Mülkiyet Hakkı

Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, idare mahkemeleri kararıyla geçmişe dönük olarak tanınan ancak enflasyon karşısında erimiş olan alacaklarınız için mülkiyet hakkı ihlali kararı vererek lehinize maddi ve manevi tazminata hükmedebilmektedir. Mahkeme, idare tarafından yapılan ödemelerin, uzun yıllar süren yüksek enflasyon nedeniyle değerinin neredeyse tamamen kaybolduğunu tespit ettiğinde, başvurucuların alacaklarının gerçek değerinden mahrum bırakılmasını haksız bulmaktadır.

Banka hesaplarınızın dondurulabilmesi için paranızın iddia edilen suçla bağlantısını gösteren somut deliller sunulması şarttır, aksi halde bu durum mülkiyetin barışçıl kullanımı hakkının ihlali olarak kabul edilmektedir. İlgili Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararı, yetkililerin belirli bir işleme veya belgeye atıfta bulunmadan, sadece genel ve şablon ifadelerle hesaplara bloke koymasının hukuka aykırı olduğunu ortaya koymuştur.

Ekonomik kriz gibi olağanüstü dönemlerde kamu maliyesini korumak amacıyla memur maaşlarından veya emekli aylıklarından orantılı ve geçici kesintiler yapılması mülkiyet hakkının ihlali olarak değerlendirilmemektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, devletlerin derin bir bütçe açığı ve ekonomik krizle mücadele ederken kamu harcamalarını kısmak için belirli tedbirler alma konusunda geniş bir takdir yetkisine sahip olduğunu kabul etmektedir.

Söz konusu sosyal yardım kesintileri, mülkiyet hakkı ve aile hayatına saygı hakkı kapsamında incelense de, mahkemeler bu durumu bir hak ihlali olarak nitelendirmemektedir. Sosyal yardım ödemeleri bir mülkiyet hakkı doğurabilecek nitelikte olsa ve ailenin yaşamını organize etme biçimini etkilese de, devletin bu yardımlara bir sınır getirme hakkı bulunmaktadır.

Sahip olduğunuz arazinin sonradan kıyı şeridi olarak sınıflandırılması nedeniyle kullanım hakkınızın elinizden alınması durumunda devletten tazminat talep etme hakkınız bulunmaktadır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına göre, arazinizin yapılaşmaya kapatılması ve kullanım imkânının ortadan kalkması mülkiyet hakkınıza yönelik ağır bir müdahale teşkil etmektedir.

Arazinize fiilen el konulmamış veya resmi bir kamulaştırma işlemi yapılmamış olsa bile, getirilen yasal kısıtlamalar nedeniyle arazinizi kullanamamanız hukuken idarenin arazinize el atması olarak değerlendirilmektedir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından incelenen davalarda, bu durum hukuki el atma kavramı çerçevesinde ele alınmaktadır.

Devletin, uzun yıllardır maliki olduğunuz ve tüm bedellerini ödeyerek kullandığınız bir taşınmaza, öngörülemez yasal yorumlarla sonradan el koyması mülkiyet hakkınızın ihlali anlamına gelebilir. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, mülkiyetin usulüne uygun şekilde devralındığı ve kamulaştırma bedelinin ödendiği durumlarda, idarenin tutarsız eylemlerle mülkiyet hakkını ortadan kaldırmasını hukuka aykırı bulmaktadır.

Bir devlet makamının, aleyhine verilen kesinleşmiş bir mahkeme kararından doğan borcunu ödememek için mali yetersizliği veya parasızlığı bir mazeret olarak öne sürmesi kural olarak mümkün değildir. Ancak Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi, olağanüstü durumlarda kesinleşmiş iç hukuk kararlarının icrasının kademelendirilmesi sistemini kabul edilebilir bulmaktadır.

Devletin kendi yaptığı hataların bedelini iyi niyetli alıcılara ödetmesi ve onlardan tapularını bedelsiz şekilde geri alması hukuka aykırıdır. Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi kararlarına göre, devlet kurumlarının veya yetkililerinin zamanında yaptığı ihmallerin ya da yanlış işlemlerin riski bizzat devletin üzerinde kalmalıdır.

Devletin kendi hatasından kaynaklanan bir tapu iptali durumunda, mağdur edilen vatandaşı zararın giderilmesi için eski satıcılara karşı dava açmaya mecbur bırakması adil bir çözüm değildir ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi tarafından orantısız bir müdahale olarak değerlendirilmektedir. İyi niyetli alıcının, hukuki ve fiili durumu son derece belirsiz olan satıcıları bulup onlara karşı uzun ve masraflı hukuk yollarına başvurması, telafisi zor ve aşırı bir yüktür.