Kusursuz Sorumluluk

Yapay zekâ destekli video mülakat sistemleri, işe alım süreçlerinde verimliliği artırsa da algoritmik ayrımcılık riskini beraberinde getirmektedir. Bu makale, algoritmik ön yargıların neden olduğu eşitsizlikleri, Türk hukuku bağlamındaki sorumluluk rejimlerini, ispat zorluklarını ve hukuki yaptırımları avukat perspektifiyle incelemektedir.

Elektronik tebligatın sistem üzerinden size ulaşmaması nedeniyle yaşadığınız hak kayıpları, bu hizmeti hukuken sunmakla yükümlü olan PTT'nin veya doğrudan tebligatı çıkaran resmi merciin hukuki sorumluluğunu gündeme getirebilecek nitelikte bir uyuşmazlıktır. İlgili yasal mevzuat uyarınca, elektronik ortamda tebligat yapmaya tek yetkili kılınan kuruluş olan PTT, tebligatı çıkaran idari ve adli merciler tarafından iletilen elektronik tebligat gönderilerini, kayıtlı elektronik posta sistemi vasıtasıyla muhatabın adresine ulaştırmak ve bunu saniye saniye delillendirerek teslimini mutlak suretle sağlamakla açıkça görevlendirilmiştir.

Akıllı endüstriyel robotların öngörülemeyen davranışlarından kaynaklanan yaralanma vakalarında üreticinin sorumluluktan tamamen ve kolayca kurtulması oldukça zordur çünkü bu sistemler öğrenen karmaşık yapılar olsalar da nihayetinde belli bir tasarımın sonucudurlar. Geleneksel hukuk yaklaşımında gelişim riskleri belirli mazeretlere dayanak oluşturabilse de, sürekli kendini güncelleyen otonom robotlar için bu kuralın salt üretici lehine uygulanması oldukça tartışmalıdır ve üreticinin tamamen sorumsuz sayılması düşük bir ihtimaldir.

Kamu kurumlarının sistemlerine yapılan siber saldırılar sonucunda kişisel verilerinizin çalınması ve maddi manevi zarara uğramanız, idare hukukunda kusursuz sorumluluk ilkesi çerçevesinde idarenin tazmin yükümlülüğünü doğurabilecek bir durumdur. İdarenin hiçbir kusuru olmasa dahi, yürüttüğü e-devlet faaliyetinin veya kullandığı bilişim araçlarının barındırdığı riskler nedeniyle ortaya çıkan zarardan sorumlu olacağı hususu idari yargı içtihatlarında sıklıkla tartışılmaktadır.

Akıllı robot süpürgenizin kendi donanımsal veya yazılımsal hatası nedeniyle eşyalarınıza verdiği zararların giderilmesi için hem satıcıya hem de doğrudan üretici veya ithalatçıya başvurma imkanınız bulunmaktadır. Tüketici olarak satın aldığınız ürünün kusurlu çıkması durumunda, sözleşme ilişkisi kurduğunuz satıcıya karşı koruma mevzuatı çerçevesinde seçimlik haklarınızı ve genel tazminat taleplerinizi yöneltebilirsiniz.

Ameliyat esnasında hastane bilgi yönetim sisteminin çökmesi veya arızalanması nedeniyle gerekli tıbbi müdahalenin aksaması, hastanenin organizasyon sorumluluğu kapsamında değerlendirilebilecek hukuki bir meseledir. Özel hastaneler, kullandıkları elektronik sağlık kayıt sistemlerinin güvenli ve arızasız bir şekilde çalışmasını sağlamak, sistemin düzenli kontrollerini yapmak ve arıza durumunda derhal müdahale edebilecek altyapıyı kurmak zorundadır.

Sürücüsü olmayan otonom bir aracın çarpması sonucu uğradığınız zararların tazmini için aracın üreticisine, programlayıcısına veya aracı işleten kişiye karşı hukuki yollara başvurulması mümkündür. Mevcut hukuki düzenlemelerimize göre yapay zeka henüz kendi başına bir kişi olarak değil, hukuken mülkiyete konu bir eşya veya bir özel taşınır olarak kabul edilmektedir.

Yapay zekaya sahip cihazların kullanımından kaynaklanan bu tür ciddi zararlarda, doğrudan ürünü piyasaya süren imalatçı veya ithalatçı şirkete karşı zararınızın tazmini için yasal süreç başlatmanız hukuken oldukça olağan bir yoldur. Türk hukukunda kabul edilen Ürün Güvenliği ve Teknik Düzenlemeler Kanunu'na göre, piyasaya sunulan teknolojik cihazların güvenli olması yasal bir zorunluluktur ve güvenlik eksiği bulunan ayıplı bir ürünün sebep olduğu maddi zararlar doğrudan üreticinin sorumluluğu altındadır.

Kamu kurumunun siber güvenlik önlemlerini yetersiz alması sebebiyle verilerinizin çalınması, idarenin sorumluluğu kapsamında değerlendirilebilecek ve tazminat talebine dayanak yapılabilecek bir durumdur. İdare, elinde bulundurduğu vatandaşlara ait verileri her türlü hırsızlık, yetkisiz erişim ve siber saldırıya karşı korumak için gerekli tüm idari ve teknik tedbirleri almakla yükümlüdür.

Mahkemelerde kullanılan yapay zeka sistemlerinin sebep olduğu muhtemel zararlarda sorumluluğun kime ait olacağı hususu, kusursuz sorumluluk çerçevesinde değerlendirilebilecek hukuki bir inceleme alanıdır. Yapay zekanın kendi kusurlu eylemleri sonucu üçüncü kişilerin uğradığı zararların üreticiye veya kullanıcıya ait olabileceği yönünde değerlendirmeler bulunmaktadır.