmektedir. Anayasa Mahkemesi kararlarına göre, yerel mahkemelerin böyle bir durumda basit bir araştırma yaparak veya Adalet Bakanlığı ile yazışarak söz konusu kararın doğrudan size ait olup olmadığını teyit etmesi gerekmektedir.

Ceza infaz kurumunda hakkınızda yürütülen bir disiplin soruşturmasında savunmanız alınmadan size ceza verilmesi hukuka aykırılık teşkil eder ve bu durum kararın iptalini gerektirebilir. İlgili kanun gereğince savunma alınmadan disiplin cezası verilemeyeceği emredici bir kuraldır.

Gözaltı işleminin hukuka aykırı olduğu veya gözaltı süresinin makul olmadığı iddialarıyla doğrudan Anayasa Mahkemesine başvurmadan önce kanunda öngörülen tazminat davası yolunu tüketmeniz gerekmektedir. Ceza yargılamanız devam ediyor olsa dahi, yakalama ve gözaltına alınma süreçlerindeki hukuka aykırılık iddialarına yönelik olarak hukuk sistemimizde özel bir başvuru yolu düzenlenmiştir.

Mahkemenin, sizin huzurunuzda dinlenmeyen ve doğrudan soru soramadığınız bir kişinin beyanlarını belirleyici delil olarak kabul edip mahkûmiyet kararı vermesi kural olarak hukuka aykırılık teşkil edebilir. Anayasa Mahkemesi, böyle durumların yargılamanın adilliğine zarar verip vermediğini değerlendirmek için üç aşamalı bir test uygulamaktadır.